'Techniek IBM hielp nazi's bij holocaust'

Amerikaanse advocaten hebben namens slachtoffers van de holocaust en hun nabestaanden een schadeclaim ingediend tegen de computergigant IBM. Volgens hen wist IBM dat de nazi's zijn technologie gebruikte bij de vervolging en vernietiging van de joden....

De advocaten, die ook betrokken waren bij de schadeclaims tegen Zwitserse banken en van dwangarbeiders, baseren zich op een omstreden nieuw boek van de historicus Edwin Black, die betoogt dat de holocaust niet alleen op Duitse efficiëntie, maar ook op Amerikaanse technologie steunde.

Black beweert in zijn boek dat het Hitler-regime sorteermachines en ponskaarten van IBM gebruikte om joden te registreren en het transport naar de kampen te regelen. Volgens Black werd de apparatuur ook door de nazi's gebruikt voor het inzetten van dwangarbeiders uit de kampen.

'Voor de eerste keer kon een antisemiet op automatisering steunen. Hitler deed het niet alleen. Hij had hulp', concludeert Black. 'IBM zorgde voor de ''blitz'' in de Blitzkrieg en voor ongelooflijke aantallen in de holocaust. Het stelde de nazi's in staat omvang, snelheid en doelmatigheid te bereiken.'

Om zijn bewering te staven, wijst Black op het hoge percentage joden dat uit Nederland werd gedeporteerd. Dat kwam volgens hem doordat het ponskaartsysteem in Nederland veel meer werd gebruikt dan in andere landen. Maar Bob Moore, holocaustspecialist van de Universiteit van Sheffield, werpt tegen dat de omvang ook kan worden verklaard uit het feit dat de bevolkingsregisters in Nederland veel beter waren.

Black wijst er ook op dat de toenmalige IBM-topman Thomas Watson in 1937 een hoge onderscheiding kreeg, die Hitler had ingesteld voor buitenlanders die zich verdienstelijk hadden gemaakt voor het Derde Rijk.

IBM erkent dat het bedrijf sorteermachines en ponskaarten heeft geleverd voor een volkstelling die kort na het aan de macht komen van Hitler in Duitsland werd gehouden. Dankzij die telling kreeg het naziregime de beschikking over gedetailleerde gegevens over de joodse gemeenschap. Maar het bedrijf ontkent dat het iets te maken had met het gebruik van de technologie voor het besturen van de kampen.

Een woordvoerster van het bedrijf, Carol Makovich, wees er tegenover de Amerikaanse pers op dat IBM al voor de oorlog de greep op zijn dochterbedrijf in Duitsland, Dehomag, had verloren. De betrekkingen tussen het Amerikaanse bedrijf en het Hitler-regime bekoelden nadat Watson in 1940 zijn medaille aan Hitler retourneerde.

Volgens Black leverde Dehomag apparatuur aan verscheidene kampen, waaronder Auschwitz, maar hij beschikt niet over bewijzen dat het moederbedrijf in de VS hiervan wist. De claim van de Amerikaanse advocaten is erop gebaseerd dat IBM na de oorlog alsnog betaald werd voor het gebruik van de ponskaarten.

Simon Wiesenthal van het Joods Documentatiecentrum in Wenen heeft lof voor het boek van Black, maar andere deskundigen zijn kritischer. 'Het idee dat de nazi's geavanceerde technologie nodig hadden om efficiënt te zijn, is verkeerd', aldus Raul Hilberg, een specialist op het gebied van de deportatie van de joden. 'De nazi's hadden machines en ze waren efficiënt. Dat is waar, maar het is geen kwestie van oorzaak en gevolg.'

'Het is geen slecht boek', zegt onderzoeker David Barnouw van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), 'maar ik heb de indruk dat Black weinig kennis heeft van de Nederlandse geschiedenis. Hij vergeet dat de joden zich hier zelf hebben aangemeld, en vervolgens zijn afgevoerd. Black brengt de holocaust terug tot een administratieve kwestie.

'Het aantal daders van de Endlösung wordt zo steeds groter. Eerst is het de Nederlandse overheid, nu IBM, straks de spoorwegen - nog even en we vergeten dat het de Duitsers waren die de joden hebben weggesleept.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden