Analysetechbedrijven en desinformatie

Techbedrijven treden hard op tegen desinformatie, die dit keer ook van binnenuit kwam: uit het Witte Huis

De grote Amerikaanse techbedrijven is er alles aan gelegen om het debacle van de verkiezingen van 2016 te voorkomen. Destijds werd ze verweten dat desinformatie zich ongehinderd kon verspreiden. Die laissez faire-houding heeft plaatsgemaakt voor een actieve rol. Hoe ging dat?

Mark Deuze, hoogleraar Mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam: ‘Techbedrijven kunnen onmogelijk meer terug naar hun comfortabele positie van vroeger, toen ze net konden doen alsof ze een neutraal doorgeefluik waren.’Beeld AFP

‘Ik zou hun hoofden op het hek spietsen. Juist. Ik zou ze op de twee hoeken van het Witte Huis plaatsen als waarschuwing voor overheidsambtenaren. Of je doet met ons programma mee of je bent weg.’ Getekend: Steve Bannon, voormalig topadviseur van Donald Trump en belangrijke stem van rechts Amerika.

Bannon heeft het hier tijdens zijn donderdag live uitgezonden podcastshow ‘War Room: Pandemic’ over Anthony Fauci (Trumps belangrijkste corona-adviseur) en FBI-directeur Christopher Wray. Bannon laat zijn gedachten de vrije loop over het door hem gewenste lot van de twee nadat Trump zijn tweede termijn zal zijn ingegaan. Want dat staat bij hem donderdag als een paal boven water.

Net als Trump zelf vindt Bannon dat Fauci ontslag verdient, maar daarna komt Bannon met zijn uitspraken over onthoofdingen: ‘Ik wil terugkeren naar de tijden van Tudor Engeland (tussen 1485 en 1603 - red.)’. Dat is volgens hem de enige manier om een revolutie te winnen: door net als toen tegenstanders te onthoofden. ‘De revolutie was geen tuinfeestje toch? Het was een burgeroorlog.’

Schorsing

Onschuldige hyperbool? Niet echt. Voor Twitter was het zonneklaar dat dit niet door de beugel kon, en het legde Bannon een permanente schorsing op. Het bedrijf zegt dat met die uitspraken zijn beleid rond het verheerlijken van geweld is overtreden. Ook YouTube en Facebook grepen in door de bewuste aflevering van de show van hun platformen te verwijderen. Bij Facebook gebeurde dat tien uur en 200.000 views later.

Het is een voorbeeld van waar de sociale media vooraf al voor waarschuwden. In opperste paraatheid houden war rooms zoveel mogelijk in de gaten wat er op hun platformen gebeurt. Bannon is daarbij niet de enige die oorlogsretoriek gebruikt. Zo riep Donald Trump Junior zijn vader op om naar aanleiding van deze verkiezing over te gaan tot een ‘totale oorlog’.

Opvallend genoeg beschouwde Twitter deze tweet niet als geweldverheerlijkend, maar plaatste er het waarschuwingsbord bij waarmee de twitterfeed van president Trump de laatste dagen ook werd volgehangen. ‘Een deel van, of alle content die wordt gedeeld in deze Tweet wordt in twijfel getrokken en is mogelijk misleidend over de manier waarop je kan deelnemen aan verkiezingen of andere civiele processen’, zo luidt de standaard-formulering.

Criteria

Voor Mark Deuze, hoogleraar Mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam, illustreert dit voorval dat het ingrijpen nog niet altijd goed gaat. ‘Waarom wordt de ene tweet onder het kopje ‘geweld’ geplaatst en het andere niet? Dat is onduidelijk. De criteria zijn niet transparant en niet consistent.’

Tegelijk constateert Deuze ook, dat de techbedrijven hun rol tegenwoordig serieus nemen door steeds vaker en sneller in te grijpen. ‘Volgens de wet zijn ze geen mediabedrijf, maar een neutraal platform. Ze zijn het niet verplicht, maar door de inhoud te modereren, laten ze hun goede wil zien.’

Geweld is niet het enige waar Twitter, Facebook, YouTube en consorten tegen strijden. Het verspreiden van desinformatie is – in ieder geval in aantallen – een nog groter probleem. Na de vorige verkiezingen werd ze nog voor de voeten geworpen dat ze alles maar lieten gebeuren. En ironisch genoeg zijn het dit keer niet vijandige mogendheden als Rusland die verantwoordelijk worden gehoudenvoor het verspreiden van nepnieuws, maar het Witte Huis zelf.

Trumps tweets

Keer op keer werden Facebook en Twitter de afgelopen dagen gedwongen de berichten van de zittende president over verkiezingsfraude in twijfel te trekken. Van zijn tien laatste tweets kregen er zes een waarschuwing. ‘Twitter is out of control’, twitterde Trump vrijdag dan ook. Die tweet mocht overigens wel gewoon blijven staan.

Eenzelfde soort behandeling krijgen individuen en groepen die, in het voetspoor van Trump, suggereren dat de verkiezingen worden gestolen door de Democraten. Zo ontmantelde Facebook een groep genaamd ‘Stop the Steal’, die 300.000 leden had. Overigens kregen ook Democraten die prematuur een overwinning claimden een waarschuwing

De techbedrijven beroepen zich op onafhankelijke informatie van persbureaus en verschillende nieuwszenders. Toch is het een dun koord waarop ze zich begeven. Van Republikeinse kant krijgen ze al langer te horen dat ze teveel ‘hoofdredacteur van het internet’ spelen, nadat met name de Democraten ‘Big Tech’ lang verweten juist te weinig te doen.

Complottheorieën

Van minder doen is geen sprake. Integendeel: Facebook, dat doorgaans minder streng is dan Twitter, trekt de teugels juist steviger aan. Het bedrijf ziet naar eigen zeggen een toename aan desinformatie en complottheorieën rondom het stemmen per post. Daarom stelt het een aantal tijdelijke noodmaatregelen in. Berichten en livestreams die met de verkiezingen te maken hebben worden kunstmatig onder de radar gehouden. Volgens nieuwssite Buzzfeed zou Facebook de laatste dagen een toename van 45 procent hebben gemeten van berichten die aansporen tot geweld, of geweld verheerlijken.

Volgens Deuze speelt er, naast politieke en oprechte morele afwegingen, nog wat anders bij de techbedrijven die meer en meer verantwoordelijkheid nemen: ‘Het is een vorm van stellingname die het goed doet bij de gebruikers én de eigen werknemers. Neutraal blijven is geen optie. Nu laten ze zien dat ze ergens voor staan.’

Eén ding is duidelijk: de geest is uit de fles. Deuze: ‘De techbedrijven kunnen onmogelijk meer terug naar hun comfortabele positie van vroeger, toen ze net konden doen alsof ze een neutraal doorgeefluik waren.’ Daarbij is het ook interessant wat de sociale netwerken met Trump gaan doen. Wereldleiders krijgen een speciale behandeling, waarbij hun meer wordt toegestaan dan andere burgers. Op het moment dat Trump (88 miljoen volgers op Twitter) geen president meer is, zal dat anders worden, voorspelt Deuze.

VERDER LEZEN:

Sociale media zitten klaar om desinformatie te bestrijden, hopen verkiezingschaos te voorkomen

Column: YouTube, Facebook en Twitter kunnen niet anders dan blijven ingrijpen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden