Techalarm

Identiteitsfraude, cyberpesten, webcamseks met minderjarigen: in zijn fictiedebuut Disconnect laat Henry Alex Rubin de lelijke kant van technologie zien. Maar dat maakt hem nog geen anti-internetgoeroe.

Het interview is nog maar net afgelopen of Henry Alex Rubin buigt zich, bijna hongerig, over zijn telefoon. 'Ik heb niets tegen smartphones en andere moderne communicatiemiddelen', had hij eerder al gezegd. 'Ik ben er dol op.'


En dat terwijl hij door sommigen als een anti-internetgoeroe wordt beschouwd. Het komt door een verkeerde uitleg van zijn film Disconnect, zegt de Amerikaanse regisseur, op flitsbezoek in Amsterdam. Het drama zou mensen oproepen minder tijd online door te brengen en zich meer te richten op ouderwets, lijfelijk contact. Maar niets is minder waar. 'Ik wil helemaal niet beweren dat technologie slecht is. Het hangt er maar vanaf wat je ermee doet. Ik geloof dat mijn film meer gaat over de kracht van menselijke relaties dan over de negatieve aspecten van technologie.'


Toch is het niet zo gek om Disconnect op zijn minst als waarschuwing op te vatten. De eerste speelfilm van Rubin, maker van de Oscargenomineerde documentaire Murderball (2005), verbindt drie verhalen waarin virtuele contacten een ondermijnende rol spelen. Identiteitsfraude, cyberpesten, webcamseks met minderjarigen; Rubins cyberwereld is geen vrolijke wereld. Maar, stelt de regisseur, het ging hem niet per se om de gevaren van het onlinebestaan.


'Elk van deze verhalen had ook kunnen worden verteld zonder moderne technologie. Pesten, diefstal en prostitutie zijn van alle tijden. Wat mij er vooral in aantrok, is het menselijke aspect. Uiteindelijk gaat Disconnect over de relaties tussen vaders en zonen, over rouw, over eenzaamheid. Het internet is slechts het prisma waardoor je ernaar kijkt.'


Uw film roept wel vragen op over ons leven online.

'Dat is waar. Het lijkt alsof onze smartphones en tablets er al heel lang zijn, maar nog maar tien jaar geleden hadden we ze niet. Daarom zijn er nog geen duidelijke regels over het gebruik ervan. Hoeveel tijd moet je besteden aan je telefoon, en hoeveel aan de mensen in je directe omgeving? Laat je je telefoon tijdens het eten op tafel liggen? Hoeveel uur per dag mogen je kinderen online zijn, en houd je in de gaten wat ze daar doen? Het zijn relevante vragen waarmee iedereen worstelt - ik ook. De grootste vraag is natuurlijk: brengt technologie vooral mensen samen, of zorgt het voor verwijdering?'


Disconnect is dus geen gebod om de smartphone het raam uit te gooien. Heeft de film wel een advies?

'Ik dacht het niet. Ik wilde de film open houden, mensen aan het denken zetten. Ik kan alleen maar beschrijven wat er gebeurt. Allemaal hebben we momenten dat we ons alleen voelen, vervreemd van anderen. We zijn allemaal eenzaam. Het verslavende van online zijn, zit hem er volgens mij in dat je verbonden bent. Je hebt tegenwoordig duizenden mensen in je broekzak.'


Is er een wezenlijk verschil tussen cyberpesten en gewoon pesten?

'Het internet werkt als een megafoon: ook als je iets fluistert, kan dat heel luid doorklinken. Het vergroot alles. Dat maakt het een krachtig instrument voor revoluties, en ook voor pesten. Maar in essentie blijft het hetzelfde gedrag. Pesten maakt deel uit van onze natuur, het is zo oud als de wereld en zal altijd blijven bestaan. Cyberpesten is alleen maar een nieuwe manier.'


De pestkop en zijn slachtoffer, twee tieners, hebben een interessante relatie in Disconnect. Ze hebben meer gemeen dan je zou denken.

'Het zou simplistisch zijn om de pester puur als slechterik te zien. Niets is zo zwart-wit. Ik wilde onderzoeken hoe het privéleven van zo'n pestkop eruitziet. Dat kwam ook door een gesprek dat ik tijdens mijn research had met een echte pester. Hij was een lieve, onhandige jongen die zich erg schaamde voor wat hij had gedaan. Dat geldt voor de meeste pesters: ze hebben niet de intentie om pijn te veroorzaken en hebben achteraf veel spijt. Het enige wat die jongen wilde, was lol maken en ergens bij horen. Samen iemand anders belachelijk maken schept een band, je wordt medeplichtig en op die manier vind je aansluiting. Pesten is een enorm probleem in Amerika, en vast niet alleen daar. Het is universeel.'


Hoe was het om voor het eerst een fictiefilm te regisseren?

'Ik heb de film zo veel mogelijk benaderd alsof het om een documentaire ging. Ik heb heel veel mensen geïnterviewd die exact dezelfde dingen hebben meegemaakt als de personages in de film. Een onderzoeksjournalist, een cyberprostitué, FBI-agenten - voor ieder fictief personage was er een bestaande tegenhanger, die ons advies gaf. Dat heeft het scenario van Andrew Stern verrijkt en veel authentieke details toegevoegd. Eigenlijk was het het omgekeerde procedé als bij een documentaire. Mijn doel was hetzelfde: een realistisch verhaal vertellen dat mensen ontroert.'


Is het makkelijker om het publiek te ontroeren met een documentaire of met fictie?

'Met een documentaire is het moeilijker. Véél moeilijker. Je moet menselijk gedrag zien te vangen terwijl het gebeurt, en dat is heel lastig. Over alle drie de verhalen die in Disconnect aan bod komen, had ik graag een documentaire willen maken, omdat ik de onderwerpen ontzettend fascinerend vindt. Maar het is veel eenvoudiger om het na te laten spelen. Het verschil tussen documentaire en fictie is het verschil tussen jagen op dieren in het wild, of jagen in de dierentuin.'


Agressieve rolstoelrugby

Henry Alex Rubin verwierf faam met de documentaire Murderball (2005), die hij samen met Dana Shapiro regisseerde. De film, het portret van een rolstoelrugbyteam, rekende stevig af met het vooroordeel dat gehandicapten zielig zijn. Het agressieve rolstoelrugby is een opwindende, ruige sport. Murderball won talloze prijzen en werd genomineerd voor een Oscar. Een van de helden uit de film, Mark Zupan, heeft een rolletje als drugsdealer in Rubins speelfilm Disconnect.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden