Team Samsom

Diederik Samsom lijkt een van de opmerkelijkste inhaalraces in de parlementaire geschiedenis te maken. Een zoektocht naar zijn geheim.

Het kantelpunt


Als er één moment te noemen is waarop Diederik Samsom zelf weer begint te geloven dat het kan, meedoen in de race om het Torentje, dan is dat zaterdag 1 september. Op campagne op de Albert Cuyp in Amsterdam wordt hij aangesproken door een man. Een niet-stemmer. Tot nu toe. 'Want op 12 september ga ik weer. Door jouw verhaal', zegt de man. Als Samsom het nu aan anderen in de PvdA vertelt, worden zijn ogen vochtig.


Ga maar na, zegt Samsoms tweede man, Jeroen Dijsselbloem. 'Bij de start van zijn campagne stond de PvdA in de peilingen op 15 zetels. We stevenden af op een historisch dieptepunt. Dat is een loden last op de rug van een jonge leider van een oude partij. Dat is bijna niet te dragen. Als je dan merkt dat het kantelt, raakt je dat.'


Diederik Samsom is in twee weken tijd de hoofdpersoon geworden in het verhaal van een van de opmerkelijkse politieke comebacks in de parlementaire geschiedenis. Die 15 zetels van het begin zijn in alle peilingen ruim verdubbeld. En wat niemand nog voor mogelijk hield, lijkt toch te gebeuren: dat Samsom een serieuze bedreiging wordt voor premier Rutte. Het doet in alles denken aan de opmars van Wouter Bos in 2003, toen de PvdA volkomen onverwacht uit de afgrond klom waarin de partij met Ad Melkert was beland.


Wat is het geheim van Diederik Samsom? Begin bij zijn partijgenoten niet over zijn donshaar, zijn stropdas of zijn stem - die tijdens zijn publieke optredens toch zeker een paar tonen is gezakt. Dat helpt misschien allemaal een beetje, zeggen ze, maar je wint er geen verkiezingen mee.


De permanente campagne


Het échte geheim, zeggen ze, ligt in Samsom permanente campagne die al begon in maart, eigenlijk meteen nadat hij tot PvdA-leider was gekozen en nog vóórdat het kabinet-Rutte in het Catshuis explodeerde. Samsom wilde per se zijn eigen strijdplan af hebben voordat het mis zou gaan in de coalitie van VVD, CDA en PVV. 'Dan is het geen reactie, maar ons eigen verhaal', zei hij tot zijn partijgenoten. Met partijvoorzitter Spekman en de Kamerleden Dijsselbloem en Ronald Plasterk trok hij zich een weekend terug in het hotel Pillows in Zwolle. Daar werd het strijdplan geschreven, Keuzes voor de Toekomst - het plan dat algemeen werd ontvangen als een serieuze poging de PvdA weer van ideologische veren te voorzien.


Spekman: 'En daarna begon het echte werk: Diederik ging met dat plan de partij in. Stad na stad, zaal na zaal. Toen het kabinet viel, was hij eigenlijk al op campagne.' En zijn partijgenoten volgden. Vanuit de overtuiging dat de tv-debatten hooguit het slotstuk van de campagne zouden worden, maakte Spekman in het voorjaar een plan voor een bijna ouderwets aandoende campagne-van-onderaf: op de straten, in de buurten en de winkelcentra. 'Eén miljoen kiezerscontacten hebben we gehad op 12 september', zegt Spekman. Een kiezerscontact betekent: persoonlijk contact met een kiezer. 'Dat is de basis', zegt Spekman. In juni stond de partij al op scherp. Medewerkers op het partijbureau mochten niet langer dan twee weken met vakantie. 'In verkiezingstijd zijn politieke idealen belangrijker dan een lange vakantie', aldus Spekman.


Samsom zelf is de spil in die strategie. Al onder politiek leider Job Cohen begon hij mensen op te zoeken die de PvdA een boos mailtje hadden gestuurd. Of een brief waarin ze schreven dat ze bang waren voor een bepaalde maatregel. Ook leden die hun lidmaatschap hadden opgezegd, kregen soms zomaar bezoek van de partijleider. 'Dat verandert je', zegt Spekman. 'Je leert jezelf beheersen als je voor een boze kiezer staat.'


En er is meer: Samsom heeft zijn verhaal nu al zo vaak verteld, oog in oog met de kiezers, dat hij er geen seconde meer over hoefde na te denken toen hij het vanaf eind augustus eenmaal op tv moest brengen. Spekman: 'De koers is doorleefd en dat zie je.'


Eén grote tegenslag kreeg Samsom daarna nog te verwerken. Partijgenoten spreken van een 'vormend moment': toen vijf partijen het Kunduz-akkoord sloten, stond de PvdA buitenspel. Dijsselbloem: 'Wij vonden rationeel allemaal: hier heeft de PvdA niets bij te winnen. Maar Diederik vond het vervelend, hij wil dat de partij erbij is als er dingen gebeuren waarop je je stempel kunt zetten. Dat zegt hij dan ook eerlijk.'


Kamerlid Mariëtte Hamer: 'Het was een spannend begin voor Diederik. Hij wist dat het niet goed zou zijn voor de PvdA om mee te doen, maar moest de teleurstelling daarover onder controle krijgen. Dat is hem goed gelukt.'


Bijkomende factor was dat de PvdA op dat moment in sommige peilingen op een historisch laag zeteltal van 13 stond. Een slechtere start was nauwelijks mogelijk. Hamer: 'Maar die underdogpositie heeft hij goed benut om de weg omhoog te vinden.' Een beetje geluk is daarbij nog wel nodig. 'Rutte kwam in het eerste tv-debat met een leugen, terwijl Diederik de hele campagne voerde rond het vertellen van een eerlijk verhaal, toen was het momentum daar.'


Het Samsomteam


De logistieke kern rond Diederik Samsom bestaat uit vier personen, die hij 24 uur per dag, zeven dagen per week, om zich heen heeft. Bij wijze van spreken dan. Hij noemt het zelf 'inmiddels een soort gezin'. Het zijn zijn persvoorlichter Saar van Bueren, adviseur Simon den Haak en twee medewerkers Lianne Raap en Hayte de Jong. Opvallend detail: Raap en Den Haak begaven zich ook al in de entourage van Samsoms voorganger Wouter Bos.


Van Bueren behartigt alle mediacontacten van Samsom. Zij bepaalt zijn agenda en wijkt in het openbaar nauwelijks meer van zijn zijde. Bij Frits Wester, bij Knevel & Van den Brink, in het Radio 1 Journaal, in De Telegraaf - een eindeloze reeks, met daarin natuurlijk ook alle debatten. Ze werkte al voor Samsom, en anderen, toen hij nog 'gewoon' Kamerlid was. Daarvoor werkte ze bij Ajax. Andere PvdA-persvoorlichters begeleiden individuele Kamerleden in de campagne. De supervisie van al die activiteiten ligt bij hoofd voorlichting Ruud Slotboom, oud-radioverslaggever bij de NOS.


Raap is voormalig politiek assistent van Wouter Bos, toen die nog minister van Financiën was. Zij is de dossiervreter, zij voorziet Samsom van materiaal dat hij in interviews en debatten kan gebruiken.


Den Haak werkt bij energieleverancier Essent en nam in februari en maart onbetaald verlof om Samsom te helpen bij diens geslaagde poging PvdA-lijsttrekker te worden. Samsom versloeg toen vier interne kandidaten. Net als Raap was hij in het verleden politiek assistent van Wouter Bos. Ook diende hij onder voormalig PvdA-minister Jacqueline Cramer (VROM). Hij is lokaal actief in de Haagse PvdA.


De Jong is afkomstig van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA, en is oud-medewerker van voormalig voorzitter Lilianne Ploumen en het Kamerlid Martijn van Dam.


Rond die eerste ring is er de tweede ring: de Kamerleden die Samsom in de afgelopen zomer inhoudelijk klaarstoomden voor het grote werk: Martijn van Dam, Ronald Plasterk, Frans Timmermans en Jeroen Dijsselbloem - stuk voor stuk dossiervreters met veel kennis van hun werkterrein. Zij oefenden met Samsom de tv-debatten, probeerden hem voor te bereiden op alle mogelijke vragen. Daarbij golden twee uitgangspunten: niet 'doodoefenen', en geen pasklare citaten voorleggen. Samsom moet formuleringen gebruiken die echt van hemzelf zijn. Dijsselbloem: 'Diederik is niet getraind. Hij doet het echt zelf. Natuurlijk, we brainstormen, maar in de auto of 's nachts in bed is hij degene die zegt: zo ga ik het doen.'


Het thuisfront


Buiten die professionele ringen is er in Samsoms geval zeer nadrukkelijk die derde ring, de thuisring: het gezin-Samsom. Zijn vrouw Tineke, dochter Benthe (11) en zoon Fane (6). Daar is volledige instemming met de missie van Samsom, sterker: het gezin wordt ingezet in de campagne. Foto's in Esta, huiselijke scènes in het verkiezingsfilmpje: de tot voor kort relatief onbekende Samsom mag dan een actievoerder in rubberbootjes zijn geweest, nu gaat het om het beeld dat hij ook gewoon een man met een gezin is.


Dat heeft zijn effect niet gemist. De rubberbootjes hebben nauwelijks meer een rol gespeeld in de campagne. De familietactiek valt tot over de landsgrenzen op. U.S.-styled campaign catapults Dutch Labor leader, kopte The Wall Street Journal donderdag. Waarbij de krant niet onvermeld laat dat Samsom op 'on-Nederlandse' wijze zijn gezinsleden in de campagne heeft betrokken.


De metamorfose


Blijven toch die twee veelgestelde vragen over. Wie raadde Samsom aan een stropdas om te knopen? Wie gaf hem de mediatraining en leerde hem rustig te blijven? Niemand, bezweert elke PvdA'er desgevraagd: 'Er was géén mediatraining.'


Die das dan? Samsom zelf, morgen in een interview in de Volkskrant: 'Ik bepaal het zelf, elke ochtend, en de grens ligt bij iedere man anders. Kort gezegd: het aantal gelegenheden waarbij ik een das aandoe, neemt toe ja.'


En zijn haar, dat toch zichtbaar wat langer, wat aaibaarder is dan voorheen? 'Millimeteren heb ik nooit gedaan. Ik heb het wel een tandje korter gehad. Helemaal kaal heb ik nooit gedurfd. Maar korter was een overblijfsel uit mijn tijd als straatcoach in Amsterdam-West. Het was daar functioneel om meer de uitstraling van een portier dan van een politicus te hebben. De huidige lengte is voor mij het best hanteerbare evenwicht.'


Morgen interview met Diederik Samsom


----------------------


De vertrouwelingen

1ste ring

Samsom laat zich omringen door een kleine kring getrouwen die dag en nacht paraat staan. Hij noemt hen inmiddels 'het gezin-Samsom' (op de foto van links naar rechts): adviseur Simon den Haak, persvoorlichter Saar van Bueren en medewerkers Lianne Raap en Hayte de Jong.

2de ring

De tweede ring van vertrouwelingen staat Samsom inhoudelijk bij. Het zijn de Kamerleden Martijn van Dam, Frans Timmermans, Ronald Plasterk en Jeroen Dijsselbloem.

3de ring

Het thuisfront is zijn derde ring: zijn vrouw Tineke, zoon Fane (6) en dochter Benthe (11). Het hele gezin speelt een rol in de campagne.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden