Te vroeg gejuicht langs de vijfbaansweg

Bewering:


'Er zijn veel minder files op de Nederlandse wegen.'


'Het gaat goed met de doorstroming op de Rijkswegen en de weggebruiker is tevreden over hoe Rijkswaterstaat de werkzaamheden uitvoert.' Aldus


Rijkswaterstaat in een rapport over de filedruk dat de dienst deze week publiceerde. Ook minister Schutz van Haegen was erg blij met zichzelf, want de afname van de filedruk lag, volgens haar, vooral aan haar recente investeringen in wegverbredingen. 'Weer minder files door meer asfalt', vatte de Volkskrant het voor haar samen.


Er is voorshands geen enkele reden aan haar woorden te twijfelen. Vrijwel iedere automobilist, links of rechts, zal door de voorruit hebben gezien dat de files op de Nederlandse wegen flink zijn afgenomen. Die trend is al sinds 2009 aan de gang: in dat jaar bereikte de 'filezwaarte' (dat is filelengte maal fileduur) 15,5 miljoen kilometerminuut. Inmiddels zitten we op 9,5 miljoen.


Het ligt voor de hand direct hiertegenin te brengen dat die daling vooral is toe te schrijven aan de economische crisis. Woon-werkverkeer neemt af, wegtransport wordt minder, weekenduitjes worden geschrapt. En dat klopt ook wel - voor 2009. In 2010 nam de filedruk echter toe, van 13 naar 14 miljoen kilometerminuut, terwijl de crisis niet minder hevig werd. Begin 2011 zette de daling pas goed in, en die gaat tot op de dag van vandaag door. Wie eraan twijfelt dat nieuw asfalt hieraan heeft bijgedragen, is gek.


Toch zijn er bij al dat pril geluk nog wel wat kanttekeningen te plaatsen, zo blijkt uit het onderzoek dat Timo Brouwer begin dit jaar voor zijn bachelor-opdracht civiele techniek aan de Universiteit Twente uitvoerde.


Ten eerste, zegt hij - en dat is een effect dat ook Rijkswaterstaat al noemt - leidt wegverbreding tot fileverkorting. Was de file eerst drie rijstroken breed, na wegverbreding zijn er vier bezet. De file is direct een kwart korter, en de filezwaarte navenant verminderd, zonder dat iemand er iets mee opschiet. 'Dat de filezwaarte gedaald is staat niet ter discussie, maar wel of met filezwaarte het juiste fenomeen gemeten wordt.' De filelast kan bijvoorbeeld ook worden uitgedrukt in verloren reisminuten - 'reistijdverlies' - en die dalen ongeveer een kwart minder dan de filezwaarte. Dit is, aldus Brouwer, 'een indicatie dat filezwaarte disproportioneel reageert op wegverbredingen'. De precieze effecten zijn echter moeilijk te becijferen.


Misschien nog belangrijker is dat files pas worden geregistreerd als ze meer dan twee kilometer lang zijn. Als een file op een tweebaansweg gewoonlijk bijvoorbeeld drie kilometer lang is, en er komt een rijstrook bij, dan wordt de file niet twee kilometer, maar nul kilometer - hij is te kort om mee te tellen. De gemiddelde filelengte over 2011 was inderdaad zo'n drie kilometer, en een conservatieve schatting leert dat door dit effect alleen al de filezwaarte met zo'n 34 procent zou kunnen afnemen. Hoe meer er verbreed wordt, hoe sterker dit geldt.


Eigenlijk, zegt Brouwer, is 'filezwaarte' geen eerlijke maat meer als de infrastructuur zo verandert. Veel beter is het om te kijken naar dat 'reistijdverlies' of, nog mooier, naar de file-ervaring van de individuele automobilist - noem het de 'ergernisgroei' (en ergernis neemt, zoals iedereen weet, toe met het kwadraat van het reistijdverlies). Beleving is immers een veel betere voorspeller van gedrag dan kilometers of minuten.


Ten slotte zal iedereen toegeven dat de verbredingen nog wel wat vers zijn - 'de weggebruiker heeft tot nu toe weinig tijd gehad om te reageren op de infrastructuuraanpassingen.' Misschien dat de verbredingen volgend jaar weer volslibben, misschien dat ze, als de crisis echt toeslaat, weggegooid geld blijken - je weet het niet. Het is terecht dat Rijkswaterstaat en de minister nu even aan de kant van de vijfbaansweg staan te juichen, maar het is misschien wel een beetje vroeg.


Oordeel:


Gefeliciteerd, maar is 'filezwaarte' wel de juiste maat?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden