Te veilen manuscript toont hoe Céline het vak leerde

De stemming in de toonzaal van veilinghuis Piasa in Parijs is bijna gewijd. Er liggen brieven van Voltaire ter inzage, van Péguy, van Vincent van Gogh....

Van onze correspondent Martin Sommer

'Seul manuscrit', enig handschrift, heeft Céline zelf op het schutblad geschreven. Met twee dikke strepen eronder en z'n adres, 98 Rue Lepic in Parijs. Een onregelmatige pennestreek, rechtop, cursief, zwart, bruin, veel uitroeptekens, op een keur van vergeeld papier. Folio, A4, ruitjes, lijntjes, ongelinieerd. Eén etalageruit scheidt de bezoekers van de oervorm van de belangrijkste Franse roman van de twintigste eeuw. Célinologen prevelen de eerste zinnen mee. Om daarna verbaasd vast te stellen: ze zijn niet dezelfde als de zinnen die ze kennen uit hun Pléade-editie.

Thierry Bodin, expert van het veilinghuis, is lyrisch over het voorrecht 'De Reis' te mogen veilen. 'Tot vorig jaar', vertelt hij, 'ging men ervan uit dat het manuscript verdwenen was. Er was wel een gecorrigeerd afschrift, maar geen eerste versie.' Céline publiceerde zijn boek in 1932 en maakte meteen furore met zijn tirade tegen de stompzinnigheid en vunzigheid van oorlog en kolonialisme. Het was bekend dat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog een handschrift had verkocht, aan de kunsthandelaar Bignou. Voor tienduizend franc en een Renoir. Daarna verdween elk spoor.

Toen de 876 vellen papier vorig jaar boven water kwamen, stonden de letterkundigen paf. Bodin: 'Er bleek geen zin hetzelfde te zijn als in de definitieve tekst. We hebben hier echt de roman die bezig is geboren te worden.' Bardamu was weliswaar reeds aanwezig als hoofdpersoon, maar nog niet als verteller. De figuur Robinson heette aanvankelijk Tourment.

Met De Reis schreef Céline zijn eerste boek, maar tot nu toe was niet bekend hoe hij werkte. Brieven of aantekeningen daarover ontbreken. Gezien de stijl ging men ervan uit dat Céline het boek snel op papier had gesmeten. Aan dit manuscript, de grote verschillen in handschrift en papierkwaliteit, is te zien dat Céline zeker twee jaar aan De Reis heeft gewerkt, misschien wel drie. Bodin: 'Je ziet hem gaandeweg leren romancier te worden.'

Eind vorig jaar kwam een zekere Pierre Berès met een grote varkensleren doos bij Thierry Bodin langs. 'Dit zal u misschien interesseren', was alles wat hij zei. De 87-jarige Berès staat in Parijs bekend als dandy annex 'de grootste boekhandelaar van de eeuw'. Hij doet geheimzinnig over de herkomst van het manuscript. Volgens Berès heeft een Britse collectionneur die anoniem wil blijven, hem gevraagd het handschrift te verkopen. Bodin zegt dat de eigenaar in Frankrijk woont.

Of de eigenaar al dan niet een Fransman is, doet zeer ter zake. De Franse staat heeft het recht om geveilde monumenten zelf te kopen, aan het einde van de verkoop en tegen de uiteindelijke verkoopprijs. De nationaliteit van de eigenaar kan de prijs aanzienlijk opdrijven. Als De Reis inderdaad wordt verkocht door een Brit, dan is geen speciaal certificaat nodig om Frankrijk te verlaten. Blijkt alsnog dat een Fransman eigenaar is, dan is voor de verkoop naar het buitenland wel een certificaat noodzakelijk. Dat drukt de prijs.

De geschatte waarde van deze oer-reis bedraagt volgens de catalogus 4 à 5 miljoen franc, tussen de 1,3 en 1,7 miljoen gulden. Dat kan de Bibliothèque Nationale de France nooit opbrengen. Maar veilingexpert Bodin zegt, met een raadselachtig lachje: 'De staat zal nooit goedkeuren dat dit stuk Frankrijk verlaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden