Reportage Garnalenovervloed

Te veel voor te weinig: garnalensector kampt met overvloed en bodemprijzen

Dames uit Grou krijgen een workshop garnalenpellen. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Het garnalenseizoen begint vroeg dit jaar, met recordvangsten. Het gevolg: lage prijzen. Maar afspreken aanzienlijk minder uit te varen, is in strijd met de aard van de vissers én de mededingingswet. ‘De ACM ligt hier achter de heg.’

Stoom stijgt nog op uit de kookketel van de UK-44 als de vangst wordt gelost op de kade in de haven van Lauwersoog. Gele kratjes in stapels van acht zwieren aan wal, 20 kilo Hollandse garnalen per stuk, gekoeld onder een dun laagje ijs. Ze verdwijnen meteen de vrachtwagen in, richting Zoutkamp. Zo’n 1600 kilo is de opbrengst van één nachtje de netten uit op de visgronden boven Ameland. ‘Soms moeten we daar een hele week voor vissen’, zegt kotterschipper Meindert de Boer.

Vorige week kwam hij tot een vangst van 8 ton. Het is de warme zomer geweest, wordt gezegd, waardoor het in de Noordzee krioelt van de schaaldieren. Maar de grote vangsten dreigen de garnalenprijs onder druk te zetten. Als straks de veilingklok in de mijnzaal van de visafslag afloopt, kan een handelaar een partij opkopen voor zo’n 3 euro per kilo.

Lagere prijzen

‘Drie maanden geleden lag de prijs nog op 15 euro per kilo’, zegt waarnemend directeur van de visafslag in Lauwersoog, Koert Sterkenburg. Het kan verkeren: de afgelopen twee jaren kwamen de verdiensten van de garnalenvissers juist in het geding omdat er nauwelijks vangst was. De consument gaat het merken, die lagere prijzen. Al duurt dat even en zal het geen euro’s schelen ten opzichte van de huidige prijs bij visboeren en supermarkten.

Vorige week werd er alleen in Lauwersoog al 170 ton verhandeld. ‘Het seizoen is pas net begonnen en er wordt massaal gevangen’, zegt voorzitter Johan Nooitgedagt van de Nederlandse Vissersbond. ‘Wij moeten eigenlijk zeggen: vang ze niet, laat ze een beetje groeien. De verwerkende industrie kan het straks niet meer aan. De vrieshuizen liggen nu vol kleine garnalen, straks kunnen we de grote niet meer kwijt.’

Garnalenkotters komen aan in de haven en lossen hun vangsten garnalen. De blauwe kratten zijn van de veiling Lauwersoog. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Tijdelijk overschakelen op een andere vissoort is geen optie, met de specifiek voor garnalen uitgeruste kotters. Het beste zou zijn om samen af te spreken een poosje aanzienlijk minder uit te varen, vindt Nooitgedagt. ‘Maar dat mag niet van de Mededingingswet. De ACM ligt hier achter de heg en samenwerken is voor hen een vloekwoord.’

Collectieve afspraken om de vangst de beperken zijn wettelijk verboden, beaamt een woordvoerder van de Autoriteit Consument en Markt. ‘Dat stuit op het kartelverbod. Zulke afspraken drijven de prijs op voor de consument.’ Natuurlijk, zegt Nooitgedagt, de consument moet niet de dupe worden. ‘Maar nu worden vissers met duurzame intenties belemmerd.’

Prijsafspraken

In 2013 kregen drie Nederlandse en een Duitse garnalenverwerker miljoenenboetes van de EU vanwege het maken van prijsafspraken. ‘We kennen de garnalensector uit eerdere procedures. Het staat individuele vissers natuurlijk vrij minder uit te varen.’

Het gebrek aan eendracht is een terugkerend probleem in de sector. Eerder werd een oproep om tijdens het offerfeest niet uit te varen massaal genegeerd, zegt Nooitgedagt van de Nederlandse Vissersbond. De garnalen gaan naar Marokko om gepeld te worden.

Overspoelde markt

Nu ontstaat volgens hem een dynamiek van wat economen de ‘tragedie van de meent’ noemen. Doordat iedere afzonderlijke garnalenvisser probeert zijn eigen omzet te maximaliseren, wordt de markt overspoeld, zakt de prijs en zijn ze uiteindelijk allemaal minder goed af. 

‘3 euro is 3 euro, wij klagen niet, zeker niet met zulke vangsten’, zegt schipper De Boer. Toch is er sinds dinsdag een gedwongen werkweekverkorting van kracht. Normaal gesproken mogen garnalenvissers vrijdag tot het middaguur vissen. Maar in de haven van Lauwersoog worden donderdagmiddag de kotters al schoongespoten. De netten liggen ter controle uitgespreid op de kade.

Minder vissen

Omdat de garnalenprijs onder een drempelwaarde van 2,83 euro dreigde te zakken, kochten verenigde garnalenvissers 12 ton op om het aanbod te beperken. Volgens afspraken met het ministerie van Landbouw vissen ze deze week twaalf uur minder. 

Maar het is niet genoeg, zegt voorzitter Nooitgedagt van de Nederlandse Vissersbond. ‘Twaalf uur minder heeft geen effect, de meeste vissers maakten die uren toch al niet.’ Ook de directeur van de garnalenafslag in Zoutkamp, Matthijs van der Ploeg, waarschuwde deze week voor overaanbod, bodemprijzen en een handelsoorlog. Zijn voorstel: tijdelijk niet maximaal vier, maar twee etmalen vissen.

Onvoorspelbaar

Zijn evenknie in Lauwersoog, Koert Sterkenburg, vindt dat een zaak voor de vissers. Hij hoort de klanten op de visafslag al wel zeggen: we wachten wel tot volgende week, dan is de prijs vast nog verder gedaald. Maar als Sterkenburg, tevens vishandelaar, één ding geleerd heeft, is het dat bijna niks zo onvoorspelbaar is als de garnalenvangst. ‘We kunnen niet in het water kijken en we tellen ze pas als ze op de kade liggen.’

In 2011 zakte de prijs voor een kilo garnalen weg tot onder de anderhalve euro. ‘Daar kun je niet voor uitvaren’, zegt Meindert de Boer. Maar zo’n vaart zal het nu wel niet lopen, denkt de Urker visserman – niet voor niets staat de scheepsnaam ‘Vertrouwen’ op de boeg.

Hij houdt zich keurig aan de verkorte werkweek. Al had het van hem niet gehoeven. ‘Straks is het drie weken slecht weer en staat iedereen te springen om garnalen.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.