Te veel spullen, te weinig klanten

De overschotten die het gevolg van zijn van de Azië-crisis, vormen een nieuwe bedreiging voor de wereldeconomie, betoogt Robert J....

DE volgende grote valkuil die de wereldeconomie bedreigt is het teveel aan voorraden. Het gaat daarbij om wereldwijde voorraden van allerlei elementaire goederen, van staal tot cement. We hebben al gezien welke schade de dalende prijzen voor elementaire voedingsmiddelen en grondstoffen (tarwe, olie, koper) hebben aangericht.

Exporterende landen - van Rusland tot Brazilië - zijn inkomsten in buitenlands geld kwijtgeraakt en in een crisis beland. Intussen hebben de multinationals last van lagere winsten; banen worden geschrapt en er wordt gesneden in investeringen.

Hetzelfde proces speelt zich nu in de voorraadketen af. Steeds meer industrieën (de chemie en de aluminiumindustrie bijvoorbeeld) hebben te maken met overcapaciteit. De prijzen en de winsten dalen. Daardoor dalen de aandelenprijzen en komt er een rem te staan op nieuwe investeringen, met name in de kwakkelende Aziatische en Latijns-Amerikaanse economieën.

De protectionistische druk zal toenemen, wanneer landen met een voorraadoverschot zich via de export een weg uit de ellende proberen te banen. De Amerikaanse staalindustrie en de staalarbeiders hebben al besloten samen de strijd aan te binden tegen de goedkope import uit Japan, Rusland en Brazilië.

De economische crisis heeft de overschotten alleen nog maar groter gemaakt, omdat de vraag is gedaald. Geheugenchips van computers zijn wellicht het meest spectaculaire voorbeeld van overinvestering. In het midden van de jaren negentig werden er zoveel fabrieken neergezet dat de prijzen voor geheugenchips in een vrije val raakten. Het overschot betekende dat er wel meer pc's en chips werden verkocht, maar dat de wereldwijde verkoop van DRAM-geheugenchips daalde van 41 miljard dollar in 1995 tot, naar schatting, 13 miljard in 1998.

Voorraadoverschotten zijn een regelmatig terugkerend verschijnsel in de economie. Bedrijven verrekenen zich regelmatig. Incidentele overschotten verdwijnen vaak zonder een recessie te veroorzaken. Prijzen dalen; overschotten worden verkocht; inefficiënte fabrieken sluiten hun deuren; er ontstaat een nieuwe balans van vraag en aanbod. Maar de overschotten van nu moeten worden gezien tegen de onheilspellende achtergrond van een wereldwijde recessie (van Japan tot Brazilië).

In dit klimaat vormen overschotten een duidelijk gevaar. Net als water altijd een uitweg zoekt, vinden overschotgoederen nieuwe markten, waar ze tegen afbraakprijzen worden verkocht. Niet ieder overschot kan worden geëxporteerd. Sommige auto's zijn maar voor een paar landen geschikt. Maar dat geldt niet voor de meeste staalproducten, chemische stoffen, computerchips of cement. In augustus steeg de staalimport in de VS, ten opzichte van 1997, met 24 procent. Daar tegenover wordt de capaciteit van de Amerikaanse staalindustrie nog maar voor 83 procent gebruikt, tegen 93 procent in maart. In Japan klagen cementfabrikanten dat goedkope import, met name uit Zuid-Korea, tegen bodemprijzen op hun markt wordt gedumpt.

Dit zal de investeringen, die tot nu toe aardig op niveau zijn gebleven, vast en zeker afremmen. Dit vormt een bedreiging voor het economische herstel in Azië en Latijns-Amerika en betekent een zware klap voor de machinefabrikanten in de VS, Europa en Japan - die het van de industriële expansie moeten hebben.

Natuurlijk zijn overschotten niet alleen maar slecht. Dalende prijzen stuwen de koopkracht van de consument op, onderdrukken de inflatie en zorgen voor een lagere rentevoet. Deze, en andere factoren, hebben ervoor gezorgd dat de Amerikaanse en Europese economie bleef bloeien.

Maar er is geen economische wet die zegt dat alles wat kan worden gemaakt ook zal worden verkocht. Op een bepaald moment winnen de verliezen het van de winst. De opleving op de Amerikaanse aandelenmarkt lijkt erop te wijzen dat beleggers de gevaren niet serieus nemen. Misschien hebben ze gelijk. Maar het kan ook een waanidee zijn.

Robert J. Samuelson is econoom en columnist van Newsweek.

Washington Post Writers Group

Vertaling: Jose van Zuylen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden