Te veel pulp, te weinig schoonheid

Te veel voetbal op tv? Dat is beeldvorming, vindt Martijn Lindenberg, die als chef van Studio Sport vertrok na veel tumult over zijn autoritaire manier van leidinggeven....

HET afscheidsetentje met de getrouwe kameraden uit de sportjournalistiek is achter de rug. Terugblikken mag, maar vooruitkijken heeft zijn voorkeur. Martijn Lindenberg (56) is per 1 maart gestopt als chef van Studio Sport. Een vervroegd vertrek, dat gepaard is gegaan met veel tumult over zijn stijl van leidinggeven: die zou te autoritair en hardhandig zijn geweest. Het was voor 'golden boy' Lindenberg een moeilijke periode, waarin hij een stroom van negatieve publiciteit over zich heen heeft gekregen.

Maar nu wil hij zich met goede moed richten op zijn nieuwe werkzaamheden bij de NOS, die eigenlijk zijn oude hartstocht zijn: de regie voeren over de televisieregistratie van bijzondere evenementen. Daarmee heeft hij bij uitstek zijn sporen verdiend. In 1980 regisseerde hij de inhuldiging van koningin Beatrix, met inbegrip van de rellen. Vier jaar later kreeg hij een Emmy Award voor de wijze waarop hij tijdens de Olympische Spelen in Los Angeles het wielrennen in beeld bracht. In '85 maakte hij furore met de geavanceerde registratie van de Elfstedentocht. Er zouden nog vele evenementen volgen, tot en met de inzamelingsactie voor Turkije in 1999.

Zijn eerste nieuwe klus: het grote lijsttrekkersdebat op 14 mei. De dag erna zal Lindenberg in de regiekamer zitten tijdens de verkiezingsuitzending van de NOS. Hij verheugt zich erop. 'Ik ben politiek erg geïnteresseerd, en ik denk dat zo'n debat aan kracht wint als je goed anticipeert, alert reageert op uitspraken die worden gedaan, en door de beeldvoering mensen thuis in een bepaald ritme brengt. Bij het befaamde debat na de gemeenteraadsverkiezingen deed de regie dat heel goed. Maar vaak schiet dit soort uitzendingen te kort.'

- Waardoor komt dat?

'Ik denk dat makers vaak het ritme niet hebben; ritme is zo belangrijk bij televisie. Dat heeft te maken met je politieke oor en oog. Je moet in de gaten hebben dat een bepaalde uitspraak bij iemand anders een reactie teweeg kan brengen, en dan moet je het aandurven om de camera op die persoon te houden. Eigenlijk is het zo dat je een televisiedebat moet kunnen volgen zonder dat het geluid aanstaat. De beelden moeten al een groot deel van het verhaal vertellen, waardoor mensen thuis denken: ik begrijp het wel, ik begrijp in elk geval hoe de onderlinge verhoudingen liggen.'

- Is dat Fingerspitzengefühl of een kwestie van voorbereiding?

'Allebei. Nou ja, voorbereiding is natuurlijk 90 procent van je werk. Je moet weten waar je mee bezig bent. Het moet niet op een blaadje staan, maar in je kop zitten. En vervolgens moet je een neus hebben voor dingen die ineens belangrijk kunnen worden. Je moet een bepaald talent hebben om die twee eigenschappen te combineren.'

Over de kwaliteit van het televisie-aanbod in Nederland is Lindenberg matig te spreken. 'Het medium wordt nu gebruikt om er de verschrikkelijkste dingen op te gooien, als het maar vult. Ik kijk naar ontzettend veel programma's, ook jongerenprogramma's, maar ik vind dat televisie niet ontdekt is voor de grote hoeveelheid pulp die we nu krijgen voorgeschoteld. Je ziet inmiddels wel een kentering; in elk geval hebben SBS en HMG aangegeven dat ze sommige programma's van de buis gaan halen, maar ik denk dat we nog verder moeten opschonen. Dat betekent helemaal niet dat er alleen maar keurige programma's moeten komen, integendeel, maar de televisie moet niet vergeven zijn van vuiligheid, die drie, vier keer wordt herhaald. Televisie moet iets toevoegen aan ons bestaan en moet worden gemaakt met de schoonheid die het vak heeft.'

- Maar wat ontbreekt er dan precies?

'Veel wordt met de goedkoopste apparatuur opgenomen en in elkaar gesmeten - of niet eens in elkaar gesmeten, maar met een trucje achter elkaar gesneden, wat ik heel onprofessioneel vind. Bart de Graaff bijvoorbeeld: je neemt een halfuur of een uur op, en dat ga je met heel korte lassen achter elkaar zetten. Maar het zijn dezelfde camera-instellingen. Dan krijg je een programma dat voortdurend van beeld naar beeld overspringt, maar die beelden hebben steeds dezelfde uitsnede. Sorry, dat is geen televisie.'

Lindenberg stoort zich ook aan het 'gebrek aan zelfvertrouwen' dat hij bij de publieke omroep ontwaart. 'We hebben ons te lang gespiegeld aan wat de commerciëlen deden. We moeten van onze eigen kracht uitgaan. Een eigen koers uitzetten. Dus bijvoorbeeld niet als doelstelling nemen dat je Barend & Van Dorp wilt beconcurreren. Bedenk zelf een goed concept, maak een eigen programma dat zijn eigen publiek creëert.'

- Als u kijkt met het oog van de regisseur, wat vindt u dan een goed programma?

'Nou, dat programma van Knevel op dinsdag vind ik in zijn genre goed gemaakt. Waar ik ook met plezier naar kijk, is RTL Nieuws om half acht. Het oogt fris, heeft vaart, de duo-presentatie werkt goed. Er zijn ook programma's waar ik niks mee heb. Astrid Joosten bij de VARA bijvoorbeeld, Oog in oog. Typisch voorbeeld van een gekunsteld programma dat helemaal is doodgeproduceerd. Ik moet erbij zeggen dat mijn persoonlijke voorkeur sterk uitgaat naar live-televisie. Daarom kijk ik nu al uit naar het debat op 14 mei. Prachtig. Dat moet spanning hebben, en die moet je proberen over te brengen. Dáár is televisie voor.'

- Kan de Nederlandse televisie zich, professioneel gezien, meten met het buitenland?

'Absoluut. Als we om ons heen kijken, onderscheidt Nederland zich op het gebied van live-televisie. We hebben geleerd om met relatief weinig middelen een goede uitzending te maken. In Duitsland is het een en al klungeligheid, en bij de Engelsen zou de stofdoek er eens overheen moeten.'

Behalve als regisseur van bijzondere evenementen houdt Lindenberg nog een vinger in de pap bij de sportverslaggeving van de NOS, namelijk als adviseur voor de aankoop van sportrechten. Een delicate taak, want velen in en buiten Hilversum vragen zich af of de nationale omroep wel zoveel geld en zendtijd moet besteden aan sport in het algemeen en voetbal in het bijzonder. Drie weken geleden ontstond er commotie bij NOVA toen de rubriek moest wijken voor Europees voetbal (zonder Nederlandse inbreng), waarvoor Nederland 2 geen ruimte had, aangezien daar al de Olympische Winterspelen stonden geprogrammeerd. Een storm in een glas water, meent Lindenberg. 'Het was een uitzonderlijke situatie, die ruim vantevoren was aangemeld. Alleen kwam de redactie van NOVA er pas laat achter, en die is toen gaan steigeren.'

- Maar wordt er tegenwoordig door de NOS niet veel te veel voetbal uitgezonden?

'Dat is beeldvorming - het is nauwelijks meer dan vijf jaar geleden. Er is wel meer voetbal op de Nederlandse televisie, maar dat komt grotendeels voor rekening van RTL en SBS, die er meer aan zijn gaan doen. De NOS heeft een mooi sportpakket, waar ik nog steeds trots op ben. Je kunt natuurlijk altijd discussiëren over de vraag waar je de grens moet trekken, maar let maar eens op wat er gebeurt als bepaalde wedstrijden naar de commerciële omroep gaan: dan krijgen we al snel het verwijt dat we hebben zitten slapen.

'Voetbal is voor een groot publiek een belangrijke vorm van ontspanning, en ik vind het volstrekt normaal dat de NOS daar veel aan doet. Daaraan hebben we te danken dat mensen trouw zijn aan de publieke omroep.'

- Is het ook volstrekt normaal dat straks alle wedstrijden van het WK worden uitgezonden?

'Natuurlijk is de beleving anders dan met het Nederlands elftal erbij. Maar we hadden niet de luxe om te kunnen wachten met het contract, en we doen er een bepaald publiek beslist een plezier mee. En we gaan er iets moois van maken: behalve alle wedstrijden komt er een live-programma met samenvattingen in het hart van de avond.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden