Te snel naar de top

Twee beroemde bergbeklimmers bracht Nederland voort: Bart Vos en Ronald Naar. De eerste is al jaren verstrikt in aantijgingen over gelogen beklimmingen, de laatste leek daarvan gevrijwaard....

DE Naakte Berg is sowieso een woesteling. Een vormeloze kluwen steen en ijs die plotseling omhoogkomt uit het Pakistaanse land. Een kerkhof; meer dan dertig klimmers moesten dood voordat hij overmeesterd werd in '53, door Hermann Buhl die overleefde op amfetamine.

De dag dat Ronald Naar de Nanga Parbat veroverde was dat in eenzaamheid. Hij kwam bevroren terug. De handen blijvend verminkt. Nog steeds heeft hij gezwollen vingers alsof er een taxi overheen is gereden. 5 augustus 1981: zijn grootste overwinning. Een Haagse student wiskunde van 26 jaar met de killer mountain op zak. Wie deed het hem na.

Maar nu dan, bijna 22 onvertogen jaren verder, zegt Frank Moll, ex-vriend en -expeditiemaat, dat het niet waar is. Dat het een gelogen overwinning was. Een speurtocht van anderhalf jaar laat hem geen andere conclusie: 'Ronald heeft nooit op die berg gestaan.'

Hij is niet alleen. Robert Eckhardt, alpinist en schrijver van Grenzeloos Verlangen, over de geschiedenis van het Nederlandse bergbeklimmen, haalt hard uit. 'Ronald bedondert de boel ter wille van zijn carrière. Ik denk dat de Nanga Parbat zijn bestaan als professioneel klimmer beslag moest geven.' Idem Robert Weijdert, voormalig expeditieklimmer, vroegere klimmaat van Naar en co-auteur van het vorig jaar verschenen Bergland, een eeuw Nederlands alpinisme. 'Het is verleidelijk te liegen als je zo dichtbij bent. De belangen zijn zo groot. De eerzucht is zo groot.'

Het is een bizar bericht. Twee beroemde bergbeklimmers bracht Nederland voort: Bart Vos en Ronald Naar. De eerste is al jaren verstrikt in aantijgingen over gelogen beklimmingen, de laatste leek daarvan gevrijwaard. Tot vandaag. Opnieuw spektakel in de Nederlandse alpinistenwereld, waar de erecode dat elke klimmer op zijn woord geloofd moet worden snel aan glans verliest.

Frank Moll was mee met de vijfmansexpeditie naar de Nanga Parbat in 1981. Als cameraman voor de AVRO-televisie, als extreemklimmer, als vriend van Ronald Naar. Ze waren elkaar in '77 tegengekomen in een Zwitsers chalet, twee ambitieuze jongens zonder angst, en klommen vier jaar later op de Naakte Berg (8125 meter). Naar stond alleen op de top: hij was doorgeklommen nadat Gerard van Sprang afhaakte, 7800 meter hoog. Naar had geen topfoto. De kleine camera die Frank Moll hem had gegeven bleef ongebruikt, of weigerde dienst, of was achtergebleven in een rugzak.

Het zat Moll niet lekker. November 2001 ging hij op bezoek bij Ronald Naar, en vroeg hem naar de waarheid. Tot dan toe had Moll er vanwege de vriendschap nooit over willen beginnen. Het werd een raar gesprek. Naar voelde zich overvallen. Moll voelde zijn twijfel groeien. Maanden van e-mails volgden. Daarbij raakte Ronald Naar, zegt Frank Moll, steeds meer verstrikt in zijn eigen onwaarheden. Steenhard bewijs ontbreekt, maar Moll is alles bijeen genomen overtuigd. In een paginalange open brief klaagt hij zijn oude kameraad nu aan.

Eerst is er het ontbreken van een topfoto. 'Ronald is een commerciële jongen', zegt Moll. 'Publiciteit is voor hem van enorm belang. Als je dan op de belangrijkste top staat in de geschiedenis van de Nederlandse bergsport, en je hébt een camera, is het opmerkelijk dat je zonder foto terugkomt.'

Er zijn wel andere foto's. Op de top of dicht daarbij vindt Ronald Naar een oud, volgeschoten filmpje. Hij stopt het weg in zijn point five-donsjack en vist het er thuis weer uit. Naar meldt zijn vondst pas publiekelijk in 1997, in zijn boek Op zoek naar evenwicht, een herschreven versie van het in 1981 verschenen Klimmen. Daarin geen woord over een gevonden filmpje op de Naakte Berg. Het rolletje behoort toe aan Hanns Schell en Robert Schauer, die het na een geslaagde toppoging in 1976 verloren waren. Frank Moll en Robert Eckhardt vragen zich af waarom Naar pas zoveel jaren later publiceert over zijn vondst. Moll heeft de indruk dat het als indirect bewijs moet dienen voor het succes. 'Eerst zweert Ronald dat ie niet weet waar hij het gevonden heeft, nu zegt ie dat het op de top geweest moet zijn. Dat wekt argwaan.'

Robert Eckhardt vindt in zijn archief een interview uit het Haagse huis-aan-huisblad Nu, gedateerd 1981, waarin Ronald Naar wél vertelt over het fotorolletje. 'Toen herinnerde ik mij dat ik een ogenblik op de top heb gezeten en een zilveren busje uit de sneeuw heb gegraven', staat er. 'Daar zat dit fotorolletje in. Het bewijs dat ik echt op de top ben geweest.' De tegenstrijdigheden tussen het interview en Naars herschreven boek fascineren Eckhardt zo, dat hij contact zoekt met Schauer en Schell. Moll doet hetzelfde. Schauer is inmiddels ook overtuigd van de leugen van Naar. In een e-mail aan Frank Moll schrijft hij dat het rolletje in het basiskamp is kwijtgeraakt.

Dan is er de vlag. Moll: 'Bovenop de berg zou Ronald een vlag hebben achtergelaten, dat heeft hij mij verteld. Die is hem later teruggebracht door de Zwitserse klimmer Marcel Ruedi tijdens een toevallige ontmoeting in het basiskamp van de Broad Peak, in 1983. Maar Ruedi stond pas in '84 op de top van de Nanga Parbat. Dus dat kan niet.'

Molls overtuiging groeit als hij belt met de Zwitserse klimmer Alfred Meyer, die met Naar op Broad Peak (8047 meter) klom. Ze kwamen tot de voortop, schrijft Naar in zijn boek. Dat is bijna boven. Maar Meyer vertelde Moll dat ze al veel eerder waren omgedraaid. 'Dat klopt dus ook al niet.' Ten slotte gelooft Moll niets van het tijdschema dat Naar hanteert. Het laatste deel van de tocht op de Nanga Parbat legde hij 'opmerkelijk snel' af: driehonderd hoogtemeters in drie uur. Voor Robert Weijdert zijn die klimtijden, plus het 'vage verslag' dat Naar levert over het laatste stuk omhoog, een bewijs voor de fraude.

Direct na de thuiskomst van de expeditie al is Weijdert gaan rekenen, zegt hij, en het resultaat zit in een schoenendoos die 22 jaar op zolder heeft gestaan. Het is een vergelijking van Naars klimverslag met andere klimverslagen op de Naakte Berg. Weijdert: 'Ronald klimt te snel naar de top. Ik weet hoe Ronald klimt en dit kán niet. Als het nu een incident was, maar overal in zijn boeken en lezingen zie ik Ronald overdrijven.'

Op Ronald Naar zelf maken de aantijgingen weinig indruk, zegt hij thuis in Den Haag. 'Ik erken ruiterlijk dat ik tijdens gesprekken met Frank beweringen heb gedaan die bij nader inzien niet kloppen. Maar denk je de situatie in: een goede vriend staat ineens op de stoep en maakt je uit voor leugenaar. Herinneringen zijn inmiddels vervaagd of verdwenen, dus dan ga je gissen. Mág het na zo'n tijd?'

Er was twijfel. Naar heeft Moll serieus genomen, opnieuw zijn archief uitgekamd, 'maar ik zit niet fout. Ik héb die top beklommen. De bewijsvoering van Frank is unfair.'

Over de topfoto: 'Ik weet niet eens meer of ik die camera wel bij me had. Bovendien: van de acht hoogste bergen die ik beklom, heb ik alleen een foto van mezelf op de top van Mount Everest.' Over het gevonden filmpje: 'De laatste twee foto's zijn genomen op de top, daar heeft Schauer dus dat rolletje verwisseld. Dan lijkt me helder dat ik het op of vlakbij de top heb gevonden. Ik heb dat trouwens later iedereen verteld, dus dat het pas in '97 in mijn boek opduikt is onzin.' Over het vlaggetje: 'Ik heb daar nooit iets over geschreven of gezegd, ik heb het alleen aan Frank verteld als curiositeit. Niet als bewijs.' Over het snelle klimschema: 'Flauwekul. Er staat nergens dat ik in drie uur naar de top klom. Gerard van Sprang heeft me nagekeken tot boven de 8000 meter. Dat zegt hij ook in interviews achteraf. Vanaf dat punt is het nog drie kwartier omhoog.'

Ronald Naar vroor bijna dood op de Nanga Parbat en dát is, zegt hij, wat Moll, Eckhardt en Weijdert niet kunnen begrijpen. Zo'n offer voor een bergtop. 'Ik ga tot het uiterste om mijn doel te bereiken. Er zijn maar weinig mensen die dat doen.'

Hollandse alpinisten hebben een opmerkelijke verhouding met de Himalaya. Vrijwel alle grote beklimmingen dragen verhalen over leugens, roddel, ruzie en verdachtmakingen. Bart Vos natuurlijk: zijn eerste beklimming van de Everest (1984) en solobeklimming van de Dhaulagiri (1996) worden betwijfeld. Ook Frank Moll richt opnieuw zijn pijlen op Vos, die hij een 'pathologische leugenaar' noemt.

Wat is er loos met de Nederlandse alpinisten? Waarom komt Frank Moll twee decennia na dato met zijn beschuldigingen? Omdat nauwkeurge geschiedschrijving onder klimmers heilig is, zegt hij. Plus: 'Als je met vijf mensen een extreem gevaarlijke berg beklimt krijg je een ongelooflijke vertrouwensband. Ronald heeft die band ondergeschikt gemaakt aan zijn eigen economische doelen. Als Ronald had gezegd: Frank ik ben niet op de top geweest maar hou je mond, dan had ik mijn mond gehouden. Uit vriendschap. Maar die vriendschap heeft hij in '81 getorpedeerd. Dan ben je zo'n kille, gevoelloze calculator - dat kan niet.'

Robert Weijdert: 'Die twee, Bart Vos en Ronald Naar, geven het bergbeklimmen een slechte naam. Terwijl het een bijzondere sport is die voor mij veel betekent.'

Robert Eckhardt: 'We rommelen toch ook niet met de schaatstijden van de Elfstedentocht? Ronald is een héle belangrijke klimmer, richtinggevend voor een generatie. Die mag niet liegen.'

Gesteggel over klimprestaties is geen uitgesproken Nederlands, noch een uitgesproken modern fenomeen. De grootste alpinist van dit tijdperk, Reinhold Messner, beklom de Naakte Berg in 1970, verloor er zijn broer Günther en moet zich sinds vorig jaar ineens verweren tegen aantijgingen van expeditiegenoten dat hij schuldig is geweest aan dat ongeluk. De eerste beklimming van Mount McKinley door Frederick Cook wordt nog steeds betwist (16 september 1906). Idem het eerste bezoek van Robert Peary aan de Noordpool (6 april 1909). Bewijs voor bedrog is altijd indirect en vrijwel altijd weerlegbaar, schrijft David Roberts in zijn boek Great exploration hoaxes - vrij vertaald: grote buitensportleugens - waarin een reeks beroemde gevallen is beschreven. Daardoor zeuren affaires als deze decennialang, en worden de meeste nooit echt opgelost.

Frank Moll kan nooit bewijzen dat Ronald Naar niet op de top stond. Zegt Frank Moll. Ronald Naar zal nooit kunnen bewijzen dat hij er wel stond. Zegt Ronald Naar. De Naakte Berg zal het koud laten. 'Die berg', zegt Moll ten slotte, 'heeft een hele donkere geschiedenis. Er zijn daar zoveel doden gevallen. Die berg maakt duistere krachten los.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden