Te diep in het old boys network: VVD-prominent Loek Hermans

Na glansrijke carrière over veertig jaar nu in de hoek waar klappen vallen

De affaire-Henry Keizer groeide uit tot een koningsdrama voor de VVD. En weer zat Loek Hermans met zijn vingers tussen de deur. Er is stevig gevloekt.

Foto Illustratie JeRoen Murré

Met de opvolging zit het wel goed. Sophie Hermans, zijn oudste dochter en voormalig politiek assistent van Mark Rutte, is toegetreden tot de VVD-fractie in de Tweede Kamer, en bij de minister-president is zij onlangs weer opgevolgd door haar jongere zus, Caroliene. De Hermansjes zitten in ook de komende jaren in het torentje met hun neus aan het raam.

Maar de naam van de vader, Loek Hermans (66), valt tegenwoordig in heel ander verband. Na een glansrijke carrière over veertig jaar zit hij tegenwoordig in de hoek waar de klappen vallen. Hij wordt in één adem genoemd met geëxcommuniceerde VVD'ers als oud-gedeputeerde Ton Hooijmaijers en Jos van Rey, de ex-wethouder van Roermond. En sinds de affaire-Henry Keizer is er opnieuw een gat geslagen in zijn toch al broze verdediging.

Hermans' uitglijders staan in geen verhouding tot de corruptie van zijn voormalige partijgenoten. Maar in de beeldvorming is het effect net zo dodelijk: weer zien we een bestuurder die zich beweegt in politieke cultuur van nepotisme en vriendjespolitiek - waar de burger zo genoeg van heeft. In de herfst van zijn carrière betaalt Hermans een hoge tol voor de roem.

Loek Hermans zelf doet er de al weken het zwijgen toe, hoewel zijn naam opdook bij De Facultatieve, het uitvaartbedrijf dat zijn partijgenoot Keizer in een sfeer van zelfverrijking naar zich toetrok. Dit proces vond plaats onder zijn toeziend oog. Door de transactie werd Keizer multimiljonair. Tegen de inmiddels oud-VVD-voorzitter is aangifte gedaan wegens oplichting.

Gerard van Vliet van de Nederlandse Vereniging Commissarissen en Directeuren kijkt met afgrijzen naar de rol die Hermans hier speelde: 'Hermans en Keizer kenden elkaar goed van de VVD. De één was voorzitter, de ander fractievoorzitter in de senaat. Dan krijg je belangenverstrengeling, met tot gevolg reputatieschade. Het riekt hier sterk naar een old boys network.'

Koningsdrama

De affaire-Keizer, aangezwengeld door onderzoekplatform Follow the Money, groeide uit tot een koningsdrama voor de VVD. Hermans zelf was hiervan eerder het middelpunt in 2015, toen de Ondernemingskamer een vernietigend oordeel velde over zijn rol als president-commissaris bij de teloorgang van zorgverlener Meavita. Als gevolg van die uitspraak trad hij af als voorzitter van de VVD-fractie in de Eerste Kamer.

VVD-prominent Ed Nijpels, goede vriend van Hermans en niet gespeend van zelfspot: 'Als je op een rijtje zet waarvan wij als liberalen de laatste paar jaar allemaal afscheid hebben moeten nemen, dan is het beeld niet fraai. We hebben alle ambten versleten: voorzitter van de Eerste Kamer, voorzitter van de Tweede Kamer, ministers, staatssecretarissen, de fractievoorzitter van de Eerste Kamer, de partijvoorzitter, je zou bijna zeggen: we zijn een normale partij geworden.'

De roemloze aftocht van Hermans kwam op een moment dat hij privé in de vernieling lag. Een jaar voor het vonnis van de Ondernemingskamer overleed onverwacht zijn vrouw Edith. Dit persoonlijke drama, gecombineerd met de politieke eindafrekening nauwelijks een jaar later, maken dat hij tot op de dag van vandaag bij politieke vrienden op veel mededogen kan rekenen. Op het Binnenhof wordt hij nog altijd gezien als een topbestuurder, een door de wol geverfde politicus bovendien.

Bliksemcarrière

Voor Loek Hermans lag vanaf de eerste helft van de jaren zeventig, toen hij zijn entree maakte in de VVD-fractie, een politieke bliksemcarrière in het verschiet. Die verliep haast simultaan met die van Ed Nijpels, die hij nog kent van de liberale jongerenbeweging JOVD. Hermans was achtereenvolgens Kamerlid, burgemeester van Zwolle, commissaris van de koningin in Friesland (als opvolger van Wiegel), minister van Onderwijs en VVD-fractievoorzitter in de senaat.

De media herkenden in hem 'een joyeuze Limburger' (NRC), 'een liberale flierefluiter' (Vrij Nederland), 'een aimabel man, altijd bezig met het sluiten van compromissen' (Elsevier). Bij zijn evaluatie als minister schreef de Volkskrant over hem als een 'vrolijke vent'. 'Om zijn visie en vergezichten is hij nimmer geprezen, des te meer om zijn sociale vaardigheden en imposante netwerk'.

Deel twee van zijn carrière speelde zich voornamelijk af buiten de politiek en ook dit ging aanvankelijk voorspoedig. Vanaf 2003 was hij het gezicht van MKB Nederland. Maar in die nieuwe hoedanigheid begon hij de ene nevenfunctie op de andere te stapelen. Hij werd gevraagd, hij zei ja. 20 tot 25 commissariaten, bestuursfuncties, of adviseurschappen: hij draaide er de hand niet voor om.

Een greep uit een imposant lijstje: commissaris bij voetbalclub Heereveen, lid van de raden van toezicht bij het Nederlands Bureau voor Toerisme, Care Nederland, de Stichting Katholieke Universiteit Nijmegen, voorzitter van de Uitgeversbond, Greenport Holland (lobbyen voor de tuinbouw), omroep WNL en van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers. In de Volkskrant-Top 200 figureerde hij jarenlang in de eliteclub van de 30 meest invloedrijke bestuurders.

Een commissariaat bij een beursgenoteerde onderneming levert 60- tot 70 duizend euro per jaar op. Voor een middelgroot bedrijf krijg je 15- tot 30 duizend, bij een non-profitorganisatie 10 duizend. Veel inkomsten blijven echter onzichtbaar omdat commissarissen vaak nog 'advieswerk' doen voor het bedrijf waaraan ze zijn verbonden: dat wordt apart gedeclareerd.

De kruik gaat te water tot ze barst.

Elco Brinkman, CDA-fractievoorzitter in de Eerste Kamer en net als Hermans jarenlang betrokken bij tal van publieke en semipublieke organisaties: 'Tot tien, vijftien jaar geleden was er een vrij algemeen juridisch kader voor toezichthouders. Als er iets misging, werd je geacht je vinger daarbij te leggen. Pas als je een onrechtmatige daad pleegde, werd je voor het gerecht gesleept. Nu moet je als toezichthouder letten op juridische en financiële regels, procedureregels, milieuregels, arbo-regels, noem maar op. En als er dan iets misgaat, is er van alles loos en moet de toezichthouder aftreden. Dat is Loek overkomen. Hij is afgefakkeld. Alsof dat iets oplost.'

Hermans is nooit een man van de details geweest. Hij bezat 'de kunst van het loslaten': besturen doe je met zo min mogelijk regels en zo min mogelijk overheidsbemoeienis. Als minister werkte hij zo - hij maakte zich er in tijden van deregulering geliefd mee - en daarna was het niet anders. Hij is wel getypeerd als een laat-maar-waaien-liberaal: niet iemand die tot diep in de nacht in touw is met dossiers. Toen hem werd gevraagd hoe hij al die baantjes combineerde, zei hij: 'Je maakt tijd vrij als dat nodig is.'

Brinkman en Nijpels komen uit dezelfde generatie. Ook zij hadden jarenlang commissariaten in hun 'mandje', zoals dat wordt genoemd. Nijpels was commissaris bij DSB, de bank van Dick Scheringa, maar was op tijd weg toen het daar misliep. Brinkman trad in 2009 af als voorzitter van Philadelphia (gehandicaptenzorg), toen dat door vastgoedtransacties bijna failliet ging. Het waren de tijden waarin rumoer ontstond over bestuur en toezicht van grote woningcorporaties en hogescholen (InHolland).

In eenzang zeggen ze: het toezicht is veranderd, dan kun je niet vergelijken met tien jaar geleden. Tegenwoordig moet je erbovenop zitten, anders gaat het mis. Brinkman: 'Ik wil alles weten, the devil is in the detail, al voert het te ver om hier precisie met slordigheid te vergelijken.' Nijpels: 'Als je als commissaris drie, vier keer per jaar vergadert, móét ik daar echt bij zijn.'

Hermans heeft het grote onheil over zichzelf afgeroepen omdat hij veel te veel bijbanen had in een tijd dat zijn rol als toezichthouder complexer werd. Met die losse stijl van hem verzuimde hij in te grijpen als 'zijn' bestuurders torenhoge salarissen bedongen, waar de media vervolgens bovenop doken.

In 2011 moest hij aftreden als voorzitter van de raad van toezicht van het COA, na ophef over - jawel - VVD-partijgenoot Nurten Albayrak, die een salaris genoot ver boven de balkenendenorm. Twee jaar later was hij betrokken bij een salarisrel bij het UMC St Radboud waar hij als voorzitter van de Stichting Katholieke Universiteit Nijmegen een riante vertrekregeling (een half miljoen) voor de directievoorzitter goedkeurde.

De genadeklap volgde bij Meavita. De Ondernemingskamer schreef dat hij 'te veel functies in zich verenigde. Hij nam zijn taak niet voldoende serieus'.

Schijnwerpers

'Loek', concludeert Nijpels, heeft vooral pech gehad. Er zijn heus meer affaires geweest met het toezicht, maar dan gaat het om minder aansprekende namen en lees je er weinig over. Op een oud-politicus staan schijnwerpers gericht. Brinkman bevestigt dit: 'Mannen als Loek, en ik heb het zelf meegemaakt, worden onder een vergrootglas gelegd. Hij is een kind van zijn tijd.'

In 2013 werd op initiatief van SP-Kamerlid Ewout Irrgang het stapelen van commissariaten aan banden gelegd: maximaal vijf per persoon. De regel geldt voor grotere bedrijven en stichtingen. Aan andere nevenfuncties (advieswerk, lid van commissies) zijn geen grenzen gesteld. Volgens Irrgang was die wetswijziging nodig 'om het old boys network te doorbreken'. 'Hermans is het ultieme voorbeeld van heren die elkaar veel te goed kennen en elkaar vervolgens controleren. Die discussie is vanaf 2009, toen Meavita en Philadelphia speelden, in de politiek volop gevoerd.'

Irrgangs wetsvoorstel werd in de Tweede Kamer soepel aanvaard, maar in de senaat liet behandeling twee jaar op zich wachten. Daar was verzet van Hermans, maar ook van Brinkman. Irrgang in retrospectief: 'Het is natuurlijk raar dat je iets aan de machtsstructuren wilt veranderen en daarbij stuit op mannen als Hermans die dit vervolgens als senatoren proberen te voorkomen.'

Brinkman ziet een keerzijde aan het verhaal. Om zich heen ziet hij steeds meer huiver om toezichtfuncties te aanvaarden. Hij vraagt zich ook af of een Reinkultur - je bent óf bestuurder óf toezichthouder - zoals nu beleden, wel verstandig is. 'Want er is grote behoefte aan mensen die weten wat er in dit land gaande is, die de praktijk kennen. Er is een strakke verbinding tussen uitvoeringservaring en toezicht. Daarom is er veel vraag naar mensen als Hermans.'

Ook Nijpels is kritisch: 'Ik begrijp de gedachte achter het amendement-Irrgang, maar toch is het een vergissing. Met een zwaar commissariaat bij een beursgenoteerde onderneming ben je maximaal 25 dagen per jaar bezig. Dus je hebt maximaal voor 125 dagen werk. Wat doe je dan de rest van het jaar? Het is meer een kwestie van maatvoering.'

Irrgang is tevreden: 'De rol van de ouderwetse commissaris is uitgespeeld.'

Tweede kans

'Is Zutphen niet te klein voor je?', had Clemens Cornielje, VVD-commissaris van de koning in Gelderland, nog gevraagd toen Hermans hem had ingefluisterd dat hij na alle ellende wel geïnteresseerd was om burgemeester van de stad te worden. Corneilje, al tientallen jaren goede bekende van Hermans, vond dat Loek 'een tweede kans' verdiende. De tijdelijke post Zutphen leek een kans om het gekreukte blazoen wat op te poetsen.

Vlak voor Kerst ging de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad akkoord met zijn kandidatuur. Zijn naam kwam naar buiten. Maar uit een enquête van de lokale krant De Stentor bleek dat 95 procent van de Zutphenaren hem niet zag zitten: de gemeentepolitici hebben zich laten overrompelen door 'het old boys network'. De commissie keerde op zijn schreden terug. Nijpels, nog boos: 'Dit is een dieptepunt in het openbaar bestuur. Het zijn labbekakken.'

Na dit debacle heeft Loek Hermans de luwte opgezocht. Hij is 67, zijn curriculum is gekortwiekt, hij vervult nog een handvol functies. Zijn bemoeienis met De Facultatieve van Henry Keizer staat niet op zijn cv. Hij is er enkel nog lid van de ledenraad, dat is verenigingswerk, luidt de verdediging. Onlangs kocht hij een huis in Den Haag dat hij betrekt met zijn nieuwe vrouw. 'Iedereen gunt hem dit', zegt zijn goede vriend Nijpels. 'Wat Loek is overkomen, is vreselijk. U mag gerust weten: toen hij met Keizer weer in de publiciteit kwam, is er in huize Hermans stevig gevloekt.'

Tekst gaat verder onder de foto.


Persconferentie van de op non-actief gestelde COA-directeur Nurten Albayrak, 19 april 2012. Foto Martijn Beekman

COA | Peperdure partijgenote

Hermans verzuimde als voorzitter van de raad van toezicht in te grijpen bij het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) waar partijgenoot Nurten Albayrak als directeur een salaris had dat ver boven de balkenendenorm lag en zich liet rondrijden in een auto met chauffeur, ook, zoals later voor de rechter werd aangetoond, voor privéritten. Albayrak kreeg uiteindelijk een werkstraf voor valsheid in geschrifte. Hermans trad na de affaire af als voorzitter.

Meavita | Snoeihard vonnis: wanbeleid

Meavita staat garant voor het grootste fiasco in de zorgsector. Het bedrijf ging in 2009 failliet, met achterlating van een schuld van 48 miljoen euro. Hermans was president-commissaris. Na diepgaand onderzoek velde de Ondernemingskamer in 2015 een vernietigend oordeel over het functioneren van Hermans c.s. Hem en de bestuurders werd wanbeleid verweten. Hermans trachtte de politiek verantwoordelijk te maken voor de problemen bij het bedrijf. Die analyse blies de rechter van tafel. In januari van dit jaar trof Hermans samen met de andere falende bestuurders een regeling met de curatoren: ze stortten 1,8 miljoen in de boedel van Meavita, waarmee ze werden verlost van nieuwe juridische procedures.

Tekst gaat verder onder de foto.

Hermans komt aan op het Binnenhof nadat zijn vertrek uit de Eerste Kamer is aangekondigd, 3 november 2015. Foto anp
Henry Keizer in het hoofdkantoor van Facultatieve Media, 28 apri 2017. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

De Facultatieve | Zakendoen met twee petten op

Bij de aankoop van crematiebedrijf De Facultatieve door VVD-voorzitter Henry Keizer in 2012 speelden twee VVD'ers een belangrijke rol: Loek Hermans, op dat moment voorzitter van de senaatsfractie en zijn mede-senator Anne Wil Duthler. Ze waren commissaris bij De Facultatieve. Hermans had nóg een pet op: hij had zitting in de ledenraad. De inmiddels afgetreden VVD-voorzitter Keizer bemachtigde het bedrijf voor een schijntje. De geschatte waarde was 31 miljoen euro. De Facultatieve werd voor 12,5 miljoen aan Keizer en partners verkocht. Volgens critici had Hermans het belang van de leden moeten dienen door een zo hoog mogelijke prijs voor het bedrijf te bedingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.