Te beginnen in Nederland

H et is pas twintig jaar geleden, en toch was ik al vergeten hoe zwaar PvdA-fractievoorzitter Wim Meijer het te verduren had toen hij op 21 november 1981 de grote anti-kernwapendemonstratie in Amsterdam toesprak....

Paul Brill

Dit ging veel betogers echter niet ver genoeg. De voornaamste leuze van de demonstratie luidde: 'Alle kernwapens de wereld uit, te beginnen in Nederland'. Dat was het motto van het IKV en nog een paar organisaties, maar het werd door de PvdA niet volledig onderschreven. Onder druk van voorman Joop den Uyl had het partijcongres in februari 1981 ingestemd met het behoud van een à twee kerntaken voor de Nederlandse strijdkrachten.

Den Uyl vreesde namelijk dat de partij zich nationaal en internationaal zou isoleren als ze voor algehele en eenzijdige kernontwapening zou kiezen. Met zijn onvoorwaardelijke nee tegen de komst van kruisraketten (waartoe de NAVO in 1979 had besloten via het zogeheten dubbelbesluit) had hij al de nodige hoon van de zusterpartijen in Duitsland en Frankrijk op zich geladen. In eigen land stond deelname aan de regering op het spel.

Uit de terugblik in Andere tijden bleek dat de hoofdrolspelers van destijds niet helemaal dezelfde herinneringen hebben aan het moeizame compromis over de kerntaken (waarvan Nederland er op dat moment nog zes had). Max van den Berg, toentertijd partijvoorzitter (en uitgerust met een baard die de lengte van een colablikje naderde), zei het behoud van een enkele kerntaak te hebben geaccepteerd, nadat Den Uyl zich had gecommitteerd aan een ondubbelzinnige afwijzing van de kruisraketten. Oud-staatssecretaris van Defensie Bram Stemerdink meende evenwel dat Den Uyl op voorhand wist waar hij wilde uitkomen. Het kabinet-Den Uyl had al in zijn laatste jaar (1977) gekozen voor reductie van het aantal kerntaken. 'Maar Den Uyl was er een meester in om anderen de indruk te geven dat ze een bepaald standpunt met veel moeite op hem hadden veroverd.'

Meijer toonde zich nog steeds ontstemd over de geringe steun die Van den Berg hem zou hebben gegeven, toen hij op het Museumplein spitsroeden moest lopen. Maar zou meer rugdekking hem hebben behoed voor de spreekkoren u De kerntaken vielen aan de eigen partij al nauwelijks te verkopen, laat staan aan de demonstranten. De PSP greep de kans aan om Den Uyl uit te roepen tot 'Joop Atoom'.

Tja, andere tijden, al is de behoefte aan schone handen natuurlijk van alle tijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden