Analyse enkelbanden voor tbs’ers

Tbs’er krijgt enkelband: een ‘nuttige drempel’, maar geen wondermiddel

Justitieministers filosoferen er al zeven jaar over, maar in het najaar gaat het er toch echt van komen. Een nog onbekend aantal tbs’ers en andere patiënten van forensisch psychiatrische klinieken krijgt dan, bij wijze van proef, een enkelband om tijdens hun verlof. Daarmee dijt het aantal gebruikers van het elektronische hulpmiddel – vorig jaar bijna vierduizend – verder uit.

Beeld AP

In april zag minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming nog weinig in het experiment. Maar woensdag gaf hij in de Tweede Kamer alsnog gehoor aan het voorstel van 50Plus-voorman Henk Krol. Die had flink gehamerd op de negen keren dat tbs’ers en andere patiënten van forensisch psychiatrische klinieken de laatste maanden tijdens hun verlof voor korte of langere tijd van de rader verdwenen.

Betreft het inderdaad een politieke ingeving, zoals bijzonder hoogleraar reclassering Peter van der Laan van de Vrije Universiteit vermoedt? De roep om het hele tbs-systeem ‘dicht te timmeren met maatregelen’,  wordt volgens hem almaar luider. Maar Dekkers woordvoerder benadrukt dat er geen verband is tussen die incidenten en het alsnog omarmen van het enkelbandexperiment. Het initiatief hiervoor ligt bij de behandeldirecteuren van de klinieken, die vorige maand al met Dekker overeenkwamen dat de proef er moet komen.

De klinieken wijzen juist op het lage aantal keren dat patiënten zich aan hun verlof onttrekken. Elf keer ging het vorig jaar mis bij mensen die met begeleid of onbegeleid verlof waren, aldus TBS Nederland. Het samenwerkingsverband van twaalf forensisch psychiatrische centra en klinieken beschouwt dat als een fractie van de 70 duizend begeleide en onbegeleide ‘verlofbewegingen’ in 2018.

Een van de klinieken, Dr. S van Mesdag in Groningen, rust al jaren een onbekend aantal tbs’ers en andere patiënten uit met een enkelband. Als ‘stok achter de deur’, benadrukt de kliniek. Zodat bijvoorbeeld iemand die al buiten de kliniek woont en ’s avonds geacht wordt binnen te blijven, de verleiding kan weerstaan om in de kroeg een biertje te gaan drinken.

Wie er over een paar maanden nog meer met een proefenkelband rondlopen, kan Dekker nu nog niet zeggen. Klinieken met belangstelling voor de proef kunnen zich aanmelden. Maar, zoveel is zeker, lang niet elke tbs’er komt voor een band in aanmerking. Wie niet geschikt wordt bevonden om zelfstandig op verlof te gaan, is dat straks ook niet. Daar verandert een enkelband niets aan.

Streng

De toetsing voor tbs’ers is streng: pas na twee jaar behandeling en nadat uitgebreid rapport over hem is opgemaakt waarbij ook Justitie een stem heeft, komt iemand in aanmerking voor begeleid verlof. En dan nog kan er op de ochtend een streep door de afgesproken wandeling of autorit worden gezet, bijvoorbeeld wanneer iemand erg gestrest oogt.

Gaat dat verlof minimaal twee jaar goed, dan is zelfstandig op pad gaan de volgende stap. Ook dan is er intensief contact tussen de kliniek en de patiënt: er wordt bijvoorbeeld gebeld op de vaste telefoonlijn van zijn ouders, om te controleren of diegene daar daadwerkelijk is. Of de patiënt wordt gevraagd even om zich heen te filmen, ter verificatie van zijn verblijfplaats. Wie zijn trein mist en later op de afgesproken plek komt, moet dit meteen aan de kliniek doorgeven.

En ja, zeggen de klinieken, ook dat gaat weleens mis. Er vallen telefoons van patiënten uit omdat de batterij leeg is. Soms verdwalen ze. Of ze raken in de war.

Meer dan een stok achter de deur voor de tbs’ers en andere patiënten die geschikt worden bevonden voor de proef, zal de enkelband dan ook niet zijn. Dat is het nooit, benadrukt de reclassering die toezicht op de huidige dragers van de banden houdt: ‘Een enkelband is geen alternatief voor een gevangenisstraf.’

Geen hek

Evenmin is het een wondermiddel dat garandeert dat dragers nooit meer in de fout gaan. ‘Een enkelband is geen muur of hek om iemand heen’, zegt Van der Laan. Wat het wel is? Een extra controlemechanisme, net als een meldplicht, verplichte urinecontroles of een gebiedsverbod.

Vorig jaar saboteerden ruim honderd gebruikers hun enkelband – het ding is door te knippen, maar geeft direct een signaal aan de reclassering door. Ook de tbs’er die dit straks doet, heeft een tijd vrij spel voordat hij wordt gevonden. En dan zijn er nog de problemen met software en het netwerk die dit jaar al drie grote storingen veroorzaakten. Tijdens de laatste, die eind april en begin vorige maand 25 uur duurde, waren een tijdlang alle 725 dragers buiten beeld. Ongeveer tachtig van hen met een hoog risicoprofiel werden uit voorzorg opgesloten, schreef Dekker nadien aan de Kamer.

Toch zijn zowel de reclassering als de klinieken te spreken over het hulpmiddel. ‘Wij geloven in de enkelband’, zegt de reclassering. ‘Ze zijn zich ervan bewust dat ze ergens bijvoorbeeld niet mogen komen. Op die manier werkt het als een nuttige drempel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden