Tayyip Erdogan heeft een flinke deuk opgelopen

De docu-soap van de laatste paar weken rond het strafbaar stellen van overspel in Turkije lijkt gedigd in een eind-goed-al-goed....

Eric Outshoorn

Eurocommissaris G Verheugen (Uitbreiding) kon na een uurtje praten met Erdogan opgelucht melden dat de lucht tussen Brussel en Ankara was opgeklaard en dat weinig het begin van de toetredingsonderhandelingen meer in de weg stond. Het hervormingspakket (minus de vreemdgangers-clausule) werd zondag door het ijlings opgeroepen Turkse parlement gejaagd.

Maar Erdogan heeft door zijn gijp figuurlijk wel de giek tegen zijn hoofd gekregen. De schade is aanzienlijk. Hij is geblutst aan wal gekomen, en dat is niet best voor een politieke leider.

Zowel binnenlands als buitenlands is met bevreemding, en soms zelfs met lichte g, gekeken naar de strapatsen van Erdogan. Steun verlenen aan een wetsvoorstel om overspel te criminaliseren is al tamelijk idioot: wat heeft de staat te maken met de huwelijkstrouw van zijn onderdanen?

Erger nog dan het geven van steun aan het wetsvoorstel was Erdogans overspannen reactie op de ongezouten kritiek die uit de Europese Unie kwam. Eurocommissaris G Verheugen, op bezoek in Turkije, maakte gehakt van het hele idee. Talloze andere critici lieten weten dat Ankara het EU-lidmaatschap wel kon vergeten als dit voorstel niet snel in de prullenbak zou verdwijnen.

De Turkse premier reageerde woedend. De EU heeft zich niet te bemoeien met de binnenlandse aangelegenheden van Turkije, brieste hij. De trots won het van het verstand, met alle gevolgen van dien.

Want natuurlijk wilde Erdogan de kansen van Turkije op het EU-lidmaatschap niet verspelen voor wat feitelijk niet meer dan een futiliteit is, gezien alle belangen. Dus moest hij diep door het stof. Met de pet in de hand reisde hij af naar Brussel waar hij plechtig verklaarde dat zolang hij premier is overspel niet strafbaar blijft.

Wreekt hier zich dat Erdogan maar een zeer beperkte internationale ervaring heeft en geen vreemde talen spreekt? Hij maakte een flinke inschattingsfout door te onderschatten wat zijn uitspraken voor indruk maakten bij de buitenwacht. Die observatie werd maandag gemaakt door de Nederlandse oud-minister en -bankier Onno Ruding, tegenwoordig bestuursvoorzitter van de Europese denktank Ceps in Brussel.

Niet erg verstandig, vond Ruding, zelf ervaringsdeskundige op dit gebied. Hij wekte ooit in een interview met Het Vrije Volk opschudding met zijn opmerking over werklozen die liever bij Tante Truus blijven dan elders werk te zoeken.

Aanleiding was de presentatie in Brussel van een positief uitgevallen rapport van Ceps over de Turkse toetreding tot de EU. De Turkse oud-minister van Economische Zaken en mede-auteur van het rapport Kemal Dervis, ook present te Brussel, was ook gevallen over Erdogans aanval op de vermeende EU-inmenging. 'Onzin. Alles is bediscussieerbaar', vindt de politicus.

In Turkije zelf is de kritiek op Erdogan lang niet mals. Dat mag logisch zijn voor de streng kemalistische krant Cumht die zo ongeveer vermoedt dat de uit islamistische kringen voortkomende Erdogan een reeks hoofddoekjes in zijn binnenzak verborgen houdt, maar ook liberalere geesten hebben hoofdschuddend naar de inconsistente houding van hun premier gekeken.

Het is niet de eerste keer dat Erdogan een ernstige inschattingsfout maakt. In de voorbereiding van de Amerikaanse invasie van Irak wilden de VS graag via Turkije een noordelijk front stichten. Erdogan dacht een voorstel daartoe makkelijk door het parlement te loodsen.

Maar de parlementari, net teruggekeerd uit hun kieskringen na een religieus feest, hadden van het electoraat onomwonden te horen gekregen dat Amerikaanse troepen op Turkse bodem ongewenst waren. Zij stemden massaal tegen en Erdogan stond voor schut bij president Bush die hem met zoveel rds had ontvangen.

Erdogan is beschadigd en heeft bovendien te maken met een, vooralsnog, bescheiden opstand in eigen kring. Zijn optreden wordt als autoritair ervaren. Bovendien vindt de conservatieve vleugel van zijn AK-partij dat hij te weinig voor hen doet. Zo is er nog steeds een verbod op hoofddoekjes bij universiteiten en in overheidsgebouwen.

De aanvankelijke glans van Erdogans leiderschap is eraf, en dat terwijl het echte werk nog moet komen zodra de toetredingsonderhandelingen met Brussel beginnen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden