Tattoo-reportage is verfilming van jongensdroom

Close up: De kunst van de tatoeage. Nederland 1, 22.28 uur...

NANDA TROOST

'Wat een fantastisch ritme! Het ritme van de timmerman.' Henk Schiffmacher, Hanky Panky in tatoeagekringen, laat zich op Samoa een tatoeage op zijn been aanmeten. En daarvoor worden andere - primitievere - apparaatjes gebruikt dan in Schiffmachers eigen tattoo-werkplaats in Amsterdam.

Schiffmacher heeft voor de AVRO en de tv-afdeling van de Wereldomroep geprobeerd de wereld van de tatoeage in beeld te brengen. Dat begint en eindigt in Amsterdam en daartussen reist hij onder meer naar Indonesië en Nieuw-Zeeland waar Maori's nog steeds hun gezicht laten tatoeeren. Tatoeage als vorm van kunst, als spiegel van de ziel, als lichamelijke versiering, als statussymbool, als uiting van geloof of bijgeloof, of als bewijs van uithoudingsvermogen en kracht.

In Leiden geeft W. van Gullik, hoogleraar kunst- en cultuurgeschiedenis, hier en daar wat achtergrondinformatie. Maar verder gaat het in deze documentaire vooral om de beelden van de rondreis.

Schiffmacher spreekt op Hawaii met collega's over de herontdekking van de gezichtstatoeage. Op Tahiti speurt hij naar de overblijfselen van de lichaamsversieringen die kapitein James Cook in 1769 voor het eerst waarnam en vastlegde. Hij trekt door de jungle van Siberut op zoek naar getatoeëerde medicijnmannen en traceert op Borneo een van de laatste traditioneel getatoeëerde krijgers.

Het maken van de documentaire heeft de nodige voeten in de aarde gehad. Het Stimuleringsfonds voor Culturele Omroepprodukties wilde geen subsidie geven. Daardoor was er zestigduizend gulden minder beschikbaar en dat ging ten koste van de research.

'Maar de film is veel oorspronkelijker geworden', vindt Kees van Twist, manager cultuur van de AVRO. Hij doelt op de rol van Henk Schiffmacher. De film heeft, zeker in het begin, veel weg van een semi-spannend jongensboek.

Pas tegen het einde, als Schiffmacher in Japan is beland, stijgt de documentaire daar boven uit. Met het bezoek aan de godfather van de Yakuza, de Japanse mafia, die zijn broek laat zakken en zijn volledig getatoeëerde lijf toont. Of met de samenkomst van de leden van een tattoo-club, allen van top tot teen getatoeëerd.

Met als hoogtepunt het bezoek aan het medisch museum van de Universiteit van Tokyo: daar mogen opnamen worden gemaakt van de collectie gemummificeerde mensenhuiden van prof. Fukushi. Het doet luguber aan. Gekleurd menselijk vel om een paspop gevouwen, of stukken versierd vel keurig ingelijst, waarin Schiffmacher vervolgens een navel of geslachtsdeel herkent.

Maar met uitzondering van de Japanse beelden blijft De kunst van de tatoeage toch vooral het vastleggen van een jongensdroom. Hij laat zich bijna overal een tatoeage aanmeten, variërend van een schildpadje op een van zijn vingers tot een tatoeage op zijn borstbeen die hem tegen onheil als verkeersongelukken moet beschermen.

Absoluut dieptepunt is Schiffmachers gedrag op Borneo. Hij wil daar na het gesprek nog wel voor een foto poseren met een van de laatste traditioneel getatoeëerde krijgers die hij aanduidt als klein opaatje en die volgens Schiffmacher wel een dik pak sigaretten en een handvol geld verdient.

Vervolgens zien we de tattoo-koning als koloniaal sigaretten uitdelen. Maar wie zich aan Schiffmachers gedrag niet te veel stoort en volhoudt tot aan de reportage over Japan krijgt prachtige beelden te zien.

Nanda Troost

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden