Reportage Verkiezingen in Moskou

Tatoeages zijn het nieuwste protestwapen in Rusland

Door keihard politieoptreden zijn in Rusland de demonstraties verstomd. Maar in een galerie in Moskou wordt de nieuwste vorm van protest getoond: tatoeages. De ontwerper ervan is een bekende: Oleg Navalny.

Ontwerper Oleg Navalny toont de beste plek voor zijn ‘tattoos from Russian prison’. Beeld Gerrit-jan Ek

De tentoonstelling is net geopend en veelpleger Nikolaj Ljaskin loopt met zijn handen in de zak de kunstgalerie binnen. Kort later gevolgd door Ljoebov Sobol, die ook weer op vrije voeten blijkt. En hé, is dat niet de ex-gedetineerde Pjotr Verzilov die plaatjes staat te draaien achter in de galerie?

De opening in een donker zijstraatje bij het deftige Tsjaikovski Conservatorium werkt als een magneet op bajesklanten. Zelf noemen ze zich oppositiepolitici. In Rusland komt dat op hetzelfde neer. Ze zijn uitgelopen voor kunstwerken die gemaakt zijn op een plek die ze goed kennen: de gevangenis. ‘Tattoos from Russian prison’, staat met zwarte stift op het raam van de galerie geschreven.

De kunstenaar is onbekend bij het grote publiek, maar bijzonder gerespecteerd onder oppositiepolitici. Die weten allemaal dat de kunstenaar langer heeft gezeten dan zij zelf. En ze zijn ervan overtuigd dat hun politieke activisme de reden is voor zijn 3,5 jaar lange gevangenschap in strafkolonie nummer 5 van de provincie Orjol.

Tijdens de opening worden tattoos gezet. Beeld Gerrit-jan Ek

‘Ik had veel vrije tijd’, zegt Oleg Navalny (36) tussen de muren die volhangen met zijn ontwerpen voor tatoeages.

Oleg is de broer van Aleksej Navalny, de leider van het verzet tegen president Poetin. Familiebanden met tegenstanders van het regime zijn van oudsher gevaarlijk in Rusland. De autoriteiten van de Sovjet-Unie deden tegenstanders pijn door achter hun geliefden aan te gaan. Die tijden zijn weer springlevend, zeggen oppositiepolitici.

Oleg werd in 2014 veroordeeld voor fraude. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde dat het proces niet deugde. Maar de Russische autoriteiten negeerden die uitspraak en lieten Oleg pas vorige zomer vrij.

“NKVD style”. Beeld Yuri Kozyrev/Noor

Wraak 

Nu is het tijd voor wraak. ‘Ik wil dat ze boeten voor iedere dag dat ik vastgezeten heb’, zegt Oleg in de bomvolle galerie.

Zijn wapens hangen aan de muren. Pièce de résistance is de tweekoppige adelaar uit het officiële wapen van Rusland, maar dan in zwarte lijnen van prikkeldraad en met als onderschrift ‘moedertje’. Ernaast zijn kleinere ingelijste schetsen voor tatoeages te zien. Eentje van een Russische matroesjka-pop met een doodshoofd. Tsjeboerasjka, het nationale knuffelbeest, in trainingspak en met een pistool in zijn hand. Martelingen, executies, het woord ‘leven’ met twee strepen erdoor. Vaak met vleugen zwarte humor. Om de sfeer van een Russische gevangenis wat verder op te wekken, bungelen er stroomschokwapens aan elektriciteitsdraden tussen de kunst.

De ontwerpen borduren voort op een lange traditie van Russische gevangenistattoos. Gedetineerden tonen hun rang ermee in de criminele wereld. Heeft iemand bijvoorbeeld een tatoeage van een mes in de nek, dan weet je direct dat hij iemand vermoord heeft en op de markt is als huurmoordenaar.

Alleen zijn Olegs tatoeages bedoeld als protest tegen misstanden in het Russische gevangeniswezen. Het zijn symbolen voor solidariteit, verzet en vrijheid. En de opbrengsten gaan naar de anti-corruptieorganisatie van zijn broer.

‘Tattoos from Russian prison’ staat met zwarte stift op het raam van de galerie. Beeld Gerrit-jan Ek

Pussy Riot

Wie wil, kan ter plekke een tatoeage laten zetten. Nadja Tolokonnikova, frontvrouw van de feministische punkband Pussy Riot, bijt om haar lip als Oleg een klein poppetje op haar linkerarm tatoeëert. De 23-jarige Liza naast haar heeft gekozen voor een stoet bergbeklimmertjes op haar rechterarm. ‘Ik wil het politieke protest van deze tijd laten vastleggen op mijn lichaam’, zegt ze tussen het gezoem van de tatoeagenaald.

Minder abstract is de afbeelding die verschijnt op een ontblote borstkas naast haar: een tank met een mannetje ervoor, een ontwerp van Oleg gebaseerd op de beroemde foto van de Chinese studentenprotesten uit 1989. De activist die de tattoo laat zetten, wil zo zijn steun betuigen aan demonstranten die in juli en augustus opgepakt zijn en nu in de gevangenis zitten.

Afgelopen woensdag, een dag na de opening van Olegs tentoonstelling, werd een 28-jarige demonstrant tot 3 jaar celstraf veroordeeld voor geweld tegen een agent bij een protest in eind juli. Op videobeelden is te zien dat de demonstrant enkel de helm van de oproeragent aantikt.

Drie andere demonstranten kregen deze week celstraffen van 2 tot 3,5 jaar voor dergelijke vergrijpen: een voor het trekken aan een hand van een agent, een voor het gooien van een vuilnisemmer richting een agent en een ander voor gebruik van pepperspray.

Matroesjka-pop met doodshoofd. Beeld Gerrit-jan Ek

Nog hoger was de straf voor de 30-jarige Vladislav Sinitsa. Een rechter veroordeelde hem woensdag tot 5 jaar cel voor een tweet waarin hij speculeerde over consequenties voor gemaskerde politieagenten die geweld gebruiken tegen vreedzame demonstranten. Hij schreef dat kinderen van de agenten ‘op een dag niet thuiskomen’. Extremisme met oproep tot dodelijk geweld, oordeelde de rechtbank.

Het protest is gedoofd

Het politieoptreden lijkt voorlopig te werken. De demonstratiegolf van deze zomer is de afgelopen twee weken doodgevallen. De hoop van de oppositie is dat komende zondag zo veel mogelijk mensen bij Moskouse gemeenteraadsverkiezingen stemmen op kandidaten die niet van de regeringspartij zijn.

Maar eerst moet de opening van de tentoonstelling gevierd worden. Als Olegs broer ook binnen is, draait de ex-gedetineerde achter de draaitafel de volumeknop zo ver open dat de stroomstootwapens ervan beginnen te trillen.

Buiten kijken breedgeschouderde mannen vanuit zwarte SUV’s naar de feestende bajesklanten. Vanavond grijpen ze even niet in. 

“Dreams about Pelevin” Beeld Yuri Kozyrev/Noor
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden