Tataren wachten gespannen op ontknoping Krim

Vorige week balden de Russen en Krim-Tataren nog hun vuisten naar elkaar voor het regionale parlement in Simferopol. Nu is de rust wedergekeerd. Tenminste, daar lijkt het op. In werkelijkheid wachten de Krim-Tataren in spanning af wat de recente toekomst brengt. Worden ze ingelijfd door de Russen? Correspondent Olaf Koens, die zich momenteel in Tatarengebied bevindt: 'Het risico is dat het conflict een etnische lading krijgt.'

Een priester leidt het gebed voor Oekraïense soldaten bij de militaire basis in Bachtsjisaraj. Beeld reuters

Hoge minaretten, tuinen, een hamam, weldadige fonteinen. 'Het voelt een beetje alsof ik in een Turks dorp rondloop', zegt Koens terwijl hij door het paleis van de pasja van Bachtsjisaraj, de voormalige hoofdstad van het Krimkanaat, struint. 'Bijna een beetje een schoolreisje dit.'

In de 16e eeuw telde het paleiscomplex nog 18 hectares, nu zijn dat er 4. Maar nog altijd vormt het complex, waar ooit de Tataarse Khan met zijn vele vrouwen zetelde, het middelpunt van het verder slaperige stadje. Dit is het hart van de Krim-Tataren, een kleine etnische minderheid (zo'n 14 procent van de totale bevolking op de Krim).

Hun naam doet de fantasie meteen opleven. Turkssprekende moslims zijn het, van soennitische komaf. Waar in de Arabische wereld de soennieten tot het strengere soort gelovigen behoren, nemen de Krim-Tataren het allemaal wat minder serieus. Olaf Koens beschreef het vanochtend al in zijn reportage in de Volkskrant: tegenover de moskee worden de befaamde Krimwijnen aanbevolen, 'in flessen of per jerrycan'. En in de restaurants prijkt de varkenskarbonade gewoon op het menu.

 
Tegenover de moskee worden de Krimwijnen aanbevolen.
Het 16e-eeuwse Khan-paleis in Bachtsjisaraj. Beeld YouTube

Gebalde vuisten
In Bachtsjisaraj wonen niet alleen maar Krim-Tataren, ook etnische Russen en Oekraïners lopen er rond. Ze kunnen goed met elkaar overweg - etniciteit speelt geen rol. Alleen vorige week ging het even mis. Toen het parlement in de regionale hoofdstad Simferopol werd overgenomen door gewapende pro-Russische lieden, verzamelden zowel Russen als Tataren zich voor het gebouw. Er werd geschreeuwd, de vuisten waren gebald. Het kwam tot opstootjes. Eén dode.

Hoewel de verschillen tussen Russen en Tataren in het alledaagse leven op de Krim geen onderwerp van gesprek is, kwamen ze nu pijnlijk aan het oppervlak. Want waar de etnische Russen (60 procent van de bevolking op de Krim) het liefst aansluiting tot Rusland zoekt, moeten de Krim-Tataren daar niets van hebben. Ze hebben slechte herinneringen aan de Russen. Op bevel van Stalin werden ze in 1944 op verdenking van collaboratie met de Duitsers uit de Krim gedeporteerd richting de Centraal-Aziatische steppen. Pas na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie mochten ze weer terugkeren naar huis.

'Die geschiedenis is heel recent', aldus Koens. 'Er leven nu nog altijd veel Krim-Tataren in ballingschap. De deportatie loopt langs twee lijnen, want tegelijkertijd met de terugkeer van de Tataren op de Krim, kwamen er ook allemaal Russen uit de uiteengevallen Sovjet-Unie naar het schiereiland. Dat leidde tot de nodige conflicten. Want van wie was dat huis nou dat voor de oorlog nog werd bewoond door een grootouder?'

Etnisch conflict
De huidige spanningen op de Krim kunnen gemakkelijk ontaarden in een etnisch conflict. Dat beseffen de Krim-Tataren maar al te goed en dus zijn ze op hun hoede. Na het opstootje voor het parlement besloten de lokale Tataren-leiders dat het beter was om zich neutraal op te stellen. 'Vooral in pro-Russische hoek reageren de demonstranten gewelddadig op de huidige onlusten', zegt Koens. 'Ze hebben een hekel aan de Oekraïners, aan de westerlingen en de joden. Ga maar na: de moslims zouden zomaar bij dit rijtje kunnen aansluiten. De leiders hebben de Tataren daarom opgeroepen om zich kalm te houden en daar is gehoor aan gegeven.'

 
Ze hebben een hekel aan de Oekraïners, aan de Westerlingen en de joden. Ga maar na: de moslims zouden zomaar bij dit rijtje kunnen aansluiten.
Krim-Tataren houden een vreedzame betoging nabij de bezette militaire basis in Bachtsjisaraj. Beeld epa

De vraag is of de kalmte standhoudt. Vandaag maakte de leiding van het Krim-parlement bekend dat er op 16 maart (eerder voorgestelde datum was 30 maart) een referendum wordt gehouden waarin het volk mag stemmen over de toekomst van het schiereiland. Oftewel: sluit de Krim zich aan bij Rusland, of blijft het een autonome provincie van Oekraïne?

Het regioparlement in Simferopol is er alvast uit: tijdens een stemming werd unaniem bepaald dat de Kim zich bij Rusland moet aansluiten. De territoriale wisseling die mogelijk spoedig al plaatsvindt, boezemt de Krim-Tataren angst in. Het grimmige verleden komt weer bovendrijven.

'Het wemelt van de geruchten in Bachtsjisaraj, schrijft Olaf Koens in de Volkskrant. 'De Russen zouden een grote militaire invasie plannen, de Krim-Tataren worden opnieuw gedeporteerd en hun huizen zouden nu al met speciale tekens zijn beklad.'

De Tataren wachten ondertussen gespannen af wat de toekomst zal brengen, al is daar in Bachtsjisaraj weinig van te merken. Het leven gaat gewoon z'n gangetje. Even verderop paraderen nog altijd Russische militairen, 'zelfverdedigingseenheden' volgens Poetin. 'Vier, vijf dagen geleden was dat nog groot nieuws', zegt Koens. 'Maar je went eraan. Niemand die nu nog vreemd opkijkt als er een gewapende man langsloopt.'

Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.