Taps Turkije brengen Merkel in verlegenheid

Vrienden luisteren elkaar niet af, zei Angela Merkel nog niet zo lang geleden, maar nu moet de Duitse bondskanselier met het schaamrood op de kaken toegeven dat ook haar eigen inlichtingendienst wel degelijk bevriende naties bespioneert. Al sinds 2009 blijkt Berlijn NAVO-bondgenoot Turkije af te luisteren. Ankara en de grote Turkse gemeenschap in Duitsland reageren ontzet.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel met de premier van Turkije, Recep Tayyip Erdogan. Beeld epa
De Duitse bondskanselier Angela Merkel met de premier van Turkije, Recep Tayyip Erdogan.Beeld epa

De toch al niet bijster goede relatie tussen Merkel en de Turkse premier Recep Tayyip Erdogan komt daarmee nog meer onder druk te staan. Duitsland voert momenteel samen met Turkije in Noord-Irak hulpacties uit voor de getroffenen van terreurbeweging IS.

Ankara riep gisteren de Duitse ambassadeur op het matje, nadat afgelopen weekeinde diverse Duitse kranten en weekbladen hadden gemeld dat Turken in zowel Duitsland als Turkije door de Duitse inlichtingendienst BND worden afgeluisterd. Volgens de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung (FAS) is Turkije een van de 'kernlanden' die door de BND gevolgd mogen worden. Dat staat in een zogenoemd 'Auftragsprofil' dat door de regering-Merkel werd afgegeven.

Opmerkelijk, want Duitsland is de grootste handelspartner van Turkije in de Europese Unie en het woongebied van ongeveer drie miljoen Turken.

De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan. Beeld ap
De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan.Beeld ap

Begripvol
Turkije mag boos op de onthullingen gereageerd hebben, in Duitsland zijn de reacties op de afluisterpraktijken van de BND overwegend gematigd, of zelfs vol begrip. 'Als er drie miljoen Turken in Duitsland wonen en hier Turkse organisaties als terroristische vereniging zijn bestempeld, vind ik het vanzelfsprekend dat wij alles ondernemen om te onderzoeken hoe deze organisaties vanuit Turkije worden ondersteund', zegt plaatsvervangend fractievoorzitter van CDU/CSU Andreas Schockenhoff in de FAS.

CSU-politicus Hans-Peter Uhl vertelde op de Bayerischer Rundfunk dat Turkije weliswaar een belangrijke NAVO-partner is, maar daarnaast ook een 'zeer problematisch doorvoerland' voor de georganiseerde misdaad op het gebied van 'drugs en mensen'. Bovendien staan er Duitse soldaten aan de Turks-Syrische grens, zei hij. Het is dus 'verstandig' om daar ogen en oren open te houden.

Zelfs uit kringen van de oppositie klinkt begrip voor de spionagepraktijken. Jürgen Trittin (de Groenen) zegt in de Berliner Zeitung dat het juist een 'opdracht' voor de BND moet zijn om in het grensgebied tussen Turkije en Syrië actief te zijn. 'Het gaat daar ook om de veiligheid van Duitsland zelf.' Alleen in de kringen van de andere oppositiepartij, Die Linke, klinkt kritiek. Daar wordt de BND 'een staat binnen een staat' genoemd.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel. Beeld epa
De Duitse bondskanselier Angela Merkel.Beeld epa

'Bijvangsten'
De afluister- en snuffelactiviteiten van de BND in Turkije en het Midden-Oosten leverden de afgelopen jaren ook interessante 'bijvangsten' op, onthulden Duitse kranten de afgelopen dagen. Zo werd in 2013 'per ongeluk' ook een gesprek van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry opgevangen, die in het gebied actief was als bemiddelaar tussen Israël en de Palestijnen. In 2012 werd op deze wijze ook een gesprek afgeluisterd tussen Kerry's voorganger Hillary Clinton en de voormalige VN-baas Kofi Annan.

Pikant is dat de Amerikanen hiervan al lang op de hoogte waren door het werk van hun eigen Duitse spion Markus R., een medewerker van de BND, die enkele maanden geleden door Berlijn werd ontmaskerd. R. speelde de gegevens over de afgeluisterde gesprekken destijds voor enkele tienduizenden euro's door aan de Amerikanen.

Saillant is dat Berlijn na de ontmaskering van Markus R. de hoogste CIA-baas op de Amerikaanse ambassade in Berlijn de toegang tot Duitsland ontzegde. De ontmaskering van R. was de spreekwoordelijke druppel. Vorig jaar was al bekend geworden dat de Amerikaanse inlichtingendienst NSA het mobieltje van Merkel jarenlang afgeluisterd heeft.

Eén van de 'slachtoffers' van de Duitse afluisterpraktijken, Hillary Clinton, was begin vorige maand in Berlijn om haar autobiografie te promoten. Op de vraag of bevriende diensten elkaar bespioneren, zei ze toen: 'Altijd. Zonder einde. Overal in de wereld.'

Vorig jaar werd de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, 'per ongeluk' afgeluisterd. Beeld belga
Vorig jaar werd de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, 'per ongeluk' afgeluisterd.Beeld belga
Hillary Clinton. Beeld getty
Hillary Clinton.Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden