Tapdanser op noppen wil wereld vermaken

De naam van Neymar (21) ontstijgt nu al het voetbalveld. Pingelaar in extremis, reclamezuil, hoop van Brazilië én deugniet. Vormt hij na zijn opzienbarende transfer van Santos naar Barcelona straks de beste aanval van de wereld met Lionel Messi, zijn introverte tegenpool?

Neymar da Silva Santos Junior (zijn onafscheidelijke vader blijft ondanks alles senior) is in Europa vooral een YouTube-voetballer. Tik zijn naam in de balk van de filmpjessite en clips met hoogtepunten dribbelen voorbij. Het is een parade van schoonheid en ze zijn miljoenen keren bekeken.


Voetbal als kunst, als circus, als exhibitionisme, als grap, als vertier voor een paar minuten. Neymar als snack. Heerlijk, vooral die eerste hap. Maar daarna? Je snackt al vlot te snel en net even te veel, terwijl je weet dat een hele maaltijd Neymar dan soms tegenvalt. Zelfs hij kan geen negentig minuten hoogtepunten leveren.


Je ziet Neymar aan de gang met vliegensvlug voetenwerk, zijn handelsmerk. Het is tapdansen op noppen, zwieren zonder schaatsen. Het lijkt af en toe of het trucage is, alsof hij sierlijk en snel over een veld rent en er later een bal in is gemonteerd.


Overstapjes, van links naar rechts, bal achter het standbeen langs, abrupte wendingen, kapbewegingen, mooie, geplaatste schoten, met links en rechts. Boogballetjes. Provocerend stilstaan tegenover een opponent, de bal als vriend voor het leven aan de voet. Het is voetbal dat een beetje zweeft.


Vaak verandert hij van kapsel en overal prijkt reclame op het eens smetteloos witte shirt van Santos. 'Mijn doel is fans vermaken', zei hij eens. 'Dat is wat het Braziliaanse voetbal uniek maakt.'


Neymar drijft tegenstanders tot waanzin. Scheidsrechters trouwens ook. Atletiektrainer Gerard Lenting was net in Brazilië toen hij zich vermaakte met een wedstrijd van Santos op tv. 'Na een overtreding op Neymar wordt de bal weggetrapt. De bal komt terug en Neymar speelt die met een kunstig boogje over zijn tegenstander heen, voor de vrije trap is genomen. Het zag eruit alsof hij zijn opponent vernederde. Hij kreeg geel. Hij voldoet ook aan het clichébeeld van de jongen met weinig tot geen opleiding, die uitblinkt in sport. Altijd zijn zijn vader aanwezig en zijn vriendin.' En zijn moeder natuurlijk, Nadine, plus zijn zusje, Rafaella.


In het echt valt hij soms tegen, Neymar, opgestuwd als de verwachtingen zijn door hoogtepuntenkanaal YouTube. Tegen Oranje, in 2011 in Goiania, kon hij Van der Wiel nauwelijks verontrusten, ondanks een paar geweldige acties, gedragen door overslaand enthousiasme van het publiek. Op de Olympische Spelen van Londen liet hij weinig zien. In de finale om de wereldbeker tussen Barcelona en Santos, in 2011, bleef hij in de schaduw van zijn idool Messi.


Maar die filmpjes zijn dus echt, net als de 138 doelpunten in 229 duels bij Santos. Brazilië laaft zich aan alweer een nieuwe Pelé. Neymar verkoopt voetbal zoals Brazilianen het willen zien. Als kunst, als teken van levenslust. Zijn dribbels zijn ook weer anders dan die van Garrincha, de ongekroonde koning der pingelaars, de uitblinker op het WK van 1962. Neymar is extremer, gevarieerder en exhibitionistisch. Garrincha bleef buiten het veld de gewone man, wiens leven verloren ging in armoede en drankzucht.


Neymar leeft ook in een tijd van commercie, van hedonisme, van tv als krachtbron. Zijn opkomst verloopt parallel met die van Brazilië als economische wereldmacht. De miljonair vertrekt vooral om sportieve motieven. Wie de beste van de wereld wil zijn, moet in Europa voetballen.


Neymar is geboren in Mogi das Cruzes, in de staat Sao Paulo. Wie de stad opzoekt op Wikipedia, vindt summiere geografische gegevens, plus de mededeling dat Neymar da Silva Santos Junior hier is geboren.


Maandag mag hij het trainingskamp van de Braziliaanse ploeg voor de Confederations Cup verlaten voor zijn presentatie bij Barcelona. Neymar liet weten dat hij 'vlinders in de buik heeft'. Zijn keuze voor Barcelona, in plaats van Real Madrid, was simpel. Liever speelt hij 'een wedstrijd met Messi dan één seizoen met Ronaldo'.


Messi is zijn idool, naast Ronaldinho natuurlijk. Qua spel lijkt hij nog het meest op Ronaldinho, de vorige extravagante Braziliaanse ster bij Barcelona. Neymar is spichtig, weegt iets meer dan 60 kilo, is 1,74 meter klein. Hij danst op spillebeentjes.


Met de transfer is in eerste instantie 28 miljoen euro gemoeid. Dat lijkt weinig, maar is best veel voor het afkopen van een contract dat nog één jaar loopt. Het totaalbedrag loopt op tot meer dan 50 miljoen, want zaakwaarnemers en een investeringsmaatschappij krijgen ook geld. En er zijn twee oefenduels gepland met de opbrengst voor Santos.


Speciaal is ook, zo liet Barcelona weten, dat hij zijn portretrechten zelf mag blijven uitbaten, hetgeen kan betekenen dat hij zijn salaris van naar het schijnt 1,2 miljoen euro per maand minimaal verdubbelt. Real was bereid meer te betalen, maar Neymar wilde alleen naar Barcelona.


Overal siert hij tijdschriften en treedt hij op in reclames: 60 jaar Volkswagen, waarbij ook Pelé optreedt, als icoon uit de beginjaren van de auto. In de ring voetbalt hij vrije stijl, voor Red Bull.


Cartoon

Alexandre Abreu Gontijo is een Braziliaanse verslaggever die overloopt van feitenkennis. Hij weet ook ontstellend veel van het Nederlandse voetbal en houdt ervan situaties in beide landen te vergelijken. 'Net als eens het geval was met Bryan Roy, is Neymars vriendin bekend uit de showbusiness.' Ze heet Bruna Marquezine, is 17 en werkt voor tv (Neymar heeft een zoontje bij een andere vrouw, red.). 'En in tegenstelling tot Georginio Wijnaldum is hij erg op zijn gemak tijdens ontmoetingen in het openbaar.'


Gontijo kan eindeloos bijzonderheden van Neymar opsommen. Hij heeft drie jachten. Als 14-jarige jongen reisde hij naar Europa, voor een stage bij Real Madrid. De fans wilden dat bondscoach Dunga hem meenam naar het WK in 2010, maar Dunga vond hem te onvolwassen. De relatie met zijn vader is als die tussen Elvis Presley en kolonel Parker destijds. Ze traden zelfs samen op in een reclame. Neymar figureert in een cartoon van de bekende striptekenaar Mauricio de Sousa.


Gontijo is niet alleen positief. Hij stelt dat vroeger ook fans van de tegenpartij hem aanbaden om zijn voetbalkunst. Dat gevoel neemt af, mede omdat hij werkelijk overal aanwezig is. Ook was er zijn aanstootgevende gedrag toen hij tegen de zin van zijn trainer een strafschop wilde nemen. De trainer van de tegenstander zei na afloop dat we 'met zijn allen een monster creëren'.


Vooralsnog overheerst echter de liefde. Toen Neymar zijn haar droeg in een soort indianenkuif, wilde menig Braziliaans kind er zo bijlopen. In februari, op bezoek bij Clarence Seedorf in Rio de Janeiro, ontmoetten we menige wannabe Neymar. In favela Villa Cruzeiro zei Albert Martins, een 12-jarige jongen met zijn haar als Neymar: 'Hij is mijn idool. Ik probeer hem een beetje na te doen, in zijn spel en uiterlijk.'


De Braziliaan houdt van kunstzinnigheid in het voetbal, waarbij de balans tussen prestatie en vermaak broos is. Aanvankelijk wilde Neymar blijven tot en met het WK. Maar hij heeft meer tegenstand nodig, nieuwe uitdagingen. De vraag is hoe dat zal gaan naast Messi, de beste voetballer van de wereld. Messi is ogenschijnlijk een rustige jongen, die zich intern echter hard opstelt. Messi wilde spits zijn, dus bleef Messi en vertrok Ibrahimovic na één jaar.


Messi bespeelt de pampa's van het voetbal met zijn superieure functionele techniek, Neymar is carnaval op het veld. Messi is straks spits, Neymar linksbuiten. Introvert samen met extravert. Argentijn en Braziliaan. Het belooft veel.


Deugniet

Piet de Visser, scout voor Chelsea-eigenaar Abramovitsj, is net terug van zijn zoveelste reis naar Brazilië. Hij zag Neymar al tijdens de Copa Sao Paulo, een toernooi met 84 teams van spelers tot 18 jaar. Neymar was toen 15. 'Hij was al deels eigendom van een investeringsmaatschappij en kostte 4,5 miljoen, als 15-jarige. Dat wilde Chelsea niet betalen. Je mag ook niet handelen in spelers tot 16 jaar. Chelsea is er in die tijd nog om bestraft met Kakuta (nu Vitesse, red.) van Lens.'


De Visser verheugt zich op Neymar bij Barça. 'Zijn voetenwerk is fenomenaal, met die dunne beentjes. Hij is brutaal, een beetje gek, speels. Ik heb hem meermaals ontmoet. Hij is een guitige jongen, een deugniet die graag gaat stappen of, zoals na al die gemiste penalty's, zijn trainer openlijk voor schut zet. Toen die hem verbood de strafschop te nemen, meldde hij zich aan de zijlijn om hem verrot te schelden. Toen is de trainer ontslagen, want Neymar is de melkkoe.'


Het is te makkelijk geworden voor hem in Brazilië, oordeelt De Visser. 'Hij kon alles doen wat hij wilde. Neymar ziet Messi als grootmeester. Hij zal de bal toch bij Messi moeten inleveren, want die is de patron. Ik voorzie een goede samenwerking. Toen Cristiano Ronaldo nog in Portugal voetbalde als tiener, was hij egoïstisch. Bij Manchester United werd hij een wereldster.'


De Visser hoopt wel dat Neymar de verleidingen van Barcelona weerstaat. Romario was nachtburgemeester van de stad, Ronaldinho had een discotheek in huis. 'Gelukkig is zijn vader sterk. Die trekt hem af en toe aan zijn oren.'


Braziliaanse voorgangers bij Barcelona

Romario, Ronaldo, Rivaldo, Ronaldinho. Met Neymar komt er bij Barcelona een einde aan de Braziliaanse ster met een r aan het begin van de roepnaam.


Romario, gekomen van PSV, verhuisde in 1993 naar het gespreide bed van het Dream Team dat werd geleid door trainer Johan Cruijff. Na zijn eerste seizoen behield hij zijn topvorm, zoals bleek tijdens het gewonnen WK in de Verenigde Staten.


Ook Ronaldo volgde de route van Eindhoven naar Catalonië. Hij voetbalde slechts één seizoen in Camp Nou: de jaargang 1996-1997. Vervolgens zwichtte hij voor een aanbod van Internazionale. Terugkijkend was zijn snelle vertrek bij Barcelona, na een schitterend seizoen met 34 competitiedoelpunten, een slechte keuze.


In het hardere Italiaanse voetbal raakte Ronaldo veelvuldig geblesseerd. Nooit meer behaalde hij de doelpuntentotalen van Spanje.


Rivaldo werd bij Barcelona gekroond tot wereldvoetballer van het jaar 1999 onder trainer Louis van Gaal. De huidige bondscoach van Oranje liet hem spelen als linksbuiten. Na zijn onderscheiding tot 's werelds beste, rebelleerde Rivaldo door een vrije rol achter de spits op te eisen.


Zijn relatie met Van Gaal raakte ernstig verstoord. De voetbalreis van Rivaldo, die onder meer voerde naar Oezbekistan en Angola, duurt nog immer voort. Als 41-jarige speelt hij nu bij Sao Caetano, in de Braziliaanse Serie B.


Ronaldinho is het symbool van de opkomst van Barcelona deze eeuw, eerst onder de trainers Frank Rijkaard en diens assistent Henk ten Cate. Hij was in 2006 uitblinker tijdens het seizoen waarin Barcelona de Champions League won. Net als Rivaldo vertrok hij na een mindere periode naar AC Milan. Net als Romario en Ronaldo behoorde hij tot de opvallende verschijningen in het rijke uitgaansleven van Barcelona.


CV

Geboren 5-2-1992 in Mogi das Cruzes.


2003 jeugdopleiding Santos


2009debuut in hoofdmacht Santos


2010 debuut in nationale ploeg


2013transfer naar Barcelona


Erelijst, Santosnationale beker (2010)


IndividueelPuskas Award (mooiste goal 2011), beste Zuid-Amerikaanse voetballer (2011, 2012), beste speler competitie (2010, 2011), Gouden Schoen in Brazilië (2010, 2011).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.