Talkshows zijn niet gebaat bij redelijke meningen

Het asieldebat verhardt en de vraag of 'de media' daaraan schuldig zijn is niet te beantwoorden. Maar zeker talkshows op tv zijn niet gebaat bij redelijke meningen.

null Beeld Io Cooman
Beeld Io Cooman

'Stop de verharding van het asieldebat', schreven de fractievoorzitters van de Tweede Kamer deze week in een open brief aan de kiezer, tot u gekomen via deze krant. 'Verwar dreigementen en bedreigingen niet met argumenten'. Daar zullen de schreeuwers van schrikken.

Oude tijden lijken te herleven. Bedreigingen, kogelbrieven, auto's in brand: we kennen het nog uit de jaren van de moord op Fortuyn en 9/11. Straks arriveren bij bestuurders en op redacties van kranten weer ouderwetse poederbrieven.

Dat laatste is natuurlijk een bloedlinke suggestie. Berichten over bedreigingen, net als andersoortige berichten over bijvoorbeeld zelfmoord en 'gezinsdrama's', kunnen volgens deskundigen nogal eens leiden tot kopieergedrag. Daarom meteen maar deze bijsluiter: 'Verwar poederbrieven niet met argumenten'.

De kwestie zal nog lang voer zijn voor mediasociologen (bestaat hun sector nog?) die zich buigen over de rol van media in het maatschappelijk debat. Uiteraard spelen ook in het 'debat' over de vluchtelingenkwestie tal van factoren een rol - de houding van politici jegens het volk, bijvoorbeeld - maar ook de media. Kip en ei, daar zijn ze weer: waren de schreeuwkoren in gemeentezaaltjes van Steenbergen en andere oorden er door de media, of was het omgekeerd? Een effect van de media-aanwezigheid is er zeker. Niet voor niets luidde afgelopen woensdag in de Volkskrant een advies uit het lijstje 'Informeren zonder escaleren': 'Houd camera's buiten de deur'. Begrijpelijk: 'Radicalen grijpen een podium, zeker als de audiovisuele media erop duiken', stelde een hoogleraar.

'Nuance is een dorp in Frankrijk', vertolkte een collega van RTL Nieuws eens een tegeltekstje aan de wand van zijn redactie. Voor alle zekerheid: dit is ironie. Toch strookt die met wat D66-leider Alexander Pechtold afgelopen dinsdag zei in Pauw: 'Je ziet bij de debatten in Nederland tegenwoordig steeds meer dat je een mening móét hebben, aan de ene of de andere kant.' De zwijgende meerderheid, die tobbend en puzzelend laveert tussen zorgen om de ander en zichzelf, voelt zich eerder geïntimideerd dan aangespoord de gelaagde, weloverwogen mening te uiten in het openbaar. Laat staan voor camera's of een meute verhitte petjesschreeuwers.

Enkele uren voordat Alexander Pechtold zijn genuanceerde pleidooi hield in Pauw, had hij aangifte gedaan wegens bedreiging, die hij net als Halbe Zijlstra, Sybrand Buma en Jesse Klaver had ontvangen. Dat vertelde hij een dag later, in Nieuwsuur.

De vraag of media 'schuld' hebben, is onoplosbaar. Maar opmerkelijk is wel de verschuiving die zich afgelopen weken in Pauw voordeed. Daar -zaten enkele malen sprekers aan tafel van wie één op Facebook had opgeroepen Joodse toeristen 'total loss te slaan'. De ander was 'Ed aus Holland', oftewel 'Ed Utrecht' (zijn ware naam is met één klik op Google te vinden), de woordvoerder van Pegida Nederland. Weer enkele dagen later mocht Constant Kusters aanschuiven, voorman van de VNU. Voorwaar een koerswijziging bij de VARA.

De journalistieke reflex valt te begrijpen. Een praatprogramma wil alle geluiden uit de samenleving laten horen. Anders zou 'de linkse kerk' weer zijn verweten onwelgevallige geluiden dood te zwijgen - welkom terug in andere tijden.

De vraag is wel waarom een spraakmakend praatprogramma woordvoerders uitnodigt van organisaties die maatschappelijk geen enkele rol van betekenis spelen. Pegida bestaat nauwelijks in Nederland, de NVU is een splintergroep die enkel ANP-berichtjes haalt met demonstraties van 20 man.

Hun pr is niettemin prima op orde. Met name de goedlachse 'Ed' slaagde erin ondanks wat speldenprikken van Pauw de indruk te vestigen van een sympathiek, redelijk en zelfs genuanceerd mens. Met Kusters viel enkele dagen later niet te discussiëren, maar er viel geen onvertogen woord.

De extremisten zijn geprofessionaliseerd, gekneed door de media, die hen nu een podium geven 'omdat ze nu eenmaal in het nieuws waren'.

De paradox is dat media, en zeker talkshows op televisie, niet per se zijn gebaat bij redelijke meningen. Die laatste zijn ook te zien, maar het meest in het oog springen de uitvergrote tegenstellingen. Media leven op de spanning tussen tegenpolen en extremen. En zo draait de meningenfabriek op volle toeren, met als eindproduct een oververhit debat.

Tot zover onze verslaggever, live vanuit Nuance.

Dit is de laatste aflevering van Medialogica.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden