'Taksim is van ons, ze krijgen ons niet weg'

Premier Erdogan probeert zijn greep op de macht in Turkije te verstevigen. Hij heeft de VS om uitlevering van moslimgeestelijke Gülen gevraagd. 40 duizend agenten moeten 1 mei-protesten op het Taksimplein voorkomen.

ISTANBUL - Hoe vaak hij de laatste jaren is gearresteerd? 'Pfff, ik ben de tel kwijt', zucht de Turkse vakbondsvoorzitter Ali Duman. 'Ik denk vijftien à twintig keer. De laatste keer was vorige week, toen ik de arbeiders van een stroombedrijf probeerde toe te spreken. De politie pakte me op terwijl ik voor de werknemers stond. Zo proberen ze mensen te intimideren. De regering, de werkgevers en de politie spelen onder een hoedje om de bonden onder de duim te houden.'

Duman is een slanke man met een bos donkere krullen en een forse Stalin-achtige snor. Nippend van een glaasje thee in een café aan het centrale Taksimplein in Istanbul, vertelt hij zich geen illusies te maken over een door hem en zijn kameraden aangekondigde 1 mei-demonstratie op het plein. Die demonstratie zal uitdraaien op geweld. De vakbondsman buigt zijn hoofd voorover en duwt met zijn vingers de haren uiteen om de gevolgen te laten zien van een eerder protest. Tussen de haarwortels schemert een paarsig litteken. 'Ik kreeg een traangasgranaat tegen mijn hoofd.'

Turkse vakbonden en linkse organisaties hebben voor komende donderdag, de Dag van de Arbeid, een betoging aangekondigd op het Taksimplein in het centrum van Istanbul. Ze willen op het vermaarde plein demonstreren omdat het plein het brandpunt is van Turkije en omdat het voor hen een plek is met grote symbolische waarde. Het is de plaats waar op 1 mei 1977 tijdens een eerdere viering van de Dag van de Arbeid 34 doden vielen, toen onbekende schutters het vuur openden op betogers. Bovendien is het de plek waar vorige zomer wekenlang massaal werd geprotesteerd tegen de autocratische neigingen van de conservatieve premier Erdogan.

Erdogan heeft de geplande demonstraties echter verboden. Zijn regering zet donderdag zeker 40 duizend politiemensen in om betogers weg te houden van het Taksimplein. De verwachting is dat op grote schaal oproerpolitie met pantserwagens, waterkanonnen en traangas zal worden ingezet om toegangswegen af te sluiten. Waarschijnlijk zal ook het openbaar vervoer van en naar het plein worden stilgelegd. 'Jullie staan niet boven de wet', voegde Erdogan de demonstranten onlangs toe. 'Ons volk wil geen straten waar het stenen en molotovcocktails regent.' Op het plein lopen aan de vooravond van 1 mei de meningen uiteen. 'Ik vind het goed dat ze de protesten hebben verboden', zegt de 30-jarige Aysegül Kahya, die bij de ingang van een metrostation foldertjes voor een onderwijsbeurs staat uit te delen. 'Dit plein is een toeristische plek. Er komen hier veel gezinnen met kinderen en er zijn veel winkels en cafés. Het is ongeschikt voor dit soort grote manifestaties.'

Anderen zijn kritischer. 'Iedereen hoort vrij te zijn om te protesteren waar hij wil', zegt twintiger Mert Günes, die met zijn vriendin op een bankje zit bij een speeltuin aan de rand van het plein. 'Het is maar voor een dag.'

Het Taksimplein is een betonvlakte. Er prijkt een zalmroze monument voor vader des vaderlands Atatürk, her en der staan stalletjes waar maanzaadbroodjes worden verkocht en er is een bescheiden park met platanen, een theehuis en een fontein. Het wemelt er van de agenten in burger, een vervallen theater aan de rand van het plein is omgevormd tot een geïmproviseerd politiehoofdkwartier. Bij de ingang staan agenten met kogelwerende vesten en machinegeweren. 'Het verbod veroorzaakt onnodige onrust', zegt Günes. 'Als de politie de betogers ongemoeid zou laten, zou alles vreedzaam verlopen.'

De Dag van de Arbeid is in Turkije sinds jaar en dag een bron van spanning. Na de schietpartij in 1977 hielden de autoriteiten het Taksimplein 33 jaar lang gesloten op 1 mei. In 2010 besloot Erdogan het plein weer open te stellen. Volgens de premier was dit onderdeel van de 'democratisering' van Turkije. Er waren vervolgens drie jaar achtereen 1 mei-betogingen die, afgezien van kleine incidenten, vreedzaam verliepen. Maar vorig jaar verbood Erdogan de protesten weer, met als argument dat het plein opnieuw werd ingericht en dat protesten te gevaarlijk waren. En dit jaar heeft de premier de 1 mei-viering dus opnieuw verboden.

Volgens de regering is het plein ongeschikt voor massademonstraties en kunnen de vakbonden hun betoging beter organiseren op een nieuw stuk opgespoten land aan de oever van de Bosporus. Maar de organisatoren weigeren hun protest te verplaatsen. Zij zien in de nieuwe sluiting een zoveelste bewijs van de toenemende autocratische neigingen van Erdogan.

'Als een voetbalclub kampioen is geworden of als een islamitisch feest wordt gevierd, mag er wel een bijeenkomst op Taksim worden georganiseerd', zegt vakbondsvoorzitter Ali Duman. 'Maar op de Dag van de Arbeid mag het niet. De premier probeert ons een dictaat op te leggen om ons te marginaliseren. Hij wil geen onafhankelijke vakbonden. Hij heeft het liefst alleen maar bonden die gelieerd zijn aan de regering.'

De vakbondsman loopt met een dunne zwarte aktentas in de hand over het plein. Hij wijst naar dranghekken die al klaarstaan om het plein af te sluiten en gebaart naar een hotel waar hij en zijn kameraden onlangs een vergadering belegden over de geplande demonstratie. Toen hij met zijn collega's naar buiten kwam om op het plein een persverklaring af te geven, werden ze meteen hardhandig tegengehouden door de oproerpolitie. Negen vakbondsactivisten werden gearresteerd, eentje raakte gewond.

Duman denkt dat de grote antiregeringsdemonstraties van afgelopen zomer de voorbode waren van meer protest. 'Het was nog maar het begin. Wat mensen samenbracht, was de zucht naar meer vrijheid en respect. Er komen nog meer explosies.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden