Taiwan wil geen Hongkong zijn

Taiwan is trots op het buiten de deur houden van communistisch China. Wel heeft het de deuren wijd opengezet voor Chinese zakenlieden en toeristen.

kinmen/taipei Vanuit de bunker op het Taiwanese eiland Kinmen is de kustlijn van de Volksrepubliek goed te zien. De afstand is zo klein dat China Mobile de bezitters van een mobiele telefoon welkom heet. China en Taiwan raken elkaar hier bijna aan.


Nog niet zo heel lang geleden was Kinmen een voorpost in de verdediging tegen het communisme. Bunkers en schuilkelders moesten soldaten en burgers beschermen tegen een vrijwel dagelijkse regen van Chinese granaten. Nu is het een antichambre voor visite van het vasteland.


Dagelijks stappen meer dan tweeduizend Chinezen - toeristen en zakenlieden - van boord in de haven van Kinmen. Voordat ze doorreizen naar het hoofdeiland bekijken velen de relikwieën van de strijd die China en Taiwan in de jaren vijftig en zestig leverden na een mislukte invasie onder leiding van Mao Zedong (1949).


Bezoekers fotograferen elkaar voor afgedankte tanks, in verlaten kazernes en bij bejaarde straaljagers. Ze doen inkopen bij Maestro Wu, die Chinese granaathulzen omsmeedt tot blinkende keukenmessen. Een enkel museum met al te expliciete herinneringen aan de communistische agressie wordt door Taiwanese gidsen gemeden om de gasten niet voor het hoofd te stoten.


De toestroom van Chinezen naar Kinmen, mogelijk gemaakt door versoepeling van de regels voor onderling personenverkeer, is een teken van de toenemende ontspanning tussen China en Taiwan. De landen slaan een minder hoge toon tegen elkaar aan en hun economieën raken steeds hechter vervlochten.


Eerder dit jaar tekenden ze een baanbrekend vrijhandelsverdrag (ECFA). Dat moet de toch al omvangrijke bilaterale handel - ruim 80 miljard euro per jaar - een nieuwe impuls geven en voor Taiwan de weg vrijmaken voor economische contacten met andere landen.


Intussen verliest de tweespalt over de internationale erkenning van Taiwan, in de ogen van Peking een opstandige provincie, zijn scherpe kanten. Er wordt een diplomatiek bestand in acht genomen: China zet vrienden van Taiwan niet langer onder druk om de banden met Taipei te verbreken. Op zijn beurt betracht Taiwan bescheidenheid in het streven zich te laten vertegenwoordigen in internationale organen.


De verbetering van de sfeer aan beide zijden van de Straat van Taiwan is voor een belangrijk deel toe te schrijven aan het optreden van de Taiwanese president Ma Ying-jeou van de Kuomintang, die twee jaar geleden aan de macht kwam. Hij brak met de stijl van zijn voorganger Chen Shui-bian van de Democratische Progressieve Partij (DPP), die met zijn felle retoriek Peking geregeld de gordijnen in joeg.


Onder president Ma volgt Taiwan een pragmatische koers, die het best kan worden samengevat als: eerst zakendoen en later - wanneer weet niemand - praten over politiek. 'We gaan heikele politieke kwesties uit de weg', zegt Jeffrey Chen, onderdirecteur van de Mainland Affairs Council, een overheidsorgaan voor de betrekkingen met Peking. 'We moeten het nu niet hebben over zaken als soevereiniteit. Dat ligt te gevoelig.' Opiniepeilingen geven aan dat een ruime meerderheid van de Taiwanezen het met deze aanpak eens is. Chen: 'Wij willen de status quo handhaven en vinden dat onafhankelijkheid van Taiwan of eenwording met China nog niet aan de orde moet komen.'


Voor president Ma komt de waardigheid op de derde plaats, na de economie en de veiligheid, stelt professor Alexander Huang van de Tamkang Universiteit. 'Bij zijn voorganger kwam waardigheid op de eerste plaats. Maar denk je dat de Chinezen een handelsovereenkomst met ons tekenen omdat we zo verdomd waardig en eerlijk zijn?'


Dat Taiwan de deuren wijd openzet voor China, valt niet bij iedereen in goede aarde. Tegenstanders van het handelsakkoord, vooral te vinden bij de DPP, vrezen een invasie van zakenlieden, goedkope arbeidskrachten en producten van het vasteland. Tienduizenden gingen afgelopen zomer de straat op om tegen het verdrag te protesteren. De angst is dat het almaar machtiger wordende buurland zonder wapengekletter toch zijn zin krijgt en het kleine Taiwan met economische middelen zal inlijven. Dat Taiwan een tweede Hongkong wordt.


Hoe reëel is dit toekomstscenario voor een land dat zo trots is op het buiten de deur houden van het rode gevaar? Yang-Ming Sun van de denktank Cross-Strait Interflow Prospect Foundation is resoluut: 'Wij worden geen Hongkong. Wij hebben een grondwet en daaraan blijven we trouw. De soevereiniteit van China erkennen we niet.'


Jeffrey Chen valt hem bij: 'In tegenstelling tot China hebben wij een democratische, pluralistische samenleving. Eén land met twee systemen, zoals is afgesproken bij de overdracht van Hongkong aan China, is niets voor ons.'


Ook professor Huang, lid van de partij van president Ma, voorziet geen sluipende inlijving. 'We zouden alleen een tweede Hongkong kunnen worden als we onze strijdkrachten opgeven en de Amerikanen de afspraken voor onze verdediging schrappen. We zijn door China gebombardeerd, genegeerd en geïsoleerd en dat hebben we overleefd. We laten ons niet annexeren.'


Dat het lot van de voormalige Britse kroonkolonie als een schrikbeeld wordt gezien, is typerend voor het dubbelzinnige karakter van de verhouding tussen China en Taiwan. China is Taiwans belangrijkste handelspartner en grootste afzetmarkt. Maar de achterdocht jegens het ondemocratische bewind in Peking is allerminst verdwenen.


Yang-Ming Sun: 'Peking vertrouwt ons niet en wij vertrouwen Peking niet. De Chinezen hebben nog steeds 1.400 raketten op ons gericht. We weten niet wat hun ware bedoelingen zijn.' Een beperkte meerderheid van de Taiwanezen (60 procent) is ervan overtuigd dat China geen geweld meer zal gebruiken.


Voor zijn defensie is Taiwan vooral aangewezen op wapenleveranties van de Verenigde Staten, die zich in 1979 verplichtten het land te helpen bij diens zelfverdediging. Begin dit jaar werd, tot ergernis van Peking, nog een wapendeal gesloten ter waarde van 4,6 miljard euro. Maar het Taiwanese verzoek om F-16-gevechtsvliegtuigen van de Amerikanen te kopen, is nog niet gehonoreerd.


Wordt Taiwan de dupe van Amerikaanse gevoeligheid voor pressie van de tweede economische grootmacht ter wereld? Professor Huang denkt van niet. 'Hoe meer de Chinezen de Amerikanen onder druk zetten, hoe meer de Amerikanen de waarde zullen inzien van het spelen van de Taiwanese kaart. Daarmee kunnen ze de Chinezen op de kast krijgen.' De VS hebben het strategisch gelegen Taiwan nodig, stelt Huang. 'Een verzwakt Taiwan kan haviken in Peking in verleiding brengen tot actie over te gaan. En dat komt Washington bepaald niet van pas.'


Yang-Ming Sun gaat ervan uit dat Taiwans wapenaankopen in de VS op den duur minder verzet van Peking zullen oproepen. 'Als we een betere relatie met China hebben, kunnen de Chinese gevoelens over militaire leveranties ook milder worden.'


Op het strand van Kinmen loopt een groep Chinese toeristen babbelend langs een rij tanks van het Taiwanese leger. Ze zijn al jaren niet meer gebruikt, maar hun kanonnen staan nog steeds één kant op: richting Volksrepubliek.


Kuomintang wint lokale verkiezingen

De regerende partij in Taiwan, de Kuomintang, heeft dit weekeinde een belangrijke overwinning geboekt bij lokale verkiezingen. De zege is een opsteker voor president Ma Ying-jeou, die streeft naar betere banden met China. Het resultaat wordt gezien als een steunbetuiging aan het Chinavriendelijke beleid van Ma.


Het ging om verkiezingen voor vijf invloedrijke burgemeestersposten. In drie van de vijf steden wonnen kandidaten van de Kuomintang: in de hoofdstad Taipei, Xinbei en Taichung. In twee gemeenten - Kaohsiung en Tainan - bleek de oppositionele Democratische Progressieve Partij sterker.


Verlies zou de positie van president Ma in de contacten met China hebben verzwakt. Hij kan nu met hernieuwd zelfvertrouwen optreden. De uitslag is voor hem bovendien een gunstig voorteken voor de presidentsverkiezingen van 2012.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.