AnalyseMondkapjesdiplomatie

Taiwan doet het fantastisch in de strijd tegen corona –en wil daar nu geopolitiek munt uit slaan

Kinderen eten hun middagmaal aan hun met plastic schotten afgeschermde lessenaars op een basisschool in Taipei. De Taiwanese bestrijding van de covid-19-epidemie is tot nu toe zeer succesvol. Beeld Sam Yeh / AFP

Taiwan heeft de covid-19-epidemie met lichte maar snelle maatregelen tot dusver effectief weten te beteugelen. Nu geeft het eiland royaal mondkapjes weg, ook aan Nederland. Doel van die mondkapjesdiplomatie is meer internationale erkenning. Maar zal de Volksrepubliek China dat op zich laten zitten?

Elke twee weken kunnen Taiwanezen negen mondmaskers kopen: dat is hun door hun overheid gegarandeerd. Maar wat als wie er minder nodig heeft zijn quotum aan zwaarder getroffen landen zou doneren?, bedacht diezelfde overheid. Er kwam een app, en in één dag stonden 120 duizend Taiwanezen 1 miljoen maskers af. ‘Onvoorwaardelijke vrijgevigheid’, schreef de Taiwanese president op Twitter, een subtiele sneer naar de Chinese mondkapjesvoorwaarden.

Het sta-je-mondkapjes-af-programma is maar een van de vele pr-offensieven waarmee Taiwan sinds een paar weken uitpakt. Sinds de uitbraak van het coronavirus, en vooral sinds Taiwan die verbluffend snel onder controle kreeg, is de door China betwiste eilandstaat razend actief op het internationale toneel. Het succes van Taiwan, en het contrast met China, hebben het imago van het diplomatiek miskende land goed gedaan. Daar probeert Taiwan nu geopolitiek munt uit slaan.

Het begint met Taiwans succes in de strijd tegen covid-19. Op amper 180 kilometer van het Chinese vasteland en met druk onderling verkeer telt het eiland slechts 429 gevallen en zes doden. Ironisch genoeg heeft het dat voor een deel aan zijn problematische relatie met China te danken. Omdat China Taiwan als provincie claimt en zich hevig verzet tegen internationale erkenning van de regering in Taipei, is het eiland geen lid van de WHO. En heeft het na de sars-uitbraak in 2003 een eigen epidemieresponssysteem opgezet.

Toen in december de eerste geruchten over het virus uit Wuhan kwamen, was Taiwan, van nature argwanend tegenover Beijing, meteen gealarmeerd. Vanaf 31 december werden passagiers uit Wuhan gescreend, en vanaf begin februari kwam er een inreisverbod voor alle Chinezen van het vasteland. Taiwanezen die van het vasteland terugkeerden, moesten in thuisquarantaine. Een zware lockdown was daardoor niet nodig.

Verder voerde de Taiwanese overheid de productie van mondkapjes op, van 1,9 miljoen per dag eind januari tot 17 miljoen per dag nu. Om speculatie tegen te gaan, kreeg elke Taiwanees een gegarandeerd quotum, eerst twee per week, later negen per twee weken, voor 15 eurocent per stuk. Eind maart kondigde Taipei aan ook mondmaskers te gaan exporteren en doneren. Intussen heeft Taiwan 18 miljoen maskers gedoneerd, waarvan 600 duizend aan Nederland en 7 miljoen aan Europa als geheel.

Met zijn mondkapjesdiplomatie speelt Taiwan slim in op de onvrede die is ontstaan over China. Beijing probeert ook goede sier te maken met maskers, maar meestal tegen stevige prijzen, niet altijd in overeenstemming met de kwaliteitsnormen, en vergezeld van zware staatspropaganda. Dat China zo zijn eigen loftrompet blaast, en daarbij voorbijgaat aan zijn rol als kraamkamer van het virus en het aanvankelijke toedekken van de coronavirusuitbraak, heeft bij veel landen kwaad bloed gezet.

Betrouwbare partner

Taiwan probeert zichzelf als alternatief in de markt te zetten, als betrouwbare partner. ‘De opleving in internationale aandacht voor Taiwan komt vooral door de vergelijking met China’, zegt Natasha Kassam, China-onderzoeker aan het Australische Lowy Institute, in de Japanse zakenkrant Nikkei Asian Review. ‘Taiwan heeft de eerste golf van het virus verslagen, net als kennelijk China. Maar Taiwan heeft dat voor elkaar gekregen met een beperkte lockdown, een transparante en democratische regering, en zonder steun van de WHO.’

Natuurlijk is ook Taiwans mondkapjesdiplomatie niet vrij van bijbedoelingen. De de facto onafhankelijke staat, in 1949 voortgekomen uit de machtsverdeling na de Chinese burgeroorlog, is de afgelopen jaren door China’s toedoen diplomatiek alsmaar meer geïsoleerd geraakt. Kon Taiwan van 2009 tot 2016 nog als waarnemer bij de WHO aanschuiven, sinds 2016 steekt Beijing daar een stokje voor, uit wraak voor de verkiezing van de China-kritische president Tsai Ing-wen.

Gezichtsverlies

Dat levert niet alleen gezondheidsrisico’s op – in deze covid-19-epidemie had de WHO Taiwans advies goed kunnen gebruiken – maar ook diplomatiek gezichtsverlies. Door op het eerste te hameren, hoopt Taiwan ook het tweede te verhelpen. Voorlopig met redelijk veel bijval. Japan, de Verenigde Staten en Canada hebben de WHO al opgeroepen om Taiwan een grotere rol te geven, en tal van internationale politici en intellectuelen spraken hun steun uit.

Of Taiwan erin zal slagen om aan te schuiven bij de WHO is twijfelachtig, want afhankelijk van een akkoord met Beijing. En voor Beijing werkt alles wat neigt naar erkenning van Taiwans onafhankelijkheid, als een rode lap op een stier. Maar Taiwans pr-offensief loont sowieso: het is een kans om een goede reputatie te vestigen, en officieuze relaties aan te knopen met buitenlandse overheden.

Toch houdt die strategie ook risico’s in. Want in een tijd dat de Communistische Partij China met harde hand regeert en een externe vijand goed kan gebruiken om de aandacht van interne problemen af te leiden, is het niet ongevaarlijk om tegen Beijing in te gaan. De spanningen nemen al jaren toe, en als Taiwan te hoog van de toren blaast, sluiten kenners militaire ingrijpen van Beijing niet uit.

Beijing boos om ‘Nederlands bureau Taipei’

Hoe gevoelig de kwestie Taiwan ligt, heeft Nederland de afgelopen dagen ondervonden. De naamsverandering van het ‘Nederlandse Handels- en Investeringsbureau’ in Taiwan naar het ‘Nederlandse Bureau Taipei’ wekte in China heel wat ophef. Volgens Nederlands vertegenwoordiger Guy Wittich is de nieuwe naam passender, omdat ‘we onze activiteiten naar veel nieuwe domeinen hebben uitgebreid’. In Beijings oren klonk dat te veel als een ambassade, en dus als diplomatieke erkenning van Taiwan.

De Chinese ambassade in Den Haag sprak dinsdag zijn ‘ernstige bezorgdheid’ uit en vroeg om opheldering bij Buitenlandse Zaken. De nationalistische krant Global Times, eigendom van een Chinese staatsuitgeverij, deed er nog een schepje bovenop met een oproep de export van medische materialen naar Nederland stop te zetten. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken wilde donderdag geen commentaar geven, op de geijkte formules na: ‘Er is maar één China in de wereld en Taiwan is een deel van China.’

Lees ook

Wel of niet een mondkapje: deze vier kwesties gaan de wereld na de lockdown bepalen
Verplaatst het coronavirus zich door de lucht? Kun je het meerdere keren krijgen? Het zijn vragen die in grote mate gaan bepalen hoe de wereld er na de lockdown uit zal zien. We peilen de stand van zaken in de vier meest prangende wetenschappelijke debatten.

Waarom mondkapjes zo aantrekkelijk zijn, terwijl dagelijks gebruik weinig zin heeft
Het wetenschappelijk bewijs dat mondkapjes dragen op straat een probaat middel is om epidemieën in te dammen, is schaars. Toch zijn er weinig onderwerpen waarover de emoties zo hoog oplopen als de lapjes stof. Waarom eigenlijk?

Het verhaal van deze Taiwanese dansgroep is het verhaal van Taiwan
Cloud Gate is een van de befaamdste gezelschappen in de hedendaagse dans en de trots van Taiwan – er is zelfs een nationale Cloud Gatedag. De geschiedenis is nauw verweven met die van het eiland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden