'Taiwan-actie Trump is zo gek nog niet'

Verontrusting over Trumps houding ten aanzien van China overheerst. Maar misschien is het wel tijd voor onderhandelen, denkt de expert van Clingendael.

'Het lijkt erop dat de tactiek van Trump is: eerst eens flink problemen maken, dan kun je later alsnog vriendelijk worden. Dat zou kunnen werken.'

'Ik weet niet waarom we ons zouden moeten houden aan een 'Eén-China'-beleid, tenzij we een deal sluiten met China die ook betrekking heeft op andere zaken, zoals handel.' Met die uitspraak tegen Fox News heeft Donald Trump China opnieuw op de kast gejaagd. Eerder deed de aankomende president van Amerika dat al door een telefoongesprek met zijn Taiwanese ambtgenoot te voeren. Amerikaanse presidenten doen dat niet meer sinds 1979, overeenkomstig het zogeheten 'Eén China'-beleid. Dat brengt met zich mee dat Washington wel diplomatieke betrekkingen onderhoudt met Peking, maar niet met Taiwan. Trump twijfelt hardop aan het nut, tot ontzetting van veel China-kenners. Maar Frans-Paul van der Putten, China-expert van denktank Clingendael, toont begrip voor Trumps actie.

Wordt Peking verrast door Trumps aanval op het 'Een China'-beleid?

'Ja, die indruk heb ik zeer zeker. De Chinese overtuiging was dat Trump als president gunstiger zou uitpakken dan Clinton, ook al werd hij wel als onvoorspelbaar gezien. Spanningen op handelsgebied waren wel voorzien, maar niet zozeer op veiligheidsvlak. Dat hij zo snel en zo drastisch met de kwestie-Taiwan zou komen, komt voor China geheel onverwacht.'

Is het onverstandig van Trump de Taiwan-consensus te doorbreken?

'Je hebt nu veel Amerikaanse China-kenners die roepen: dat moet je nooit doen, je maakt China boos, Trump heeft geen goede adviseurs voor buitenlands beleid. Zelf vind ik het zo gek nog niet .

'Er is een tijd geweest dat het 'Eén China'-beleid voor de VS grote voordelen met zich meebracht. In de jaren zeventig hielp het in de Koude Oorlog om de toenmalige Sovjet-Unie te isoleren. In de jaren tachtig en negentig was het grote voordeel van het 'Eén China-beleid' vooral economisch, namelijk de toegang tot de Chinese markt voor Amerikaanse multinationals. Maar in de afgelopen tien jaar zijn de voordelen ervan veel minder duidelijk. Trump ziet er een troefkaart in, hij wil erover kunnen onderhandelen. Hij creëert onderhandelingsruimte, dat is interessant.'

Maar gaat de verhouding met China niet vooral verslechteren?

'Op korte termijn wel. De Chinese staatsmedia zullen het vijandbeeld versterken. Maar kijk eens naar de afgelopen acht jaar Obama. Die zette in zijn eerste jaar geheel in op samenwerking met China. Toen dat niet lukte, is hij geleidelijk de druk gaan opvoeren. Dat heeft heel weinig opgeleverd en aan het einde van zijn tweede termijn zijn de verhoudingen slecht. Het lijkt erop dat de tactiek van Trump is: eerst eens flink problemen maken, dan kun je later alsnog vriendelijk worden. Dat zou kunnen werken.'

Een krantenkop met een illustratie van Trump naast de Taiwanese vlag. Beeld epa

Dreigt China niet met economische en militaire sancties tegen Taiwan te komen?

'Die machtsmiddelen heeft het, maar wat zou China daar precies mee bereiken? Ik denk dat de Chinese leiders pas echt in actie komen als Taiwan stappen op weg naar onafhankelijkheid zet. Maar ik denk niet dat Trump weer diplomatieke betrekkingen met Taiwan zou willen aanknopen of dat hij het als onafhankelijke staat wil erkennen - hij wil vooral meer onderhandelingsruimte. Tot dusver waren er eigenlijk maar twee opties voor de VS: of de status quo proberen te handhaven en dan telkens een klein beetje moeten wijken voor het opkomende China, óf de militaire druk op China opvoeren en riskeren dat er vroeg of laat een oorlog komt.

'Nu komt er een derde optie bij, namelijk het sluiten van een grote deal, een nieuwe grand bargain, zoals in de jaren zeventig. De uitkomst daarvan kan zijn dat de VS Taiwan definitief aan China laten in ruil voor andere geopolitieke en economische voordelen. Zo'n deal zou meer stabiliteit in de Chinees-Amerikaanse relatie kunnen brengen. Maar het kan ook tot gevaarlijke spanningen tussen Japan en China leiden.'

Moeten we de actie van Trump niet primair zien als het begin van een soort nieuwe Koude Oorlog tegen de concurrerende wereldmacht China?

'Dat is nog te vroeg om te zeggen. Dan moet Trump eerst gelijktijdig op andere gebieden ook een signaal van containment (indamming, red.) afgeven, bijvoorbeeld door zijn marine meer door de Zuid-Chinese Zee te laten varen, Japan tot meer actie aan te zetten en met Poetin in zee te gaan. Vooral dat laatste zou zeer ongunstig uitpakken voor Peking.

'Want toenadering tussen Trump en Poetin kan tot grotere spanning tussen China en Rusland leiden. Tot nu toe trekken die twee samen op tegen de Verenigde Staten, maar als Poetin naar Trump oversteekt, wordt Rusland voor China veel meer een geopolitieke concurrent.'

'Eén China'-beleid

Landen kunnen alleen diplomatieke betrekkingen met China onderhouden wanneer zij die met Taiwan opgeven: dat is de kern van het 'Eén China'-beleid, waarmee de Volksrepubliek China vanaf de jaren zeventig steeds meer succes heeft gehad. In 1971 kreeg het veel grotere vasteland van China de VN-Veiligheidsraadzetel van de 'Republiek van China', beter bekend als Taiwan. Naar dat eiland vluchtten eind jaren veertig de aanhangers van de Kwomintang. Zij hadden hun strijd om het vasteland verloren - de communisten onder aanvoering van Mao bleken te sterk. Diens nog altijd regerende communistische partij, de CCP, stelt dat Taiwan een 'afvallige provincie' is die tot de Volksrepubliek behoort. Alleen is het van hereniging nooit gekomen en worden daartoe geen stappen gezet. Wel kwam er het 'Een China'-beleid, waar de VS in de jaren zeventig mee instemden om de Volksrepubliek aan hun kant te krijgen tijdens de Koude Oorlog. De rest van het Westen volgde. Inmiddels is er nog maar een handjevol kleine landen, onder meer Vaticaanstad, dat nog met Taiwan diplomatieke betrekkingen onderhoudt en de druk van Peking negeert. Voor de Europese landen geldt het omgekeerde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden