Tacticus verkeek zich op de kiezer

Massimo D'Alema nam woensdag alsnog ontslag. Geliefd werd de Italiaanse premier nooit. Volgens Berlusconi was D'Alema 'de grootste communist van Italië'....

IN DE OGEN van Forattini, de bekendste politieke cartoonist van Italië, was Massimo D'Alema een combinatie van Hitler en Stalin. Sinds zijn benoeming tot premier in oktober 1998 werd D'Alema vrijwel dagelijks afgebeeld als een kleine besnorde dictator met een rode hamer-en-sikkelband om de mouw van zijn uniform.

Eind vorig jaar schakelde de minister-president de rechter in. De tekenaar - inmiddels verhuisd van La Repubblica naar La Stampa - had hem in uniform door KGB-dossiers laten bladeren, op zoek naar personen die hij kon elimineren. Aanleiding was de ophef in Londen en Rome over de memoires van voormalig KGB-archivaris Vasili Mitrochin.

Gisterochtend, op de dag van zijn ontslag en daags voor zijn 51ste verjaardag, werd D'Alema van zijn kwelgeest verlost. Op de voorpagina van La Stampa neemt Forattini afscheid van een vluchtende regeringsleider, voor het eerst in burgerkleding, maar blootsvoets. Zijn hoge zwarte laarzen laat 'Leider Massimo' achter tussen twee antieke zuilen.

De cartoons, ook wekelijks te zien in het tijdschrift Panorama, waren eerder grimmig dan grappig. Maar ze gaven perfect weer hoe oppositieleider Berlusconi over D'Alema sprak: als de grootste en gevaarlijkste communist van Italië. In de afgelopen campagne voor de regionale verkiezingen werd de mediatycoon (eigenaar van onder meer Panorama) niet moe te waarschuwen voor een dreigende ondergang van het land als de centrumlinkse coalitie in Rome zou winnen.

Achteraf kan het als de grootste tactische fout van D'Alema worden gezien dat hij de handschoen opnam. In plaats van zich te concentreren op het belang van de regionale verkiezingen, die om een vergaande federalisering draaiden, deed hij alsof afgelopen zondag zíjn beleid ter discussie stond: D'Alema contra Berlusconi. Met de inmiddels bekende, voor D'Alema rampzalige gevolgen.

Een opmerkelijke blunder, omdat Massimo d'Alema bekend stond als groot tacticus, een partijsoldaat die in 1991 moeiteloos de metamorfose overleefde van de oude communistische partij (PCI) tot de gematigde Partij van Democratisch Links (PDS), inmiddels kortweg DS.

Ook in 1994, toen de partij bijna ten onder ging en Berlusconi met overweldigende meerderheid de parlementaire verkiezingen won, bleef D'Alema overeind. In tegenstelling tot partijchef Occhetto, zijn leermeester.

De voormalige oproerkraaier - in 1968 gooide hij als student in Pisa brandende benzineflessen naar de politie - werd bij de bevolking nooit echt geliefd. Hij was een beetje kleurloos, vond men.

In oktober 1998 beleefde hij zijn finest hour. Romano Prodi, tot ver buiten Italië geprezen om zijn sanering van de overheidsfinanciën die Italië euro-rijp maakte, struikelde over een kleine communistische splinterpartij. Plotseling werd Massimo D'Alema, voorzitter van de grootste regeringspartij, de nieuwe minister-president. Zonder tussenkomst van de kiezer.

Het was het rechtse partijtje van oud-president Cossiga dat de voormalige activist in het zadel hielp. Van het door Prodi bedachte centrumlinkse Olijfboom-model als antwoord op het verziekte politieke systeem, bleef niets over. D'Alema werd vervolgens in gijzeling genomen door een bizar gezelschap van ongeveer tien coalitiegenoten.

De drie grootste wapenfeiten van D'Alema zijn ook buiten Italië bekend: de bijna hilarische pogingen om PKK-leider Öcelan politiek asiel te verlenen, het gesloten front achter de NAVO tijdens de Kosovo-oorlog, en het gastheerschap in Florence van de leiders van de Derde Weg, onder wie Clinton, Blair, Jospin en Schröder.

Gerekend vanaf de stichting van de moderne republiek in 1948 was D'Alema de 24ste regeringsleider. Met zijn twee kabinetten hield D'Alema het gemiddelde mooi intact: 52 stuks, precies een per jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden