Tackles op keelhoogte in slachtfeest van Santiago

Het WK 1962 was schokkend. Het voetbal was hard in Chili, vuil soms met als weerzinwekkend voorbeeld een ongekende schoppartij tussen het gastland en Italië....

CHILI - ITALIE in het Estadio Nacional stond onder leiding van Ken Aston, een Brit van onbesproken gedrag. De brave bovenmeester uit Ilford wist niet waar hij het zoeken moest op die hete middag die als Zwarte Zaterdag de voetbalgeschiedenis in ging. Vuistslagen, kopstoten en tackles op keelhoogte maakte de cruciale groepswedstrijd tot een gênant schouwspel .

Aston riep tot twee keer toe de hulp van de Chileense politie in om de gemoederen op het veld tot bedaren te brengen. Ondanks de 2-0 overwinning van Chili moest het leger na afloop voorkomen dat de aanstichters van het geweld, de Italianen, werden gemolesteerd door een menigte van tweeduizend Chilenen.

De Slag van Santiago begint met een rechtse directe van Maschio waarop de Chileen Sanchez neergaat. Een vergrijp dat door de verbouwereerde Aston slechts wordt bestraft met een vrije trap. De Engelsman is zijn gezag kwijt. Anarchie is het gevolg. Giorgio Ferrini slaat Rojas tegen de grond, maar weigert het veld te verlaten . De Italiaanse linksbinnen blaast pas de aftocht als er politie binnen de lijnen verschijnt.

Vlak voor rust neem Sanchez revanche voor de niet bestrafte aanslag van Maschio en gebruikt zijn vuisten in een duel met de Italiaanse back David. Een zware overtreding die Aston ontgaat of die hij niet wil zien. De arbiter die later zou verklaren dat hij had moeten bedanken omdat hij niet fit genoeg was, reageert pas wanneer David voor eigen rechter speelt.

Italië moet de strijd met negen man vervolgen en Maschio, zoals later zal blijken, doet dat met een gebroken neus. In de tweede helft blijft het Italiaanse strafschopgebied het centrum van felle gevechten die pas in het laatste kwartier door doelpunten van Ramirez en Toro in Chileens voordeel worden beslist.

'Zeg ons niet dat dit voetbal voorstelde', brult de Chileense krant La Tercera Hora de volgende dag. 'Het was een slachtfeest.'

Onbesuisd ging het er niet alleen aan toe bij Chili - Italië. Een dag later werden de Joegoslaaf Opovic en de Uruguayaan Cabrera wegens grof spel uit het veld gestuurd. Voor de FIFA, de wereldvoetbalbond, waren de vier uitsluitingen in één weekeinde aanleiding voor een crisisberaad.

Het schandaal Chili - Italië leidde tot een urenlange bijeenkomst waar de beelden van een Duitse televisieploeg werden bestudeerd. Het organisatiecomité van de FIFA vond die kennelijk niet overtuigend genoeg en meende dat een schrobbering voor de vechtersbazen volstond. Ferrini werd slechts één duel geschorst, terwijl Sanchez en David er met een ernstige berisping afkwamen.

Sportief gezien had het vierde naoorlogse WK weinig te bieden. De titelhouders uit Brazilië stalen de show met hun 4-3-3-systeem waarin na het wegvallen van Pelé, die in de groepswedstrijd tegen TsjechoSlowakije een spier scheurde, veel om Garrincha draaide. De overige ploegen, vooral de Europese, worstelden met de hitte. De gebrekkige hygiëne in hotels en restaurants richtten nogal wat schade aan.

Het WK van '62 begon, aldus de Volkskrant van 1 juni, 'in de brandende hitte met een nationale feestdag die zijn weerga in de Chileense geschiedenis nauwelijks kent'.

Voor de openingswedstrijd Chili - Zwitserland (3-1) golfde het gerucht door het Estadio Nacional dat de perschef van het toernooi door de politie in de kraag was gevat. Fernando Frohmann, een Chileen van Duitse afkomst, bleek inderdaad te zijn gearresteerd. Als leider van het perscentrum in Santiago, waar ook de toegangsbewijzen werden verdeeld, zou hij voor een bedrag van dertienduizend gulden aan plaatskaarten achterover hebben gedrukt.

Con Pelé o sin Pelé, tomeremos Nescafé. 'Met of zonder Pelé, wij zullen koffie drinken', galmde het door Santiago op de dag van de halve finale tussen Chili en Brazilië. De poging om 's werelds beste voetballer weer op de been te krijgen, bleek vergeefs te zijn geweest, maar zelfs zonder Pelé was de titelhouder veel te sterk voor het thuisland: 2-4.

In het met 77 duizend toeschouwers volgestouwde stadion was na de Braziliaanse demonstratie slechts één Chileen opgetogen. De penningmeester telde een recette van 1,2 miljoen gulden, een wereldrecord.

Het slot van Chili - Brazilië bevestigde het ruige beeld van het WK. Landa en Garrincha verloren hun zelfbeheersing en werden van het veld gestuurd. De Chileen wegens een smerige overtreding en de Braziliaan omdat hij een meningsverschil met tegenstander Rojas hardhandig oploste. Bij het verlaten van het veld werd Garrincha getroffen door een fles die een scheurtje in zijn schedel veroorzaakte.

Maar de smaakmaker van het WK was de klap snel te boven en omdat ook hij slechts werd berispt door de FIFA kon Brazilië op volle sterkte aantreden in de finale. Daarin was Tsjecho-Slowakije, dat in de halve finale Joegoslavië met 3-1 had verslagen, de verrassende opponent.

Hoewel de Oost-Europeanen door een treffer van Masopust nog wel op voorsprong kwamen, kostte het Brazilië weinig moeite de wereldtitel te prolongeren. Na doelpunten van Amarildo, Zito en Vava, toonden de Tsjechen en Slowaken zich waardige verliezers. Zittend naast een van de doelen aanschouwden zij de Braziliaanse vreugde-explosie , waarna zij op de winnaars afstapten, hen feliciteerden en de armen om hun schouders sloegen.

Een mooi gebaar van de verliezers, maar wat vooral in de herinnering van de televisiekijkers zou voortleven, waren de beelden van grof geweld op het voetbalveld.

Slechts het wervelende spel van Garrincha kon de voetballiefhebbers bekoren. 'De engel met de kromme benen' schitterde in Chili voor de laatste keer tijdens een wereldkampioenschap. Vier jaar later zou hij in Engeland nog wel van de partij zijn, maar met kniegewrichten die kraakten van de vele schoppen die hij had moeten incasseren.

De kleurrijke Garrincha, die in 1983 bezweek aan zijn drankverslaving, werd na de finale in Santiago belaagd door verslaggevers uit zijn land. Maar de eigenzinnige rechtsbuiten had een slechte verstandhouding met de Braziliaanse pers. Zelfs op het meest glorieuze moment van zijn carrière liet Garrincha zich niet verleiden tot een analyse van het superieure Braziliaanse spel.

In zijn boek over het Braziliaanse voetbal, De Goddelijke Kanarie, beschrijft August Willemsen hoe een radioreporter voor 'de engel' op de knieën ging. 'Garrincha, alsjeblieft, twee woorden voor het Braziliaanse volk', smeekte de reporter waarna de ster zich voorover boog en sprak: 'Dag microfoon.'

Jaap Visser

Dit is de vierde aflevering van een serie over de geschiedenis van het WK voetbal vanaf 1950.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden