Tacitus, de ongrijpbare

Nog dagen na lezing blijven Het leven van Agricola; De Germanen in m'n gedachten. Hoe is het mogelijk dat een boek gepubliceerd in het jaar 98 na Christus nog zo levendig, zo mysterieus, zo recht overeind staat?...

Wat er ook over te zeggen valt, vast staat dat je als lezer direct getroffen wordt door de volstrekt eigentijdse stem die je hoort. Een raadsel: waar zijn al die tussenliggende eeuwen gebleven, hoe komt het dat de manier van formuleren, de gedachten, de opinies, de morele verontwaardiging, de angst, de verbazing, de analyses, de verzuchtingen zo in de krant anno 2001 gevonden kunnen worden? Alweer vragen. De Klassieken, zou dat betekenen: zij die blijvend blij ken? Ja. Tacitus is een schrijver die het onmogelijke heeft gepresteerd: de tijd verslaan.

'Germani. Het terrein is er woest, het klimaat ruw, het leven en landschap somber. Hier kom je alleen indien het je vaderland is.' Superieure constatering, die tegelijk de ironische erkenning van zoiets als vaderlandsliefde uitdrukt. Tacitus heeft trouwens het vermogen om tijdelijk z'n Romeinse bril af te zetten en andermans cultuur te aanvaarden. Zowel in Het leven van Agricola als in De Germanen zijn de niet-Romeinse, of zelfs anti-Romeinse passages de mooiste en overtuigendste, met als apotheose de redevoering van Calgacus van Brittannië tegen het Ro meinse gezag. Tacitus stelt zijn moderne lezer ook telkens op de proef. Na zo'n prachtig anti-Romeins stuk vol zelfkritiek, volgt net zo gemakkelijk een geborneerd Romeins standpunt waarmee hij het vorige volkomen onderuit haalt.

Ongrijpbaar deze Tacitus: een arrogante lafaard, een gevoelige criticaster, een erudiete opportunist, een vileine dromer. Zijn formuleerkracht is ongetwijfeld toch zijn geheim, waarmee hij observaties en meningen dragend en dragelijk maakt. Literatuur dus tenslotte. Mark Pieters, redacteur van uitgeverij Atheneum-Polak & Van Gennep is aan een indrukwekkend fonds bezig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden