Tachtigjarige Oorlog was ook vuile oorlog

Willem van Oranje misbruikte plattelandsbevolking in de strijd om Den Bosch...

AMSTERDAM De Tachtigjarige Oorlog was geen glorieuze bevrijdingsstrijd, maar een smerige oorlog. Willem van Oranje deinsde niet terug voor het toepassen van een tactiek van de verschroeide aarde. Het gebied ten zuiden van Den Bosch verloor daardoor in korte tijd 70 procent van zijn inwoners, als gevolg van hongersnood, epidemieën, gedwongen migratie en oorlogsgeweld.

Dat concludeert Leo Adriaenssen in het proefschrift Staatsvormend geweld. Overleven in de frontlinies van de meijerij van Den Bosch, 1572-1629, waarop hij 26 oktober promoveert aan de Universiteit van Tilburg.

Den Bosch was een belangrijke militaire vesting, die trouw bleef aan de Spaanse koning tot zij in 1629 werd ingenomen door de opstandelingen. Vooral in de jaren tachtig van de 16de eeuw probeerden de opstandelingen Den Bosch op de knieën te krijgen door het omliggende platteland te verwoesten.

‘Dorpen werden platgebrand, oogsten vernield door voorraadschuren in brand te steken of met paarden door het veld te trekken. Dat gebeurde elk jaar opnieuw’, zegt Adriaenssen. Hierdoor hoopten de opstandelingen Den Bosch uit te hongeren. Die tactiek mislukte, omdat de stad vanuit het oosten bevoorraad bleef.

Ondertussen waren de gevolgen voor de inwoners van de meierij verschrikkelijk, concludeert Adriaenssen. ‘Bij sommige campagnes werden wel veertig dorpen platgebrand. Hoeveel slachtoffers daardoor vielen, is niet meer te achterhalen. Wel heb ik een reconstructie kunnen maken van de bevolkingsontwikkeling in achttien dorpen, tussen 1572 en 1600.

Daaruit blijkt dat 70 procent van de bevolking verdwenen is. Sommige mensen zijn weggetrokken, hoewel de mogelijkheden voor migratie beperkt waren. Velen zijn waarschijnlijk het slachtoffer geworden van hongersnood en epidemieën.’

De Tachtigjarige Oorlog werd traditioneel gezien als een heroïsche vrijheidsstrijd tussen Nederlanders en Spanjaarden. Uit historisch onderzoek komt een veel complexer beeld naar voren.

Zo werkt de Amsterdamse hoogleraar Henk van Nierop aan een boek waarin hij de Opstand beschrijft als een burgeroorlog tussen katholieke en protestantse Nederlanders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden