Tabellen in het vrije veld

'Wie nog nooit, of niet vaak bloemen bepaald (gedetermineerd) heeft met een flora, begint maar op bladzijde 1 bij No....

Toch hebben de determinatiesleutels die zij bedachten, of die van hun grote concurrent, de Heukels' Flora van Nederland, menig beginnende florist tot wanhoop gedreven. Het vergt al wat om vertrouwd te raken met de botanische terminologie, maar bovenal zijn de keuzes die de gebruiker moet maken niet altijd eenduidig.

Zo kan het onderscheid tussen rood of roodbruin, tussen verschillende soorten haren op een natgeregende plant, of tussen vruchten die minder dan wel meer dan drie maal zo lang als breed zouden moeten zijn terwijl de plant er van beide soorten wat heeft, bepalend zijn voor het succes van de determinatie.

Wie daardoor, moedeloos geworden, de botanie vaarwel zei, kan opgelucht adem halen. Een jaar geleden verscheen al een foto-flora van Jan Marijnissen, waarin de planten zijn ingedeeld naar bloemkleur (Flora van de lage landen). En na ruim een eeuw (de Heukels is van 1883, de Heimans, Heinsius en Thijsse - de HH & T - van 1899) is er nu ook een nieuwe flora op de markt met een ander determinatiesysteem. Het is het botanische levenswerk van amateurflorist Henk Eggelte, die daarvoor leentjebuur speelde bij een Britse flora.

Het boek oogt al als een revolutie. Na de grijze letterbrij van de twee bekende flora's biedt de Veldgids Nederlandse Flora een eigentijdse aanblik met heldere plaatjes, veelal schreefloze letters, meer ruimte op de pagina's en een tabel achtige structuur die in de breedte is opgezet, zodat de Veldgids als een kalender moet worden omgeslagen. Nadeel is dat het boek ietsje groter is dan de Heukels en daarom net niet meer in de jaszak past.

De determinatie verloopt bij de Veldgids volgens een ander systeem. De klassieke dichotome vraagstelling - uw plant is behaard, ga door naar 2, uw plant is niet behaard, ga naar 6 - is verlaten, waardoor een doorlopende lijst van kenmerken ontstaat, zonder de tegenstellingen.

De determineerder leest die door tot hij een kenmerk aantreft waar zijn plant aan voldoet. Dat leidt vervolgens bijna direct tot de soort of naar een volgende vragenlijst voor de betreffende plantenfamilie. De klassieke extra tussenstap naar plantengeslacht wordt overgeslagen.

De belangrijkste vraag is natuurlijk of wij leken daarmee 'sneller en beter resultaat boeken', zoals Eggelte belooft. Daartoe verzamelden we drie bloeiende planten - paarse dovenetel, kleine maagdenpalm en speenkruid - en determineerden die alsof we ze voor het eerst zagen, zowel met de Heukels als met de Veldgids.

In het eerste geval is het verschil niet spectaculair, we worstelen ons langs de omgekrulde dan wel getande onderlip van de dovenetel en na wat foute zijpaden bereikten we de eindstreep; bij de Heukels in 27 stappen, bij Eggelte in 22. De maagdenpalm doen we fluitend: bij de Heukels in 19 stappen, bij de Veldgids zelfs in 12.

De problemen komen bij de laatste plant. In de Heukels lopen we hopeloos vast op de vraag of onze plant drie kroon- en kelkbladeren heeft, dan wel er van beide meer heeft dan drie. Terwijl speenkruid echt met drie kelkbladeren en acht kroonbladeren door het leven gaat. Als we dan maar stiekem doorbladeren naar de ranonkelfamilie dan worden de technische problemenen alleen maar groter. In dit geval verdient de veel minder technische Veldgids de voorkeur.

Hoewel we ook hier op een dilemmaatje stuiten. Zijn die vliezen aan de bladvoet nu steunbladeren of niet? De verklarende termenlijst is niet in staat onze vraag op te lossen. Als de gids echt voor beginners is bedoeld, moet aan deze lijst nog veel extra aandacht worden besteed, bijvoorbeeld door plaatjes toe te voegen.

Maar uiteindelijk bereiken we met deze gids wel de eindstreep: speenkruid 9 B n + n. Wat betekent: zeer algemeen, bosplant van voedselrijk milieu, vochtigheid en zuurgraad gemiddeld of onbelangrijk. De beschrijving van de Heukels is uitvoeriger; als proef op de som worden de uiterlijke kenmerken nog eens herhaald. Bovendien is ook de regionale verspreiding opgenomen.

'Ten slotte nog dezen raad: in 't eerst zult ge u zeer vaak vergissen bij het determineeren, en meenen dat de plant niet in de flora staat; zoek liever driemaal voor ge het opgeeft.' Dit eeuwoude advies van Heimans en Thijsse, heeft ook met de komst van de 'Eggelte' nog niet echt veel aan waarde ingeboet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden