Tabaksfabriek wilde 'concurreren op gezondheid'

Voor de rechtbank in Assen worden vandaag topmannen van tabaksfabrikant Niemeyer verhoord. Dertig jaar geleden gaf het bedrijf toe dat roken ongezond is....

De Amerikaanse tabaksfabrikanten zijn geen witteboordencriminelen, zoals sommige zieke rokers beweren. Het zijn eerder notaristypes, gekneveld door de wet. 'Ze handelen te goeder trouw', zegt T. Helperi Kimm (70), oud-topman van het Groningse sigaretten- en shagconcern Niemeyer.

Of zijn naam door Amerikaanse industriëlen met vergelijkbare mildheid wordt uitgesproken, betwijfelt Helperi Kimm. Hij staat te boek als een afvallige, de man die dertig jaar geleden het bijna heilige gentlemens agreement van de tabakindustrie schond: hij waagde het toe te geven dat sigaretten ongezond waren. En dat, vreesde de Amerikaanse sigarettenindustrie toen al, stond gelijk aan het tekenen van een doodvonnis. Zieke rokers zouden hoge schadeclaims toegewezen kunnen krijgen.

In de Verenigde Staten is die vrees bewaarheid, Nederland staat nog slechts aan een mogelijk begin van gerechtelijke procedures waarin rokers hun ziektekosten verhalen op fabrikanten. Vanaf vandaag moeten vijf Niemeyer-topmannen voor de rechtbank van Assen onder ede getuigen over hun bedrijfspolitiek, en misschien ook over hun bedrijfsgeheimen. Twee zieke rokers eisen een schadevergoeding.

De rokers en hun advocaten denken sterk te staan. Ze vinden dat Niemeyer gedurende enkele decennia willens en wetens een kankerverwekkend product op de markt heeft gebracht. Uit advertenties en interviews uit de jaren zeventig blijkt dat Niemeyer zich daarvan volledig bewust was en ook waarschuwde. Maar waarschuwen voor gevaren ontslaat de fabrikant niet van aansprakelijkheid voor zijn product, redeneren de rokers.

Helperi Kimm, die destijds de public relations van Niemeyer behartigde, hoeft de komende weken nog niet te getuigen, maar staat hoog op het verlanglijstje van de advocaten. Hij vindt dat zijn firma lof verdient. 'Wie informatie geeft, stelt zich kwetsbaar op. Wij hebben gewaarschuwd voor de gevaren. De verantwoordelijkheid komt daarmee te liggen bij degene die gaat roken.'

De Groninger gaat nog verder. Nederlandse rokers zouden beter af zijn als de overheid het 'stippenplan' en de 'wiebeltax', fenomenen die hij in de jaren zeventig tot grote ergernis van Amerikaanse fabrikanten in Nederland introduceerde, zou hebben omarmd. 'Wij wilden concurreren op gezondheid. Dat vond niemand een goed idee.' Het Amerikaanse Reynolds ontnam Niemeyer zelfs het recht om Camel-sigaretten in licentie te produceren voor de Europese markt.

Niemeyer voerde het stippenplan wel in. Op elk pakje sigaretten (shag niet) kwam een balkje met vier vakjes te staan. Sigaretten met het laagste teer- en nicotinegehalte kregen in een vakje één stip; de schadelijkste kregen vier stippen. De wiebeltax, die van de overheid nooit een kans kreeg, zou volgens een soortgelijk schema verlopen. Hoe schadelijker de sigaret, hoe hoger de accijns.

'We hebben de overheid een handvat aangereikt. Als ons plan was overgenomen, had elke roker zelf kunnen beslissen over zijn gezondheid.' Trouw-journalist J. Bouma schrijft in zijn binnenkort te verschijnen boek over de Nederlandse tabaksindustrie, Het Rookgordijn, dat zelfs dr. Meinsma Niemeyer prees. Meinsma, de peetvader van de Nederlandse antirookbeweging, noemde Niemeyer 'de nieuwe leider in de strijd tegen het roken'. De overheid daarentegen vond dat de eigenzinnige houding het maken van afspraken met de gehele industrie bemoeilijkte.

Of het verleden Niemeyer de komende week voor de rechtbank van Assen zal helpen, valt te betwijfelen. De Groningse tabaksfabrikant is nu in Amerikaanse handen. De openheid van de jaren zeventig is volledig ongedaan gemaakt. Er komen weliswaar milde en lichte sigaretten uit de fabriek, maar met het stippenplan verdween ook gezondheid als belangrijk verkoopargument.

De nieuwe machthebbers bij Niemeyer stellen de aandacht die Helperi Kimm voor het verleden vraagt dan ook niet op prijs. Het bedrijf vindt zwijgen de beste strategie. 'Niemeyer is Niemeyer niet meer. Mijn archief is volledig vernietigd. En ik moet mijn mond houden, vinden ze. Ik ben een ongewisse factor in dit proces.'

De vrees van Niemeyer is misschien overtrokken, want in zijn hart is Helperi Kimm een tabaksman gebleven. Hij vindt de civiele zaak onzinnig. Hij houdt vol dat milde en lichte sigaretten minder schadelijk zijn, ondanks het verbod dat de EU heeft aangekondigd op deze volgens haar misleidende benamingen. En dat de fabrikanten 'additieven' gebruiken die tabak verslavender maken, is volgens Helperi Kimm onzin, ook al zijn veel documenten gevonden die deze stelling kracht bijzetten.

In de civiele zaak zullen deze toevoegingen een grote rol spelen. Een van de procederende rokers, een 56-jarige man met longemfyseem, beweert dat tabak hem ziek heeft gemaakt. Maar stoppen met roken kan hij niet, want de additieven zouden hem juist meer lucht geven. Helperi Kimm, die de sigaret zelf afzwoor na zijn vertrek bij Niemeyer: 'Meer lucht! Het is kletskoek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden