Taal van de Bondsplaneet is nog goed bruikbaar

Twee procent loon erbij, geen man gedwongen de poort uit, en anders komt er een hete herfst - de opening van de krant van gisteren was, naast belangrijk, ook geestig. De cao-onderhandelaar van ambtenarenvakbond Abvakabo, Jan Willem Dieten, sprak over 'actiebereidheid', 'het Malieveld' en 'de rechten in de cao' - en vroeg zich tenslotte af van 'welke planeet' minister Donner van Binnenlandse Zaken afkomstig is. Dieten, zoveel is zeker, komt van de Bondsplaneet waar men nog onvervalst jaren-zeventig-Nederlands spreekt, inclusief vocabulaire en beeldspraak.

Terzake. Dieten gaat de komende maanden niet alleen zijn achterban bedienen, maar het hele Nederlandse volk. Hij gaat voor ons uitvinden wat het kabinet precies gaat doen om een 'kleinere overheid' te realiseren. Dit 'grote werk' van het kabinet-Rutte is tevens een van de vaagste.


Hoe zit het? In het financieel kader bij het regeerakkoord staat onder 'A. Kleinere overheid' een reeks van 31 maatregelen opgesomd die bij elkaar moeten leiden tot 6,6 miljard aan structurele bezuinigingen. Daar zit veel (uitgesteld) sprokkelwerk bij. Het 'politieonderwijs' moet het vanaf 2015 met 60 miljoen euro minder doen. Bodemsanering door de Nederlandse Spoorwegen moet vanaf 2015 10 miljoen per jaar goedkoper. De verkleining van de Eerste en Tweede Kamer staat structureel voor 10 miljoen in de boeken. Dat werk. Twee posten zijn groot.


Ten eerste: een 'taakstelling' - dat wil zeggen: een bezuinigingsopdracht waarvan de ontvanger zelf maar moet zien hoe hij die verwerkt - voor ministeries en aanpalende organisaties van structureel 1,8 miljard euro. Ten tweede: een soortgelijke opdracht aan provincies en gemeenten - zoek het uit -- van structureel 1,34 miljard euro. Samen zijn de 'maatregelen' dus goed voor dik 3 miljard euro, zo'n beetje de helft van het totaal te bezuinigen bedrag.


Maar dat is niet alles. In het financieel kader staat onder 'E. Gematigde loonontwikkeling' dat het kabinet vanaf 2011 0,8 miljard bespaart door de lonen van alle werkers in de collectieve sector (behoudens de zorg) in dat jaar voor één jaar te bevriezen. Dit is ook een soort taakstelling, maar dan in de richting van de vakbonden.


In totaal hangt er dus nog een kleine 4 miljard aan structurele bezuinigingen boven de markt, waarvan onduidelijk is wat die gaan behelzen. Zeker is wel: het moet uit de lengte of de breedte komen, dus uit de lonen of uit de hoeveelheden werknemers in de collectieve sector.


Uit de lonen? Op de voorpagina van de krant van gisteren stond een nuttige grafiek, die de ontwikkeling weergeeft van de lonen in de marktsector en de collectieve sector. De conclusie: als we 1992 als startpunt kiezen, zijn de lonen in beide sectoren even hard gestegen tot grofweg 50 procent boven het toenmalige niveau. Logisch: er is maar één arbeidsmarkt. De les van de grafiek is dat structureel bezuinigen op de lonen van ambtenaren onmogelijk is. Als in 2011 de lonen worden bevroren, halen de ambtenaren de gemiste loonstijging in latere jaren weer in. Het bezuinigingsbedrag (even) halen door lonen te bevriezen is dus flauwekulbeleid. Dieten heeft gelijk als hij een gewone looneis van 2 procent stelt (en 1 à 1,5 krijgt, conform de markt).


Die 4 miljard moet dus komen uit de hoeveelheden. Hierover merkt Dieten op: 'Laat het kabinet maar zeggen welke taken niet meer gedaan moeten worden. Maar dat doet het niet. We moeten hetzelfde werk doen met minder mensen.' Ook hier heeft Dieten het gelijk aan zijn zijde. Natuurlijk: elke organisatie, ook elke ambtelijke, kent zijn inefficiënties, waardoor een lekker rondje bezuinigen uitsluitend louterend werkt. Maar dat heeft grenzen. Bovendien weten we: het is nog nooit een kabinet gelukt het aantal ambtenaren substantieel te verminderen.


Om in zijn opzet te slagen, zal het kabinet daarom zelf keuzes moeten maken. Anders gezegd: Hoofdstuk A uit de financiële bijlage bij het regeerakkoord moet echt worden ingevuld. De huidige verzameling sprokkelpostjes (vereenvoudiging omgevingsrecht: 50 miljoen; toezicht beroepsgroepen: 10 miljoen; kosten evenementen: 30 miljoen) en de grote zoek-het-uit-posten (de taakstellingen) moet vorm en inhoud krijgen - en anders wordt het niets met die kleinere overheid van het kabinet-Rutte.


Door op te komen voor zijn achterban gaat Dieten alle burgers helpen helderheid te krijgen over de intenties van het kabinet. Dat is mooi werk. Zo zie je maar dat de taal van de Bondsplaneet ook in de 21ste eeuw af en toe goed bruikbaar is.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden