Taakstraffen om mensenhandel en uitbuiting in Chinees restaurant

De rechtbank in Den Bosch heeft de eigenaars van een Chinees restaurant in Helmond - een echtpaar van 45 en 42 jaar oud - dinsdag veroordeeld tot taakstraffen van 160 en 60 uur wegens mensenhandel en uitbuiting van een frituurkok tussen oktober 2011 en november 2012.  De man kreeg een hogere straf, omdat hij ook bijna 12 duizend euro verduisterde van de bankrekening van het slachtoffer.

'Nederland telt 2500 Chinese en Aziatische restaurants met 30 duizend medewerkers', aldus VCHO-woordvoerder Antony van der Klis.Beeld Raymond Rutting/de Volkskrant

Tijdens de rechtszitting noemde het Openbaar Ministerie de uitbuiting van de kok een moderne vorm van slavernij. Het slachtoffer moest lange werkdagen maken, werd onderbetaald en verbleef in een woonruimte boven het restaurant waar hij niet zonder toestemming uit kon - na sluitingstijd werd de alarminstallatie ingeschakeld, waarvan de kok de code niet kende.

Het OM had werkstraffen van 220 en 120 uur geëist. Tijdens de rechtszitting betoogde de advocaat van het verdachte echtpaar dat de kok 'helemaal niet zo slecht' was behandeld.

De restauranteigenaren hebben misbruik gemaakt van de kwetsbare positie van hun werknemer, aldus de rechter. Het slachtoffer kende de taal en cultuur van Nederland niet. Hij kreeg 'aanzienlijk minder loon' uitbetaald dan was afgesproken en maakte werkweken van 50 tot 60 uur.

Bovendien hield de hoofdverdachte de bank- en zorgpas van de kok achter. Sterker nog: toen de kok eind 2012 wegens de slechte werk- en leefomstandigheden stopte met werken, haalde de restauranteigenaar diens rekening grotendeels leeg en maakte dat over naar een familielid.

De hoofdverdachte heeft 'welbewust de rechten van zijn werknemer met voeten getreden', aldus de rechter in het vonnis. Hij had beter kunnen weten, want hij woont al sinds zijn tweede in Nederland en is hoog opgeleid, aldus de rechtbank. Hij heeft zijn VWO-diploma gehaald en aan de universiteit zelfs een (afgebroken) studie econometrie gevolgd. In 1997 nam hij het Chinese restaurant van zijn vader in Helmond over.

Uit de politieverhoren en tijdens de rechtszitting toonde de verdachte weinig berouw. Hij zag niet in dat zijn handelen laakbaar was. 'De rechtbank kan zich niet aan de indruk onttrekken dat hij zijn gedrag beschouwt als te doen gebruikelijk in Chinese restaurants in Nederland', concludeerde de rechtbankvoorzitter.

Er zijn al vaker Chinese restauranteigenaren veroordeeld voor uitbuiting en mensenhandel. Ook bij Nationaal Rapporteur Mensenhandel Corinne Dettmeijer zijn enkele zaken in de afgelopen jaren bekend waarvan sprake was van uitbuiting in Chinese restaurants. 'De Chinezen die hier worden uitgebuit zijn hier vaak illegaal, spreken de taal niet en/of hebben schulden', aldus Dettmeijer. 'Dat maakt hen kwetsbaar voor mensenhandel.'

Een bekende uitbuitingszaak in het vorige decennium heeft zelfs geleid tot het zogenaamde 'Chinese horeca-arrest' van de Hoge Raad in 2009. Dat arrest is volgens Dettmeijer nog steeds leidend bij de berechting van dit soort zaken.

Maar ook als Chinese koks legaal in Nederland zijn, zoals in de Helmondse zaak, kan sprake zijn van een kwetsbare en afhankelijke positie. Volgens Eline Willemsen van FairWork, een stichting die strijdt tegen mensenhandel, hebben veel Chinese koks een werkvergunning die gekoppeld is aan één werkgever: ze mogen hier voor een bepaalde tijd alleen werken in dat ene Chinese restaurant, die ook nog eens de huisvesting regelt.

'Op papier is alles goed geregeld, maar in praktijk kan er flink worden gesjoemeld, juist omdat zo'n kok zo afhankelijk is van die ene werkgever - anders moet hij terug naar China', aldus Willems. Bovendien zien Chinezen het als gezichtsverlies als ze wegens slechte werk- en leefomstandigheden terugkeren naar China.

Harde cijfers over mensenhandel in Chinese horeca zijn er niet. De Vereniging Chinese-Aziatische Horeca Ondernemers (VCHO) zegt in een reactie dat uitbuiting van koks en andere werknemers niet veel voorkomt in Chinese restaurants, en zeker niet vaker dan in andere horecagelegenheden. 'Nederland telt 2500 Chinese en Aziatische restaurants met 30 duizend medewerkers', aldus VCHO-woordvoerder Antony van der Klis. 'Elk incident, zoals dat in Helmond, is er één teveel. Maar in de meeste gevallen gaat het wel goed.'

Dat de Helmondse verdachten hun gedrag leken te beschouwen als 'gebruikelijk in Chinese restaurants', zoals de rechtbank in Den Bosch betoogde, kan hij niet plaatsen. 'Ons personeel wordt volgens de CAO betaald en fatsoenlijk behandeld. Dat incident is niet representatief voor de sector.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden