Ta-ta-ta-ta-tatáááááá.... Aanvalluh

Van dieptepunt naar hoogtepunt, van frustratie naar dolle vreugde. In 1988 werd Oranje Europees kampioen, een ongeëvenaarde prestatie. We blikken terug op elke wedstrijddag, precies 25 jaar na dato. Aflevering 1: 12 juni 1988: Sovjet-Unie - Nederland. Door

Keulen, 12 juni, 20.10 uur. Twee voetbalelftallen en de kapel van de Bundeswehr, standplaats Koblenz, maken zich op voor de volksliederen. Aan de ene kant staan stoere mannen in fletse oranje shirts met visgraatmotief. De helft van hen is snordragend.


Voor het eerst in acht jaar is Nederland weer present op een groot internationaal toernooi, in dit geval het EK van 1988. De verwachtingen zijn hooggespannen. Een talentvolle lichting is op haar hoogtepunt, een ervaren coach heeft de leiding. Zelfs scepticus Ben de Graaf, verslaggever van de Volkskrant, acht de finale haalbaar


Aan de andere kant staan iele voetballers in fantasieloze witte tenues met CCCP op hun borst. Het elftal vormt een mysterieus collectief. Wat weten we eigenlijk van ze, los van de clichés dat de spelers robots zouden zijn en sluipmoordenaars bovendien?


'Negen spelers van Dinamo Kiev, Kees. Negen!', roept commentator Evert ten Napel over een krakerige telefoonlijn tegen verslaggever Kees Jansma. Dat klinkt onheilspellend. Twee jaar eerder heeft Dinamo Kiev met haast computergestuurde aanvallen Atlético Madrid kansloos gelaten in de finale van de Europa Cup II.


Voor Oranje verzorgde Piet Buter de analyses van de tegenstander. Handgeschreven rapporten nog, met kleurtjes. Die schoof hij voorzichtig onder de deur van bondscoach Rinus Michels, in het spelershotel. 'Een verschrikkelijk aardige man, Michels. Maar mijn god, wat was ik bang voor hem.'


Snelheid

Buter, zelf oud-trainer, zag de Sovjet-Unie aan het werk in West-Berlijn tijdens een vierlandentoernooi. Het was een paar maanden voor het begin van het EK en de tegenstander was Tsjechoslowakije. Wat hem opviel? 'De snelheid van die ploeg.'


Buter herinnert zich urenlange gesprekken met Michels. 'Hij wilde maar één ding weten: met welke tactische meesterzet zouden de Russen ons kunnen verrassen?'


De bondscoach is er niet gerust op. Vlak voor de wedstrijd, bromt hij op de televisie tegen Kees Jansma: 'Je weet het met die Russen nooit. Maar we moeten ons maar niet te veel blindstaren op wat ze gaan doen. Ze zullen toch, net als iedereen, een keer hun opstelling moeten prijsgeven. Dan weten we snel genoeg wat er loos is.'


Het Müngersdorfer Stadion in Keulen is deze avond oranje gekleurd. Een golf van enthousiasme is over het land gespoeld, aangevoerd door de optimistische Johan Cruijff ('Ik zou niet weten wat er met Oranje nog fout kan gaan') en de bookmakers (Nederland achter Duitsland als favoriet voor de eindzege).


Toen de laatste losse kaarten in de verkoop gingen, reisden tienduizend mensen naar Zeist in de hoop nog een ticket te bemachtigen. Vijftig man politie moest eraan te pas komen om de verkoop in goede banen te leiden, want de KNVB had slechts twee loketten geopend. De laatste kaarten werden verkocht vanuit vier politiebusjes. De kranten spraken over EK-koorts.


En hoe zit het met tegenstander Sovjet-Unie, het communistische imperium? Behalve honderd personeelsleden van de ambassade is er geen Rus te bekennen in het Müngersdorfer Stadion.


Een jaar later zal de Koude Oorlog eindigen, maar de maatregelen zijn in 1988 nog stringent. Tussen Oost- en West-Europa staan muren en hangt prikkeldraad. Alleen sporters, zij het voortdurend in de gaten gehouden door agenten van de geheime dienst KGB, mogen de grens over om de eer van de natie te verdedigen.


Al snel na het eerste fluitsignaal van scheidsrechter Dieter Pauly wordt duidelijk wat bondscoach Lobanovski voor verrassing in petto heeft: Alexei Michailitsjenko wordt opgeofferd aan Ruud Gullit. Sterspeler Igor Belanov, in 1986 gekozen tot Europees voetballer van het jaar, is een linie naar achter geschoven, naar het middenveld.


Daardoor ligt de opbouw bij Adri van Tiggelen, niet zijn sterkste punt. De verdediger heeft het toch druk: hij dient enerzijds Arnold Mühren te ondersteunen en anderzijds Frank Rijkaard van rugdekking te voorzien. En dan duikt bij balverlies nog regelmatig de pijlsnelle Belanov op. Van Tiggelen heeft er zijn handen vol aan.


Weltklasse

'Ta-ta-ta-ta-tatáááááá... Aanvalluh', klinkt het uit de kelen van de tienduizenden Oranje-fans op de tribune. En aanvallen doet Nederland, volop. Nederland is de betere ploeg, maar telkens stuiten de doelpogingen op de vuisten van Rinat Dassajev. Het is om gek van te worden.


Met een 0-0 gaat Nederland de rust in. 'Weltklasse', zal de Duitse bondscoach Franz Beckenbauer later over het spel van Oranje zeggen. Maar Michels is er niet gerust op. In de andere kleedkamer hamert Lobanovski op de uitvoering. Zijn tactiek klopt, maar de uitvoering, die moet beter.


In de tweede helft loopt Marco van Basten warm. De spits van AC Milan kampt met de naweeën van een enkelblessure en is volgens Michels niet fit genoeg om een hele wedstrijd te spelen. Van Basten, zo heeft Michels bedacht, moet in de ploeg komen voor John Bosman, want de doelpuntenmachine uit de voorbereiding krijgt vanavond geen poot aan de grond tegen de Russen.


Maar dan wordt Igor Belanov in de 53ste minuut in de diepte aangespeeld. Schuin tegenover hem staat Van Tiggelen. Wat zal Igor de Verschrikkelijke doen? Buitenom, zoals hij dat al eerder een keer deed, binnendoor of wachten op een medespeler? In zijn ooghoek ziet hij Vasili Rats naar voren stormen.


Wat nu de normaalste zaak van de wereld is, was in 1988 nog een noviteit: de Russen benaderden het voetbal wetenschappelijk. Dinamo Kiev verbleef 320 dagen per jaar intern. Oefeningen werden eindeloos herhaald, balcontacten tot in den treure geanalyseerd. De gegevens verdwenen in de beroemde Commodore, de computer van professor Anatoli Zelentsov. Aan de hand daarvan werden spelpatronen bepaald.


Belanov weet daarom precies wat hij nu moet doen. Wachtend op linkermiddenvelder Rats houdt hij de bal in bezit. Dan verzendt hij met links een crosspass naar de andere kant van het veld. En inderdaad, daar duikt Rats op, precies zoals ze dat talloze keren hebben geoefend. Zijn volley is verwoestend hard, Van Breukelen is kansloos.


Van Basten

'Die Rats, hè', verzucht Buter 25 jaar na dato. Toch weet hij zeker dat hij destijds zijn huiswerk goed heeft gedaan. 'We wisten alles van die Russen, echt waar. Dat was het probleem niet. Het probleem was dat Van Basten niet fit was. Niets ten nadele van John Bosman, maar hij had die extra klasse.'


Met Van Basten in de ploeg volgt nog een ware belegering op het doel van de Russen. Maar wat Nederland ook probeert, doelman Dassajev is onverslaanbaar.


Als Pauly iets na tienen voor de laatste keer fluit, druipt het Oranje-legioen af en beent Rinus Michels ontgoocheld naar de catacomben. Tegen Engeland en Ierland moet zijn ploeg winnen. Hij weet: nu begint het EK pas echt.


12-06-1988


Het EK van 1988


Sovjet-Unie - Nederland

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden