Analyse Angst voor terrorisme

Syrische vluchteling die truck liet crashen brengt angst voor terrorisme terug in Duitsland

Plaats van het (wellicht als terreurdaad bedoelde) ongeluk met een vrachtwagen in de Duitse plaats Limburg. Beeld EPA

De Syrische vluchteling die maandag met zijn truck een aantal personenauto’s ramde, heeft de angst voor terreur weer teruggebracht in het Duitse maatschappelijk debat. Was de man psychisch verward, of een terrorist? 

Een man die een vrachtwagen kaapt, met hoge snelheid afraast op een kruispunt en daar acht personenauto’s op elkaar laat knallen. Het voorval dat maandagavond plaatsvond in het stadje Limburg in Hessen, rakelde in Duitsland de akelige beelden op van de Berlijnse kerstmarktaanslag in 2016.

Dat er in Limburg geen doden zijn gevallen maar ‘slechts’ een aantal licht gewonden, is een kwestie van geluk.

De associatie met islamistisch terrorisme werd nog versterkt toen dinsdag bekend werd dat bestuurder een 32-jarige Syrische vluchteling is, wiens voorlopige verblijfsvergunning volgens Der Spiegel per 1 oktober dit jaar afliep. Bovendien zou hij, voordat de rechtmatige chauffeur van deze vrachtwagen bij een rood stoplicht overmeesterde, al hebben geprobeerd andere vrachtwagens te stelen.

Weliswaar vond de antiterreureenheid bij een inval in zijn huis geen wapens of salafistische propaganda en was de man de veiligheidsdiensten niet eerder opgevallen, hij blijkt wel een bekende van de politie. Hij werd eerder opgepakt voor geweldpleging, winkeldiefstal en het bezit van hasj.

In alle richtingen

De Duitse politie en justitie deden er dinsdag alles aan om voorbarige conclusies over het motief van de verdachte te verhinderen. Officier van justitie Alexander Badle liet herhaaldelijk weten dat het onderzoek ‘in alle richtingen wordt gevoerd’, dat een terroristisch motief zeker niet wordt uitgesloten, maar een ‘psychisch verwarde daad’ evenmin.

Maar juist die twee hoeven elkaar niet uit te sluiten, eerder het tegendeel, zo bleek bij eerdere aanslagen door eenlingen in de afgelopen jaren: de schietpartij van Gökmen T. in Utrecht dit voorjaar, of de Franse Karim Cheurfi die in 2017 met een kalasjnikov een agent doodschoot op de Champs Elysées, en Mohamed Bouhlel die in de zomer van 2016 met een vrachtwagen 86 mensen doodreed op de boulevard van Nice.

Ook bij de politieman man die vorige week in Parijs vier collega’s om het leven bracht (zie hiernaast), lijkt er sprake van een mix van psychische problemen en radicalisering.

De aanslag in Parijs en het incident in Limburg brengen de angst voor terroristische aanslagen terug in het collectieve Duitse bewustzijn, nadat die in het afgelopen jaar haast ongemerkt was weggeëbd. Dat heeft ook de maken met de politieke timing: naar aanleiding van de beelden van de onhoudbare situatie in het Griekse opvangkamp Moria, waarschuwde Minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer zondag in Bild am Sonntag voor ‘een nieuwe vluchtelingencrisis zoals in 2015.’

Verrassende aankondiging

Die waarschuwing wint aan relevantie na de verrassende aankondiging van president Trump over de terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit het door Koerden beheerste Noord-Syrië, vergezeld van een hint naar een Turkse inval in dat gebied.

Net als in Nederland, brak de Duitse regering zich al ver voor de aankondiging van Trump het hoofd over de toekomst van de in de Koerdische gebieden gevangen IS-strijders en hun families. Mochten de Amerikanen daadwerkelijk spoorslags uit het gebied verdwijnen, vergroot dat de kans dat de gevangenissen leeglopen.

Van de in totaal ongeveer 1050 mensen die volgens de veiligheidsdiensten sinds 2014 vanuit Duitsland zijn vertrokken naar het IS-kalifaat, zijn er zo’n 220 omgekomen en van 120 anderen staat vast dat ze gevangen zitten in de Koerdische kampen. De diensten schat dat ongeveer eenderde van de Duitse IS-sympathisanten inmiddels weer terug in Duitsland is. Van de rest ontbreekt elk spoor.

Aantal islamisten stijgt

In een korte reactie op het voorval in Limburg wees Seehofer op de in Duitsland nog altijd reële dreiging van een terroristische aanslag. In het laatste rapport van de binnenlandse veiligheidsdienst, uit juni, blijkt dat het aantal islamisten in Duitsland stijgt. In 2018 werden 26.560 mensen als zodanig gecategoriseerd, het jaar ervoor 25.810. Zo’n 400 van hen zouden op elk moment in staat zijn tot een terroristische aanslag.

Maar ook Seehofer riep op om vooral niet op de zaken vooruit te lopen wat het motief in Limburg betreft. Dat politie en justitie nog niet zeker van hun zaak zijn, blijkt vooral uit het feit dat de zaak nog niet is overgedragen aan de federale procureur-generaal in Berlijn, zoals gebruikelijk bij terrorismezaken.

Overigens is het onderzoek naar de aanslag op de kerstmarkt door Anis Amri, die een paar dagen na de aanslag werd doodgeschoten door de Italiaanse politie, nog niet afgesloten. Sinds een paar weken gaan er geruchten over een nieuwe video waarop te zien zou zijn dat Amri waarschijnlijk meer helpers had dan gedacht. De video is door justitie nog niet vrijgegeven.

Verder lezen
Door de sterk toegenomen nadruk op terrorismebestrijding in Berlijn blijven 55 duizend delicten onopgelost.

Ongemakkelijke opluchting in Münster om de aanslag die geen aanslag was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden