Syrische rebellen hebben behalve Assad nog een vijand: ISIS

Vorig jaar werden de jihadisten van het aan al-Qaeda gelieerde ISIS nog met open armen ontvangen. Goed bewapend als ze waren, vormden ze een sterke speler in het conflict tegen de troepen van Assad. Maar afgelopen maanden namen de spanningen tussen rebellen en jihadisten toe. Dat is nu ontaard in een gewapend conflict tussen de partijen, waarbij de jihadisten steeds meer terrein lijken te verliezen.

Leden van het aan al-Qaeda gelieerde ISIS paraderen door de straten van het door hen belegerde Tel Abyad, nabij de Turkse grens. Beeld reuters

De aanwezigheid van ISIS (Islamitische Staat in Irak en Sham) in Syrië was begin vorig jaar nog zo summier dat de in het zwart gehulde en zwaar bewapende militanten niet tot een last werden beschouwd. Sterker nog, de rebellen van het Vrije Syrische Leger en allerhande brigades, waren blij met hun komst.

De aan al-Qaeda gelieerde militanten, die via Turkije de grens overstaken en afkomstig zijn uit landen als Tunesië, Egypte, Irak, Afghanistan en Tsjetsjenië, gaven een gunstige draai aan de benarde positie waarin de rebellen al zo'n twee jaar verkeerden. Hulp vanuit het westen konden ze niet verwachten, zo was gebleken, dus met de komst van buitenlandse strijders (die in Syrië bekend staan als Da'ash of 'het gemaskerde leger', omdat ze hun gezichten bedekken) zouden de kaarten wel eens anders kunnen komen te liggen.

Hoeveel strijders ISIS, die ook in Irak actief is, precies telt is niet bekend. Er circuleren aantallen tussen de zeven- en twaalfduizend. Toen ISIS in april onder het decreet van Abu Bakr al-Baghdadi, het hoofd van al-Qaeda in Irak, ook in Syrië actief werd, was het nog geen macht van betekenis. De strijders vielen op door hun indrukwekkende bomgordels, machinegeweren en handgranaten die ze van schimmige buitenlandse financiers (vermoedelijk uit Saoedi-Arabië en Qatar) ontvingen, maar van een goede coördinatie was geen sprake.

Dat veranderde in de maanden die volgden. Halverwege september bestormde ISIS het stadje Azaz in noordwest Syrië. Niet lang daarna vielen ze het grensstadje Jarabulus aan, gevolgd door de omringende dorpen en steden Dana, Tarib, Binnish, al-Bab, Turmanin en delen van Aleppo.

Een rebel van het Vrije Syrische Leger waakt ervoor dat leden van ISIS niet het dorp Jabal al-Zawiya in Idlib binnenvallen. Beeld reuters

Publiekelijk onthoofd
Tot nu toe waren deze plaatsen in handen geweest van lokale rebellen. Die ontvluchtten het gebied of werkten noodgedwongen samen met ISIS. Wie dat niet deed, hing een publiekelijke onthoofding of marteling boven het hoofd.

Eerder in het jaar, in maart om precies te zijn, had ISIS zich al laten gelden in Raqqa, de eerste provinciehoofdstad die door rebellen werd veroverd op de troepen van Assad. Binnen twee maanden had ISIS de macht overgenomen. Het lokale bestuur werd afgezet, journalisten werden in gijzeling genomen en een Italiaanse jezuiet werd vermoord. Vrouwen mochten voortaan alleen nog zwaar gesluierd over straat. Tijdens de gebedsoproep moest iedereen binnen blijven. Drank, sigaretten en in sommige gevallen zelfs muziek behoorden tot de verboden vruchten.

Rondom Raqqa vestigde ISIS vier gevangenissen waar rivaliserende rebellen, activisten en journalisten vastgehouden werden - ook buitenlandse journalisten. Volgens het Observatorium voor de Mensenrechten, dat in Londen is gevestigd en zijn informatie baseert op een netwerk van lokale activisten, worden de buitenlanders in aparte gebouwen vastgehouden.

ISIS pradeert door de straten van Tel Abyad, aan de grens met Turkije, op 2 januari. Beeld reuters

Hevige gevechten
De gebeurtenissen in Raqqa en andere door ISIS bezette steden lieten de meer gematigde rebellen in Syrië niet onberoerd. Ze begonnen zich steeds meer af te keren tegen deze radicale en dominante speler in het veld. Dat leidde geregeld tot onderlinge gevechten.

De spanningen bereikten een hoogtepunt toen afgelopen vrijdag een populaire dokter werd vermoord door ISIS-militanten. De rebellen besloten daarop in opstand te komen. Sindsdien wordt er hevig gevochten en zijn er volgens het Observatorium voor de Mensenrechten meer dan tweehonderd doden aan beide zijden gevallen.

De precieze stand van zaken valt door het gebrek aan objectieve bronnen ter plaatse moeilijk te verifiëren, maar de geringe informatie die naar buiten lekt wijst op winst voor de rebellen. Die slaagden erin om in Raqqa vijftig medestanders uit de gevangenissen te bevrijden en ISIS-militanten uit gebieden langs de grens met Turkije te verdrijven.

Opvallend is dat de voornaamste groep die nu het hoofdkwartier van ISIS in Raqqa bestookt, rebellen van het al-Nusra front zijn - een beweging die ook onder al-Qaeda geschaard wordt. De twee groeperingen verkeren al langer op vijandelijke voet, nadat al-Qaeda-voorman Ayman al-Zawahiri zijn collega in Irak, Abu Bakr al-Baghdadi, opdracht had gegeven om samen te werken met al-Nusra. Hij weigerde echter, wat kwaad bloed zette bij al-Nusra.

In een geluidsfragment, ingesproken door een onbekende woordvoerder, heeft ISIS de rebellen gewaarschuwd: houdt de op hen gerichte aanval niet op, dan zullen ze zich terugtrekken van de frontlinies in Aleppo en het gebied overdragen aan troepen die loyaal zijn aan Assad. De terugtrekking van ISIS zou strategisch gezien een flinke tegenslag betekenen voor de rebellen. Die laatsten lijken echter niet van plan om hun aanval tegen ISIS te staken. Er wordt nog altijd melding gemaakt van gevechten in de noordelijke provincies, met Raqqa als felst bevochten bastion.

Vredesconferentie Genève
Het offensief tegen ISIS kan niet los gezien worden van de vredesconferentie in Genève die in aantocht is. Alle partijen doen hun best om voorafgaand daaraan een zo sterk mogelijke positie in te nemen. De gematigde rebellen hopen met hun strijd tegen deze al-Qaeda tak met name bij de Verenigde Staten een wit voetje te halen. Die hebben tot nu toe (grootschalige) militaire steun aan de oppositie geweigerd uit angst dat deze in handen zou vallen van radicale krachten. Nu ze die radicale krachten zelf bevechten, hopen ze alsnog de benodigde steun te ontvangen. Alleen dan zijn ze opgewassen tegen de goed uitgeruste troepen van Assad, de vijand waar het uiteindelijk om draait.

Leden van ISIS houden een lezing voor inwoners van Raqqa. Beeld ap
Strijders van het Vrije Syrische Leger schieten op militanten van ISIS in Raqqa. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.