Dareen Hasan: ‘Een vriendin zei tegen me: Dareen, jij bent een feminist. Sindsdien ben ik mezelf zo gaan noemen.’

interview Dareen Hasan

Syrische feministe op Facebook: ‘Ik had seks en ik schaam me niet’

Dareen Hasan: ‘Een vriendin zei tegen me: Dareen, jij bent een feminist. Sindsdien ben ik mezelf zo gaan noemen.’ Beeld Kiki Groot

De Syrische Dareen Hasan, die sinds enkele jaren in Nederland woont, schreef op haar Facebookpagina een vurig pleidooi over het recht om als vrouw te genieten van seks. Uit de hele Arabische wereld kwamen reacties. Haar woorden zijn meer dan een plat betoog over seks, zegt Hasan. ‘Alles in de islam draait om het domineren van een vrouwenlichaam.’

‘Ja, ik had seks met een vrijdenkende en fysiek aantrekkelijke man en ik schaam me daar niet voor.’ Toen Dareen Hasan (40), een Syrische feministe die sinds enkele jaren in Nederland woont, deze zin had opgeschreven, was er geen houden meer aan. Haar vingers vlogen over het toetsenbord. Nog geen tien minuten later stond er een vurig pleidooi op papier. Over de dubbele standaarden die in de Arabische gemeenschap gelden voor mannen en vrouwen. Over de reputatieschade waar vrouwen altijd beducht voor moeten zijn. En over het recht om als vrouw seks te hebben buiten het huwelijk, ervan te genieten en erover te praten. Zonder gestraft te worden.

‘Het is niet fout om seks te hebben’, schreef Hasan. ‘De patriarchale gemeenschap moet wakker worden en zich realiseren dat mijn lichaam naar seks verlangt. Mijn lichaam is van mij.’

Zonder ook maar een moment te twijfelen klikte ze op ‘publiceren’. Een paar seconden later stonden haar woorden op haar Facebookpagina Nasawyia (‘feminisme’ in het Arabisch), het internationale onlineplatform dat ze sinds de zomer van 2014 runt, en dat 400 duizend leden telt.  Veertig vrouwen van over de hele wereld helpen haar met het plaatsen van content. 

Thuisstudio

Vanuit haar thuisstudio in Haarlem legt Hasan voor het oog van de camera begrippen als mansplaining en rape culture uit, deelt ze inspirerende artikelen en is ze dag en nacht bereikbaar voor vrouwen die advies nodig hebben. Bijvoorbeeld over hun wens om te scheiden van hun man: een expert schatte onlangs in deze krant dat meer dan de helft van de Syrische stellen in Nederland in scheiding ligt of dit overweegt. ‘Geweldig’, vindt Hasan. ‘Vrouwen die soms al op hun vijftiende zijn getrouwd in Syrië en veelvuldig zijn misbruikt, zowel fysiek als mentaal, beseffen in Nederland dat ze rechten hebben. En dat ze worden beschermd door de wet, waardoor ze deze stap durven nemen.’

Het gesprek vindt plaats in een café in Haarlem, twee maanden nadat ze haar ‘Ik had seks’-betekenis had gedaan. Voldaan denkt ze terug aan het moment dat ze de tekst publiceerde. Vanuit de hele Arabische wereld stroomden de reacties binnen, onophoudelijk, totdat het er 20 duizend waren. Mannen maakten haar uit voor ‘hoer’, vrouwen lieten weten dat ze het feminisme besmeurde met haar vunzige praatjes. Iemand vroeg spottend of ze de volgende keer een video wilde plaatsen van haar seksuele escapades. Daar had hij immers ‘recht op’. Maar er was ook lof, zowel van vrouwen als mannen die erkenden dat er iets moest veranderen.

Haar woorden zijn meer dan een plat betoog over seks, zegt Hasan. Haar stem is zacht, haar handgebaren zijn fel. ‘Een vrouw wordt in de islam als heilig gezien. Ze is volmaakt, perfect. Totdat ze een fout maakt. Dan zakt haar imago van hier (ze reikt met haar hand tot ver boven haar hoofd) tot hier (haar hand zakt onder de tafel). Om haar hiertegen te beschermen moet ze zich van top tot teen sluieren, wordt ze besneden zodat ze geen genot ervaart tijdens de seks of wordt ze op jonge leeftijd uitgehuwelijkt. Alles in de islam draait om het domineren van een vrouwenlichaam.’

Politieke islam

De wetten van de politieke islam, waar volgens Hasan een groot gevaar van uitgaat, sijpelen door tot diep in de Arabische gemeenschap. De eer van de familie moet hoog worden gehouden, het oog van de buitenwereld kijkt altijd mee. Ja, ook in liberale kringen. Hasan, die opgroeide in een ‘vrij modern’ gezin in de Syrische kuststad Tartous, werd een keer hard door haar vader in het gezicht geslagen toen ze in de deuropening een onschuldig gesprek voerde met een jongen. Zij was 29, hij 16. ‘Mijn vader vond dat ik zijn reputatie had besmeurd.’

Nog diezelfde nacht vertrok ze naar Damascus, de stad waar ze eerder journalistiek studeerde, om op zichzelf te gaan wonen. Ze werkte er als danslerares en gaf in de avonduren Arabische les aan buitenlandse studenten. Met hen voerde ze diepe gesprekken, onder meer over vrouwenrechten. ‘Een vriendin zei tegen me: Dareen, jij bent een feminist. Sindsdien ben ik mezelf zo gaan noemen. Het gaf me moed dat er een geschiedenis en traditie van feminisme is, óók in de Arabische wereld. Dat er een beweging is die voor vrouwen opkomt en verandering teweeg kan brengen.’  

In die tijd leerde ze een Nederlandse man met Iraakse wortels kennen, die naar Damascus was afgereisd om zijn Arabisch bij te spijkeren. Hij was belezen, ruimdenkend en net als zij atheïst. De eerste keer dat hij haar familie ontmoette, vroeg hij meteen om haar hand. Zoals dat hoorde, trouwden ze volgens de islamitische wet. Eenmaal in Nederland – de Syrische burgeroorlog dreef ze daarnaartoe – bleek haar man al snel oog te hebben voor een andere vrouw. Hij stelde een open relatie voor, Hasan weigerde. Van de ene op de andere dag was ze een alleenstaande Syrische vrouw in een land waar ze de taal niet sprak en de gebruiken niet kende. Terugkeren was door de oorlog geen optie.

Documentaire

Ze belandde in een asielzoekerscentrum in Doetinchem, een voormalige gevangenis, en besefte ironisch genoeg dat ze voor het eerst echt vrij was. Om dat te vieren, pakte ze haar camera op en filmde zichzelf terwijl ze buikdansend tussen de stapelbedden zwierde. De video, die ze op YouTube plaatste, ging viral. Een week later verwijderde ze ’m weer. ‘Mijn moeder kreeg vanuit haar omgeving te horen dat ze haar dochter niet goed had opgevoed, dat ze zich moest schamen voor mijn vrijpostige gedrag. Ze werd er letterlijk ziek van.’

Toch nam ze niet veel later nog een video op – de eerste in een lange reeks die op haar platform Nasawyia belandde. Hasan werkt aan een documentaire over de geschiedenis van seks in de islam. Een onderwerp dat, zo weet ze op voorhand, een hoop stof op zal doen waaien. 

Haar werkzaamheden zijn een fulltime vrijwilligersbaan. Hardnekkige pogingen om subsidie te krijgen, zijn op niets uitgelopen. Het maakt haar soms moedeloos. Maar ze weet dat ze door moet gaan. Met haar ‘Ik had seks’-bekentenis heeft ze veel mensen wakker geschud. Ook mannen. ‘Ik krijg sindsdien geregeld berichtjes van mannen die met me willen praten over hun seksuele problemen of de relatie met hun vrouw. Op zo'n moment weet ik dat mijn boodschap is aangekomen, en dat er hoop is.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden