Analyse Syriërs

Syriërs geven leven in Nederland een 8,5 - maar hun perspectief stemt somber

Hun positie in de Nederlandse samenleving kent nog tal van onzekerheden, maar toch voelt het gros van de Syriërs die tussen 1 januari 2014 en 1 juli 2016 een status in Nederland heeft gekregen zich thuis. Ze hebben goede contacten met Nederlanders, ervaren nauwelijks discriminatie en willen al helemaal niet terugkeren naar hun land van herkomst – ondanks de heimwee.

Twee statushouders in hun nieuwe woning. Foto Marcel van den Bergh

Deze opvallende conclusie - het verhaal van de ongelukkige Syriër duikt eerder op -  blijkt uit een grootschalige studie onder 3.200 Syriërs (81 procent stuurde de enquête ingevuld terug) dat het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) vandaag naar buiten brengt.

Een derde van de onderzochte groep voelt zich Nederlander, ondanks de korte verblijfsduur in ons land. Hun leven beoordelen ze gemiddeld met een blinkend rapportcijfer: een 8,5.

Hoe kan het geluksniveau zo hoog uitpakken terwijl de integratie tegelijkertijd zo stroef verloopt? ‘Het referentiekader van deze groep Syriërs is heel erg gericht op hun situatie in Syrië en hun vlucht naar Nederland, waarin ze het nodige hebben meegemaakt’, zegt socioloog Jaco Dagevos van het SCP. ‘In Nederland overheerst een gevoel van veiligheid. De procedure is achter de rug, men heeft een huis. We zien het als een signaal dat ze een nieuwe start willen maken, gericht op de toekomst.’

Een aanzienlijk deel van de Syriërs die in Nederland terecht is gekomen, heeft de jaren voor aankomst in kampen in de regio doorgebracht. De omstandigheden waren vaak ronduit slecht: een tekort aan dekens, infrastructuur, geen schoon drinkwater, geen school voor de kinderen, nauwelijks werk. ‘Dan ben je natuurlijk vreselijk blij als je in een land terecht komt waar je kinderen wél naar school kunnen’, zegt Marlou Schrover, hoogleraar Migratiegeschiedenis aan de Universiteit Leiden.

Dat een groot deel van de Syriërs psychische problemen heeft (41 procent, concludeert SCP) betekent volgens ‘geluksprofessor’ Ruut Veenhoven, emeritus hoogleraar van de Erasmus Universiteit, nog niet dat Syriërs ook allemaal ongelukkig zijn. ‘In Nederland is het zo dat mensen met een psychisch probleem minder gelukkig zijn dan gemiddeld – ze zitten op een 6 a 6,5 in plaats van een 8. Maar als je uit een land komt waar de leefomstandigheden minder goed zijn, dan kun je in Nederland aanzienlijk gelukkiger zijn.’

Maar de integratie is nog lang niet voltooid

Het SCP-rapport bestaat niet alleen uit vreugdekreten. Hoe tevreden Syriërs in Nederland ook zijn, dit vertaalt zich niet in een vergevorderde integratie. 

Het overgrote deel (78 procent) van de Syrische statushouders heeft geen betaald werk. Negentig procent is afhankelijk van een bijstandsuitkering. Hun beheersing van de Nederlandse taal is matig en de meesten hebben hun inburgeringsprogramma nog niet afgerond. 

Dit kan er in de toekomst toe leiden dat illusies plaatsmaken voor decepties, stelt Jaco Dagevos van het SCP. ‘Uit vergelijkbare onderzoeken naar vluchtelingengroepen uit Iran, Irak, Afghanistan en Somalië blijkt dat het optimisme wegkwijnt naarmate mensen hier langer zijn. De gevoelens van discriminatie zullen bijvoorbeeld sterker worden als de statushouders geen werk kunnen vinden.’

Een vergelijkbaar lot viel de Joegoslaven ten deel, die bij het uiteenvallen van de regio in de jaren negentig onder meer in Nederland terecht kwamen. 'Hun arbeidsparticipatie was heel gering doordat ze werden opgevangen in kazernes die na het afschaffen van de dienstplicht leeg waren komen te staan', zegt hoogleraar Migratiegeschiedenis Marlou Schrover. 'De grote concentraties Joegoslaven sloten niet altijd aan bij werkgelegenheid in de regio.'

De Joegoslaven van weleer kregen bij aankomst een tijdelijke verblijfsvergunning, wat ze de mogelijkheid gaf op zoek te gaan naar werk of een school voor hun kinderen. Die positie is voor de huidige groep Syriërs lastiger: zij belanden in een tijdrovende procedure vol onzekerheden.

Hoe langer die asielprocedure duurt, hoe moeizamer de integratie verloopt, zegt Schrover. ‘Als je diploma uit Syrië nog moet worden gevalideerd, heeft het weinig zin om te investeren in een baan.'

Uit het SCP-rapport blijkt dat Syrische statushouders in Nederland minder hoog zijn opgeleid dan in de media vaak wordt gesuggereerd: slechts een vijfde heeft een diploma in het hoger onderwijs, een derde heeft alleen de basisschool afgerond. Een kanttekening hierbij is dat veel jonge Syriërs aan een opleiding zijn begonnen, maar die door de oorlog en hun vlucht niet hebben kunnen afronden.

‘Het vinden van een baan is één, een baan op niveau lukt bijna niemand’, zegt Jaco Dagevos. ‘Het overgrote deel van de statushouders werkt onder zijn niveau. Dat draagt bij aan het gevoel niet mee te tellen.’ De wil is er wel, benadrukt hij. ‘Dat hun oriëntatie op de arbeidsmarkt nu nog niet zo sterk is, wil niet zeggen dat ze tevreden zijn met de situatie waarin ze zitten. Tachtig procent doet een taalcursus. Ze willen heel graag aan de slag.’

Migranten zijn over het algemeen gelukkiger in Nederland dan in hun thuisland, zegt geluksprofessor Veenhoven, maar ze zijn wel minder gelukkig dan Nederlanders. ‘Een belangrijke factor is dat migranten uit een collectivistische cultuur komen, die op zichzelf al minder gelukkig is. Je wordt geacht je aan te passen, wat als beklemmend kan worden ervaren.’

Dat Syriërs zich na verloop van tijd vermoedelijk minder gelukkig prijzen dan tijdens hun prille vestigingsjaren, is volgens Veenhoven een gezond verschijnsel: ‘Hoe meer Nederlander ze worden, hoe gevoeliger ze zullen zijn voor de kleine verschillen, zoals financiële ongelijkheid. Dat is onderdeel van de integratie.’

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.