Syrië verandert van staat in militie

REMCO ANDERSEN

Terwijl de Syrische leider Bashar al-Assad vanuit een onderduikadres zijn laatste loyale troepen - vooralsnog tevergeefs - rondom Aleppo dirigeert, stuurt de ene na de andere hoge ambtenaar hem vanuit een vijandig land in de buurt zijn ontslagbrief.

Gisteren kondigde Assads kersverse premier aan nu 'een soldaat van de gezegende revolutie' te zijn, krap twee maanden na zijn aanstelling. Eerder stapten al de Syrische ambassadeurs in Irak, de Verenigde Arabische Emiraten en Cyprus op. Vorige maand meldde de vooraanstaande generaal Manaf Tlas - nota bene een oude vriend van Assad - na aankomst in Saoedi-Arabië dat hij graag de oppositie wilde verenigen. Zelfs Syrië's eerste man in de ruimte kon het niet meer aanzien en vertrok gisteren naar Turkije.

De overlopers dragen ongetwijfeld bij aan de toch al aanzienlijke kopzorgen van de Syrische leider, maar cruciaal zijn de vertrekkende ambtenaren niet. In Syrië wordt beleid gemaakt op het presidentieel paleis, door een hechte groep insiders rondom Assad. Iedereen daarbuiten heeft weinig echte macht. Zelfs het kabinet is slechts een uitvoerende instantie wier taak het is om de beslissingen van de president goed te keuren.

Het feit dat de inner circle van het regime zich steeds meer isoleert van de rest van de staatsstructuur, betekent dat het nauwelijks nog geraakt wordt als premiers of diplomaten de handdoek in de ring gooien.

'Syrië is geen staat in klassieke zin meer', zegt Peter Harling, Syrië-analist bij de International Crisis Group. 'Dit soort overlopers was belangrijk geweest als het regime nog als een staat functioneerde', aldus Harling. 'Maar het regime is aan het veranderen in een soort grote militie, rondom een harde kern van ultraloyalisten. Die zijn opgezweept tot een staat van razernij, en zullen vechten tot het einde. Vooralsnog blijft die harde kern intact.'

De symbolische impact van de overlopers is echter enorm; premier Riyad Hijab, afkomstig uit de oostelijke stad Deir el-Zor die al weken zwaar onder vuur ligt, is lid van de soennitische elite waarop het regime al decennialang steunt - net als alle andere hoge overlopers van de afgelopen weken. Het feit dat al deze hoge leden van de strijdkrachten en de civiele structuur rondom het regime de Syrische leider Assad nu de rug toekeren, geeft aan hoezeer de steun voor hem afgenomen is.

De kern van het Syrische regime bestaat uit alawieten, een sjiitische minderheidsgroep waaruit Assad en het gros van de sleutelfiguren om hem heen afkomstig zijn (al zijn er ook alawieten in de oppositie). Maar de meerderheid van de Syrische bevolking is soennitisch. Dat legitimiteitsprobleem wist het regime decennialang handig te omzeilen door de soennitische bourgeoisie te coöpteren. In ruil voor belangrijke posities en lucratieve contracten steunde die het regime. Ze werden zijn generaals, diplomaten, en succesvolle zakenmensen in de nu onrustige steden Aleppo en Damascus.

Dat verbond brokkelt nu steeds sneller af. Op Damasceense cocktailfeestjes beginnen de champagneglazen te wiebelen in de handen van apparatsjiks die zich nu afvragen wanneer zij ook kunnen vertrekken.

Daarnaast doen Saoedi-Arabië en Qatar, soennitische staten die actief rebellen helpen het in hun ogen sjiitische regime ten val te brengen, vast hun best twijfelaars over de streep te trekken. Geen regime-lid wil zijn Damasceense villa verruilen voor een UNHCR-tent, en de steenrijke Golfstaten zijn nooit te beroerd om in de buidel te tasten als dat hen helpt hun strategische doelen te bereiken.

Ondertussen dwingen alle overlopers het regime zich verder terug te trekken in de eigen sektarische achterban. Daarmee neemt het sektarische karakter van de burgeroorlog in Syrië - alawieten tegen soennieten - almaar toe. Maar zolang alawitische generaals en eliteonderdelen van het leger Assad trouw blijven en het regime over overweldigende vuurkracht beschikt, is het te vroeg om van het begin van het einde te spreken. De lagen worden langzaam afgepeld. Als de pit blootligt, zien we waarschijnlijk een nieuwe fase van het conflict - nog geen val van Assad.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden