Opinie

'Syrië lijkt op een enorme Titanic die afkoerst op een fatale ijsberg'

Volgens arabist Martin Janssen is de crisis in Syrië niet oplosbaar met geweld. Alleen met onderhandelen kan volgens hem een oplossing worden bereikt.

© ANP. Een Syrische militaire bunker in de stad Harasta, 9 km ten noorden van Damascus. 15-02-2012

Syrië lijkt dezer dagen op een enorme Titanic (met 23 miljoen passagiers aan boord) die onverbiddelijk afkoerst op een fatale ijsberg terwijl iedereen de passagiers tegenstrijdige adviezen toeschreeuwt.

Op de internationale bühne hebben de posities zich verhard, zeker na het Russisch-Chinese veto van de VN-resolutie tegen de Syrische president Assad. Westerse leiders beschuldigen vooral Rusland ervan met dit njet de weg te plaveien voor een burgeroorlog in Syrië, terwijl de Russen op hun beurt dat argument terugkaatsen. In de Russische visie zal juist acceptatie van de resolutie door de Veiligheidsraad tot een burgeroorlog in Syrië leiden.

Het doet denken aan een situatie waarin medici met elkaar bakkeleien over het medicijn dat een patiënt moet worden toegediend: men heeft totaal verschillende diagnoses gesteld betreffende de kwaal waaraan de patiënt lijdt. De toestand wordt extra gecompliceerd doordat allerlei verwanten en familieleden van de patiënt zich met de zaak bemoeien en de diagnose trachten te beïnvloeden. Intussen zakt de patiënt steeds verder weg in een gevaarlijk coma.

Syriërs hebben de afgelopen weken het internationale gekissebis over een mogelijke burgeroorlog in hun land gevolgd terwijl ze keken naar de verwoestende beelden uit de spookstad Homs. De veelal wanhopige Syriërs vragen zich af wanneer het tot de internationale gemeenschap zal doordringen dat hun land allang verzeild is geraakt in wat steeds meer op een totale burgeroorlog lijkt.

Baldadige leuzes
Met rasse schreden nadert de eerste verjaardag van het begin van de opstand in Syrië. Half maart 2011 begon die ogenschijnlijk volkomen onschuldig met de arrestatie van een aantal jongeren in de zuidelijke stad Daraa. De jongeren hadden wat baldadige leuzes op muren gespoten. Staatsambtenaren in Daraa pakten de kwestie volkomen fout aan, wat het Syrische regime later ook volmondig heeft toegegeven. Omineuzer was dat rond diezelfde tijd in het westelijke Banyas een aantal militairen om het leven kwam toen de bus waarin zij reden werd opgeblazen.

Reeds in het prille begin van de Syrische crisis waren er twee totaal verschillende tendenzen. De burgers in het verarmde provinciestadje Daraa hadden volkomen legitieme eisen. Aangemoedigd door de ontwikkelingen in Tunesië en Egypte oogde hun protest als een opstand van de te lang verwaarloosde periferie tegen de in weelde levende elite in de urbane centra.

De explosie in Banyas was heel andere koek. Die gebeurtenis deed in regeringskringen de alarmbellen rinkelen. De aanslag op de militairen voedde de angst dat zij de voorbode was van een geweldscyclus zoals dertig jaar geleden in Hama.

De stad Hama had zich eindjaren zeventig ontwikkeld tot een centrum van de Syrische moslimbroeders. Vanaf 1976 voerden zij tegen het Syrische regime een bloedige terreurcampagne die waarschijnlijk duizenden mensenlevens heeft geëist. Het dieptepunt was een aanslag op de militaire academie in Aleppo, maart 1979, waarbij meer dan 80 jonge cadetten om het leven kwamen.

Een kant belicht
Sinds maart vorig jaar is er in Syrië sprake van een tweezijdige ontwikkeling waarbij iedereen, afhankelijk van de eigen uitgangspositie, slechts één kant van dat verhaal belicht. Met aan de ene kant de vreedzame protesten, waarvan het regime de ernst heeft onderschat. En aan de andere kant het gewelddadige protest, genegeerd door het Westen.

Afgelopen zomer riep de Syrian National Council vanuit buurland Turkije openlijk de Syrische oppositie op zich te bewapenen. Het leidde tot de militarisering van de oppositie. Dit was een keerpunt: de meest radicale elementen binnen de oppositie kregen de overhand. Michael Kilo en Louay Hoessein, tot dat moment de leidende figuren van de Syrische oppositie, werden naar de marge gedrongen.

Daarbij raakte de Syrische oppositie intern steeds dieper verdeeld. Met recentelijk ook fricties binnen de gewapende oppositie, krijgt die verdeeldheid een steeds gevaarlijker dimensie. Kolonel Riyad al-As'aad, de leider van het Vrije Syrische Leger, het rebellenleger, en generaal Mustafa al-Sheikh zijn elkaar in de haren gevlogen. De generaal kondigde daarop aan zijn eigen 'bevrijdingsleger' op te richten.

Gezichtsverlies
Intussen heeft de internationale zich ingegraven en kan niemand nog terug zonder gezichtsverlies. Na alle westerse beschuldigingen en verwijten is het onwaarschijnlijk dat Rusland zijn Syrië-politiek zal wijzigen. Sommige westerse en Arabische landen lijken ervoor te kiezen het Syrische verzet te bewapenen. Dat zal het conflict niet beëindigen maar verlengen en oneindig veel bloediger maken. De Syrische oppositie zal verworden tot kanonnenvoer omdat zij uiteindelijk geen partij is voor het regeringsleger.

De vraag naar wat de Syriërs zelf willen, is de belangrijkste. Willen zij de vrede herstellen en de situatie stabiliseren, of het regime-Assad ten val brengen? Het Westen ziet Assads val als voorwaarde voor herstel van de vrede, maar het heeft geen garantie dat die vrede komt als president Assad is vertrokken. De situatie in Syrië is te ernstig voor een blinde gok.

Alleen aan de onderhandelingstafel kan nu een oplossing worden bewerkstelligd voor de crisis in Syrië. Wil de Arabische Gandhi opstaan!

Martin Janssen is arabist en woonachtig in de Syrische hoofdstad Damascus.

 Wil de Arabische Gandhi opstaan!  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden