Sympathiek, armoedig voetbalcircus

Voor het eerst doen er beloftenteams mee in de eerste divisie. Dat leidt tot meer media-aandacht én tot competitie-vervalsing: Jong Ajax zette al zo'n vijftig spelers in. Portret van een profcompetitie in de marge.

De zeven fans in het uitvak zonder dak van sportcomplex De Toekomst hopen dat het droog blijft tijdens Jong Ajax - De Graafschap. Ze wisselen af en toe van stoel. Plek zat. Als ze juichen, lacht de hoofdtribune. Ah, de zeven zijn nog wakker.


Tijdens de rust wil de verslaggever ze iets vragen. Hoe is het om op maandag het land te doorkruisen voor een wedstrijdje? De suppoost belt zijn baas, want ook met zeven vredelievende fans in een uitvak is het hek gesloten.


Er komt geen toestemming voor een vragenvuur. Op zoek naar de perschef van De Graafschap dan, voor bemiddeling. Marc Teloh blijkt niet mee naar Amsterdam. Vanwege bezuinigingen is van zijn dienstverband tien uur over. Als hij naar Ajax gaat, zijn die uren in één dag opgesoupeerd.


Optie drie is de schreeuw over het hek: 'Kan ik jullie bellen?' Een vrouw in blauw-wit zwaait terug: 'Nee, wij mogen niets zeggen van De Graafschap.' De dag na de wedstrijd belt de directeur van de club, Henk Bloemers: 'Dit is een misverstand. De Graafschap is open en transparant.'


En nu hij toch aan de telefoon is, wil hij wel kwijt dat zo'n wedstrijd op het trainingscomplex van Ajax 'ver beneden de entourage van betaald voetbal' is. Daarbij had hij meer verwacht van de nieuwe eerste divisie. Voetballen om 16.30 uur op zaterdagmiddag, waartoe De Graafschap geregeld is veroordeeld om de tv te plezieren, 'kost ons zeker 1.500 tot 2.000 toeschouwers per keer'. 'Mensen werken dan, of ze voetballen zelf.'


De eerste divisie, officieel de Jupiler League, die kleine, gezellige, strijdvaardige competitie, heeft een (imago)probleem. De entree dit seizoen van de beloftenteams van Ajax, FC Twente en PSV doet hevige kritiek neerdalen en wekt zelfs medelijden. Jong PSV, kansrijk voor de periodetitel nota bene, trok maandag zestig betalende toeschouwers naar het stadion van FC Eindhoven, voor het duel met MVV. De recette bedroeg 325 euro.


Bij Ajax zitten maandag pakweg 350 man. Familie, vrienden, liefhebbers, zaakwaarnemers. Vrijwel niemand verpandt zijn hart aan een beloftenteam. De drie ploegen zijn bovendien uitgesloten van promotie en stellen telkens een ander elftal op, afhankelijk van wie er beschikbaar is uit de brede selectie van de topclubs. De ene tegenstander speelt dus tegen de veredelde A-jeugd van Ajax, de andere opponent tegen een elftal met bekendheden, spelers die overbodig zijn of terugkomen van een blessure.


Trainer Alfons Groenendijk vertelt na Jong Ajax - De Graafschap (1-2) over 51 ingezette spelers dit seizoen, onder wie internationals als Cillessen, Vermeer, Moisander, Schöne en (bijnainternational) Veltman. Volgens de KNVB staat de teller overigens op 46, de Volkskrant komt tot 49 spelers.


Om de anderhalve maand is een fors aantal voetballers vertrokken naar (jeugd-)interlands. Dan loopt de competitie door, om in die weekeinden toch clubvoetbal aan te bieden, en is het improviseren geblazen.


Groenendijk leert 'op zijn Bergkamps' naar het elftal te kijken. Het gaat om opleiden, niet om winnen. 'Dat is moeilijk, want ik ben altijd een prestatietrainer geweest.' De prestatietrainer Groenendijk is dus woedend op scheidsrechter Lindhout, die de schuld krijgt van de zevende nederlaag op rij. De opleider Groenendijk koestert zijn jonge Chinees, Chengkuai Wang.


De debutant in opleiding moest de nummer 33 van De Graafschap, Soufian Echcharaf, schaduwen. Hij nam zijn taak letterlijk en liep bijna mee naar de kleedkamer. Wang doet zijn eerste verhaal voor de camera's. De perschef zegt tegen de tolk: 'Vraag hem of hij zijn rugzak even afdoet.'


VERLEDEN

De eerste divisie was lamgeslagen. Twee clubs gingen vorig seizoen failliet: AGOVV en Veendam. Punten vervielen. Benadeelde clubs waren ziedend om de competitievervalsing. Financiële problemen vraten zich een weg door de boekhouding van de clubs. Samenvattingen op tv waren weggestopt naar een ongunstig tijdstip op zaterdag. En wanneer kwam er nu eens een promotie- en degradatieregeling met de amateurs?


KNVB, de Coöperatie Eerste Divisie (CED) en mediapartner FOX draaiden in allerijl een nieuwe competitie in elkaar, met drie beloftenteams en die ene, gewillige amateurclub, Achilles '29. Het aantal clubs bedraagt weer twintig, de 'pilot' duurt twee jaar. De samenvattingen zijn weer te zien op vrijdag, op het (nog?) slecht bekeken open net van FOX Sports.


De eerste divisie laaft zich aan het infuus van abonneezender FOX. Op vrijdag, zaterdag en maandag zijn duels rechtstreeks te zien, met niet eens heel slechte kijkcijfers. FOX nam de productiekosten over en draagt bij aan de begroting van de clubs. Het totale pakket dit seizoen is 9 miljoen euro waard, volgens woordvoerder Van Rooijen. De eerste divisie heeft weer lucht gekregen. Het probleem: velen vinden die lucht stinken.


HEDEN (I)

Het is makkelijk kritiek spuien. Er komt minder publiek dan voorheen, net als in de eredivisie overigens. Het oprukkende kunstgras geeft het spel een steriel karakter. Degradatie is nog steeds onmogelijk. De buiging voor tv heeft invloed op aanvangstijden.


Er zijn ook positieve ontwikkelingen: er is weer aandacht op tv, die de competitie aanprijst als ideale opleiding voor voetbalprofs. De aanwezigheid van de talentenploegen zaait verdeeldheid, maar wordt dus ook positief beoordeeld. 'Een godsgeschenk', zegt directeur Pieter de Waard van Telstar.


Ook de KNVB is relatief tevreden. De talenten van de topclubs krijgen meer weerstand dan in hun vroegere, eigen competitie. Koploper Dordrecht speelt aantrekkelijk voetbal in een krakkemikkig stadion. De beste reclame voor de competitie komt eigenlijk van PEC Zwolle, Go Ahead en Cambuur, in de laatste seizoenen gepromoveerd. Die clubs bewijzen dat ze een aanwinst zijn voor de eredivisie.


HEDEN (II)

Denk niet dat voetballers miljonair worden in de eerste divisie. Ze verdienen over de hele linie gemiddeld 35 duizend euro per seizoen. Bij een club als Telstar ligt dat moyenne op 25 duizend. Directeur De Waard: 'Van dat bedrag heb ik jarenlang geleefd. Het is ook onzin te veronderstellen dat voetballers het binnen tien jaar moeten verdienen. Ze verdienen geld met hun hobby. Daarna leren ze maar een ander vak.'


Collega Bloemers hoopt zelfs op wat soepeler licentie-eisen: veertien contractspelers in plaats van achttien. Semiprofessionalisme. Jelle Beuker, directeur van de Coöperatie Eerste Divisie (CED): 'Je wordt er niet rijk van, dus werk als de wiedeweerga aan een maatschappelijke loopbaan.'


Clubs hebben fors gesaneerd en hadden meer wedstrijden nodig om de begroting rond te krijgen. Misschien is de gekozen oplossing niet ideaal, maar dankzij de beloften is het aantal thuisduels weer negentien.


De Waard: 'We zijn met zijn allen - en dan bedoel ik de eredivisie, de eerste divisie en de Topklasse - het voetbalcircus van Nederland. Dat moet blijven draaien. Zo simpel is dat.'


Dat Jong Ajax telkens andere spelers opstelt, deert hem niet. 'Je boft of je boft niet. Op het einde van het seizoen heeft iedereen evenveel voor- of nadeel gehad.'


Voetballen in de eerste divisie is een kwestie van overleven. 'Ik woon nog thuis, lekker bij mama en papa', zegt Warner Hahn, doelman van koploper Dordrecht en Jong Oranje. 'Mocht ik op mezelf wonen en een kind hebben, dan moest ik er wat bij doen. Ik investeer in mezelf en hoop dat veel jongens dat voorbeeld volgen.'


Gras plakt aan zijn wang en zijn trainingspak zit onder de modder. Hahn heeft deze dinsdag op het veld van FC Lisse heerlijk getraind met Jong Oranje, voor de reis naar Slowakije, waar de ploeg donderdag een EK-kwalificatieduel speelde (uitslag: 2-2). Hij oogt imposant met zijn 1,91 meter. Zijn lange haar draagt hij in een kekke staart.


Dat hij in de eerste divisie speelt, als jeugdinternational? 'Ik heb altijd bij vertegenwoordigende elftallen gezeten, dus ik ken al deze jongens. Het maakt niet uit dat zij bij Chelsea of Feyenoord spelen en ik bij Dordrecht. Als ik op het veld ben, vergeet ik alles en doe ik alleen waarin ik plezier heb.


'De verschillen in de eerste divisie zijn groot. Dordrecht doet onverwachts mee, Eindhoven doet het opeens goed, Helmond Sport stelt wat teleur. Vorig jaar deed ik hetzelfde als nu. Als we dan met 4-0 op de kloten kregen en ik pakte een paar aardige ballen, viel het niet op. Dit jaar gaat ons spel gepaard met punten.'


Hahn mist door Jong Oranje de topper van zaterdag tegen Eindhoven. Het zij zo. 'Ik kan niet op twee plekken tegelijk zijn. Dordrecht en ik zijn het gewend.' Zaterdag, als Dordrecht speelt, is hij in trainingskamp voor een oefenduel met Frankrijk op maandag. 'Als een wedstrijd van Dordrecht niet op tv is, probeer ik een livestream te vinden op een Russische site, en anders luister ik naar de radio.'


TOEKOMST

Hahn is netjes. De KNVB spreekt, bij monde van directeur Bert van Oostveen, van een 'weeffout' in het concept. Afgelopen week heeft al een eerste evaluatie plaatsgevonden. Van Oostveen: 'Spelen tijdens interlandperioden, dat doen we niet meer volgend seizoen.' Beuker, van de CED: 'Dit hadden we moeten voorzien.'


De KNVB is ondanks de kritiek tevreden over de deelname van de jeugdploegen. Van Oostveen: 'Het technisch platform, met vertegenwoordigers van de ere- en eerste divisie, was onverdeeld positief over het sportieve, technische aspect.' Bovendien is over een paar jaar de doorstroming van en naar de amateurs eindelijk verwezenlijkt.


Van Oostveen benadrukt dat het om een proef gaat, met 'voortdurende aanscherping'. Beuker verwacht dat op enig moment een min of meer vaste spelerslijst voor de beloften ontstaat, zodat de elftallen wekelijks niet te veel verschillen.


Telstar-directeur De Waard hoopt op een voor de eerste divisie vriendelijker verdeling van de mediagelden, net zoals de deelnemers aan de Europa League een groter stuk van de koek van de Champions League willen.


De jeugdploegen trekken weinig publiek, maar bij Jong PSV - Volendam zaten 8.200 toeschouwers toen PSV de toeschouwers gratis toegang gaf. Naar Ajax - Telstar in de Arena gingen 7.000 man, die voor weinig naar binnen mochten. Andere clubs trekken meer volk dan normaal als Jong Ajax op bezoek is. De Waard: 'Voor elke ontwikkeling liggen drie barrières. Met nietsdoen komen we nergens.'


Toch valt de kritiek niet te negeren. Op de hoofdtribune van De Toekomst, tegenover de zeven fans in het uitvak, zit De Graafschap-supporter Haiko Vink uit Aalten. Hij wilde persoonlijk zien waartegen hij zo fel is gekant: de deelname van beloftenploegen. Zijn mening is bevestigd. 'De wedstrijd leek in alle opzichten op een training. Voor de aanwezige Ajax-fans was het niet belangrijk hoe de afloop was. De belangen zijn totaal verschillend. Dat straalt ervan af.' Het is opleiden contra overleven.


Vink weet de oplossing niet. 'Maar dit is een stap in de verkeerde richting. Weet je dat minstens 500 fans van De Graafschap de thuisduels tegen de beloftenelftallen boycotten? Als deze aversie doorzet, waar gaat het dan heen?'


Terwijl Groenendijk het leerproces van zijn geïmproviseerde elftal toelicht, is De Graafschap vooral opgelucht. Trainer Huistra stond onder druk. Hij maakte onlangs een wegwerpgebaar naar zijn publiek. Daar houden ze niet van in Doetinchem.


Gezamenlijk lopen de spelers van De Graafschap na de zege naar het uitvak in de hoek. Ze zwaaien naar de zes overgebleven supporters. Enthousiast zwaaien ze terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden