Symbool van de verdeeldheid

Bij 's werelds zwaarstbewaakte grens en wrangste toeristenfuik kijken Zuid- en Noord-Korea elkaar letterlijk in de ogen. 'Wel een beetje griezelig.'

SEOUL - De toeristenbus voor het hotel in Seoul zit 's morgens vroeg halfvol en reisleider Kim toont zich tevreden. 'Ik had gedacht dat de bezoekers het dezer dagen zouden laten afweten', zegt hij door de microfoon. 'Raak straks vooral niet in paniek als voor uw neus de nieuwe wereldoorlog uitbreekt. Wie op het slagveld achterblijft, zal ik als vermist moeten opgeven, als ik het zelf tenminste overleef.'


Welkom in Zuid-Korea's Gedemilitariseerde Zone, 's werelds zwaarstbewaakte grens en wrangste toeristenfuik. Gedeeltelijk amusementspark en souvenirshop, gemengd met een ferme dosis koude-oorlogsspanning die de laatste paar weken plotseling opvlamt.


Noord-Korea's nieuwe leider Kim Jong-un dreigt de Zuid-Koreaanse hoofdstad tot as te bombarderen en zegt bovendien Amerika te zullen bestoken met nucleaire wapens. Dat vanwege de sancties van de Verenigde Naties en recente Amerikaans-Zuid-Koreaanse militaire oefeningen. Volgens Pyongyang zijn die het voorwerk voor een invasie.


'Het is wel een beetje griezelig' zegt een Engelse vrouw van Indiase afkomst in de touristenbus. 'Maar het is ook opwindend om juist nu een kijkje te nemen hier.'


Korea's Gedemilitariseerde Zone is een 4 kilometer brede strook land die het Koreaanse schiereiland over de volle breedte grofweg in tweeën snijdt. De bufferzone werd in 1953 ingesteld na drie jaar oorlog en zes miljoen doden. De partijen hebben nooit een vredesakkoord ondertekend, officieel gaat de oorlog gewoon door.


In de praktijk zorgt dat ervoor dat ondanks de buffer soms nog schietpartijen uitbreken. Daarbij vielen tot nu toe honderden slachtoffers aan beide kanten. In de Gedemilitariseerde Zone staat onder andere een monument voor twee Amerikaanse officieren. Die werden in 1976 door Noord-Koreanen met bijlen doodgehakt nadat ze hadden geprobeerd een boom te snoeien.


En dan zijn er natuurlijk de wanhopige vluchtelingen die een haast zekere dood in de Gedemilitariseerde Zone verkiezen boven het leven in Noord-Korea. Slecht een enkeling weet aan het mitrailleurvuur en de mijnenvelden te ontsnappen.


Reisgids Kim heeft vandaag een beetje haast om het programma af te werken. Hij wil absoluut niet in het vaarwater komen van de grote aantallen Chinese reisgroepen die de Gedemilitariseerde Zone hebben ontdekt. 'Even doorlopen voordat we vastlopen in de Chinese invasie,' zegt hij. 'Zestig jaar geleden ontsnapten we daaraan. Nu is er geen ontkomen meer aan.'


Vrijwilligers

Tijdens de Koreaanse oorlog werden miljoenen Chinese 'vrijwilligers' in het Noorden ingezet. Honderdduizenden manschappen - mogelijk zelfs een miljoen - kwamen om. De overweldigende aantallen Chinese dagjesmensen lijken niet gebukt te gaan onder dat historisch besef. Ze gedragen zich alsof ze een bezoek aan Disneyland afleggen. Vrouwen en kinderen poseren eindeloos voor foto's en huisvaders graven in souvenirwinkels in stapels camouflage T-shirts en petten.


Een herinnering aan het feit dat ze de Gedemilitariseerde Zone bezoeken aan de kant van de voormalige vijand maakt geen enkele indruk. 'Zuid-Korea is een steeds populairdere vakantie bestemming', zegt de 28-jarige computerverkoper Jiang Di uit de stad Nanjing. 'Het is betaalbaar, schoon en mooi. En bij zo'n reis hoort uiteraard ook een bezoek aan de Gedemilitariseerde Zone.'


Over een trip naar de andere kant van de grens zegt hij nooit te hebben nagedacht. 'Noord-Korea is straatarm en ellendig. Waarom zou ik daar op vakantie willen?'


Een bezoek aan de Gedemilitariseerde Zone is niet compleet zonder een rondgang door een Noord-Koreaanse invasietunnel, 150 meter onder de grond. Volgens de militaire inlichtingendiensten zouden er 14 stuks vanaf Noord-Korea naar het Zuiden leiden, maar tot nu toe zijn er slechts drie ontdekt. Pyongyang probeerde de laatste af te doen als een verlaten kolenmijn door de wanden gedeeltelijk zwart te verven. Dat vertellen gidsen al jarenlang onder hoongelach.


Het hoogtepunt voor de meeste toeristen is een groepje simpele optrekjes in Panmunjom. Dit is waar de noordelijke en zuidelijke troepen elkaar letterlijk in de ogen kijken. Zuid-Korea stuurt hier de langste en indrukwekkendste soldaten naartoe. Ze staan als standbeelden stil in intimiderende vechthoudingen, de borst vooruit, vuisten gebald. Terwijl ze naar het noorden staren, reflecteert de zon op hun helmen en in hun zonnebrillen. De kleinere Noord-Koreanen loeren van hun kant door verrekijkers naar het zuiden.


'Als er in de komende weken oorlog uitbreekt, dan zal dat welhaast zeker niet hier zijn,' zegt Kim. 'Toch is dit wel het krachtigste symbool van ons verdeelde land. Soms maakt dat een diepe indruk op me.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden