Symbool oude regime moet Tunesië stabiliteit bieden

De nieuwe president van Tunesië diende onder de autocraten uit het verleden. Grote vraag is of hij de islamisten een rol geeft in de regering.

De 88-jarige president van Tunesië Essebsi tijdens zijn verkiezingscampagne in november in het oude centrum van Tunis. Beeld afp
De 88-jarige president van Tunesië Essebsi tijdens zijn verkiezingscampagne in november in het oude centrum van Tunis.Beeld afp

Met de verkiezing zondag van Beji Caid Essebsi tot president lijkt Tunesië de eerste fase van de politieke transitie te hebben afgerond, maar dat is niet helemaal waar. Er moet nog een nieuwe regering worden samengesteld, een waarin Essebsi's partij Nidaa Tounes (Appèl van Tunesië) gaat samenwerken met anderen.

Wie die anderen zijn, dat zal de komende jaren van invloed zijn op het maatschappelijk en bestuurlijk klimaat in het land. Boven alles is de vraag: komt de islamistische partij Ennahda in de oppositie of gaat ze mee regeren?

Met ruim 55 procent van de stemmen versloeg Essebsi zijn rivaal, de huidige president Moncef Marzouki. Na bekendmaking van de uitslag gingen in de zuidelijke stad Hamma honderden jongeren de straat op om te demonstreren. Zij riepen leuzen als 'Nee tegen het oude regime' en staken autobanden in de brand.

Daarin weerklonk de polariserende toon die was gezet in de verkiezingscampagne. Volgens Marzouki was de keus er een tussen voortzetting van de in 2011 begonnen revolutie en terugkeer naar de dictatuur. 'Essebsi is geen democraat. Hij weet niet eens wat democratie is', zei hij in een van zijn verkiezingstoespraken.

Schromelijk overdreven, net zo overdreven als wat Essebsi verkondigde over het lot dat Tunesië wachtte, mocht Marzouki gekozen worden. In dat geval, zei hij, zullen de krachten van de duisternis overwinnen en zal het land een stap van 14 eeuwen terug zetten.

Beperkte macht

Hoewel Marzouki helemaal geen islamist is, was dat een sneer naar Ennahda, dat sinds de revolutie drie jaar de regering aanvoerde, maar bij de parlementsverkiezingen terugzakte naar 26 procent van de stemmen en Nidaa Tounes (39 procent) langszij zag komen.

Daarom kan het donkere scenario van Essebsi niet kloppen. Nidaa Tounes wordt hoe dan ook de dominante kracht in de regering; de president kan daaraan weinig veranderen. Volgens de Tunesische grondwet heeft het staatshoofd beperkte macht, en dan voornamelijk op het gebied van buitenlandse zaken en defensie.

Maar dat zijn de Tunesiërs niet gewend. Zij hebben 55 jaar geleefd onder een 'sterke man', eerst vader des vaderlands Habib Bourguiba, vervolgens de allengs meer gehate Zine el Abidine Ben Ali. De 'mythe van de functie van het presidentschap', noemt Tunesië-kenner Michael Ayari dat.

Bovendien behóórt Marzouki helemaal niet tot Ennahda. De vroegere mensenrechtenactivist heeft zijn eigen seculiere partij. Wel staat hij op tamelijk goede voet met de islamisten, die naar Arabische begrippen zeer gematigd zijn en van wie velen waarschijnlijk op hem hebben gestemd.

Aanhangers van de voormalige Tunesische minister-president vieren de eerste resultaten op 21 december 21, 2014 in Tunis Beeld afp
Aanhangers van de voormalige Tunesische minister-president vieren de eerste resultaten op 21 december 21, 2014 in TunisBeeld afp

Verlangen naar stabiliteit

Anderzijds is het onjuist te stellen dat met de verkiezing van Essebsi het oude regime terugkeert. Inderdaad, Nidaa Tounes herbergt heel wat functionarissen uit de tijd van Ben Ali en de 88-jarige Essebsi was (van 1990 tot 1991) parlementsvoorzitter onder Ben Ali; onder Bourguiba bekleedde hij ministersposten. Maar zijn partij herbergt óók geheide liberalen, linkse intellectuelen, vakbondsactivisten. Wat hen bindt, is hun afkeer van Ennahda en het verlangen naar stabiliteit en economisch herstel.

De tegenstelling tussen Essebsi en Marzouki is er daarom niet een tussen islam en democratie, maar veeleer die tussen de meer welvarende steden aan de kust en het achtergebleven zuiden van het land (waar Marzouki vandaan komt). Vandaar het protest gisteren in Hamma.

Het overbruggen van die tegenstelling staat op het 'te doen'-lijstje van de nieuwe regering. Dat zou voor Essebsi reden kunnen zijn, alle weerzin ten spijt, toch een coalitie te vormen met Ennahda. Maar als de nieuwe president op zijn woord mag worden geloofd, zal dat niet gebeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden