Sylvia Witteman bladert door Peter Vos' Getekende brieven

Peter Vos, zelfportret uit 1982.Beeld Uit: Getekende brieven

Bij het bladeren door Peter Vos' Getekende brieven werd ik door een onbedaarlijke afgunst overvallen. Wat een mazzel had je als je met die man bevriend was! De vrouwen in zijn leven moeten daar overigens genuanceerder over gedacht hebben, want hij - een beau garçon, geheel vormgegeven volgens de richtlijnen van de tijdgeest, op een aantrekkelijke manier een tikje alcoholisch verloederd, met Boudewijn de Groot-krullebol - versleet er nogal wat.

Zijn laatste vrouw, Saïda Lokhorst, koesterde gelukkig geen weduwe Vestdijk-achtige wrok, en was zo goed een boek samen te stellen van al die prentbrieven. Wat zijn het er veel, en wat zijn ze mooi! Peter Vos zei ooit dat hij tekende zoals andere mensen nagelbijten; obsessief, maar met concentratie. De ware nagelbijter zal dit herkennen: men rust niet voor de vingerstompjes egaal glad zijn geknaagd, zonder hakende nagelrestjes.

Mijn jeugd was gestoffeerd met de stipjes en streepjes van Peter Vos. Dat beroemde Beestenkwartet, natuurlijk. De 'Kloothommel' vond ik altijd een beetje eng, met die reusachtige, duistere balzak die zowat tot aan zijn cowboylaarzen hing, en ook om de pukkelige billen van de schijtlijster kon ik niet zo giechelen als je hóórde te doen. Maar de vaak, ook als ze lachten, toch wat melancholiek kijkende leeuwtjes in de Vrij Nederland-rubriek Terzijde ontroerden me. Ach, toen iedereen Vrij Nederland nog las!

Helemáál adembenemend was De Pozzebokken (samen met Bouke Jagt, 1971), waarin een kindertekening tot leven komt, en nog op volstrekt geloofwaardige wijze ook. Verschrikkelijk, dat plaatje waarop een huilende Pozzebok wordt uitgegumd! En dan had mijn moeder nog een kookboek, dat ik nog steeds bijna uit mijn hoofd ken: Eet goed, al goed, waarin de teksten van Wina Born en Harriët Freezer al net zo geestig waren als de ingehouden-woeste prentjes van Vos.

Veel van die dieren zijn, in verschillende varianten, terug te zien in deze Getekende brieven.

Ach, dat slaperige padje, in een brief aan Dick Hillenius! Die bij Vos altijd wat streng kijkende musjes, gezeten op een biljart, in die brief aan Renate Rubinstein! Hoe ze die keu in hun pootjes houden! Die zingende merel in zwarte monnikspij! Zijn uiltjes! Dat dikke (zwangere?) zwaantje, met vrouwenborsten, in een brief aan Fritzi Harmsen van Beek! (Vos hield veel van vogels, net als de nu ook al dode Peter van Straaten. Is dat toeval? En zo nee, hoe zit dat dan?)

Zelfs zijn handschrift is een lust voor het oog, en ook de vaak grillige vorm van de brieven zelf: je moet ze soms vouwen, kantelen of uitklappen om ze goed te kunnen lezen, of de letters vormen zélf weer een prentje, van het een of andere dier of fabeldier met menselijke onderdelen. Ook enig knip- en plakwerk komt er soms aan te pas, zonder dat Vos hinderlijk verviel tot de in die tijd helaas hippe 'kollaasjes', een dom en lui genre, begrijpelijkerwijs vaak gebezigd door kunstenaars die verder niks konden. (Komt u maar door met de boze brieven.)

Behalve een boek vol mooie prenten is Getekende brieven ook een fijn portret van de Amsterdamse incrowd in de jaren '50, '60 en '70, met zijn onbezoldigde dependance in het Blaricumse krotkasteel Jagtlust (Léés dat boek van Annejet van Zijl!).

Op zich heb ik het niet op dure salontafelboeken, die 'houden de arbeidersjeugd maar van de klassenstrijd af' zoals Gerard Reve vaak zei.

Voor deze Getekende brieven maak ik héél graag een uitzondering.

Lees ook: Traktatie voor vrienden, nu voor iedereen

Kleine kunstwerkjes zijn het, de rijk geïllustreerde brieven die tekenaar Peter Vos verstuurde en die nu postuum zijn uitgegeven. 'Dichter bij Peter Vos kun je niet komen', schrijft Jean-Pierre Geelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden