INTERVIEW

Sylvana Simons ziet volop ruimte op het Binnenhof: ‘Je kunt nou eenmaal niet een beetje anti-racistisch zijn’

Sylvana Simons, lijsttrekker van BIJ1: ‘Over de hele wereld zijn er meer zwarte dan witte mensen en meer moslims dan atheïsten, dus wie is hier eigenlijk de minderheid en wat doet het ertoe?’ Beeld ANP
Sylvana Simons, lijsttrekker van BIJ1: ‘Over de hele wereld zijn er meer zwarte dan witte mensen en meer moslims dan atheïsten, dus wie is hier eigenlijk de minderheid en wat doet het ertoe?’Beeld ANP

Wie dacht dat Sylvana Simons een politieke eendagsvlieg was, heeft het mis. Een eerdere poging om in de Tweede Kamer te komen mislukte, maar Simons blijft erin geloven: een aparte partij die strijdt voor ‘radicale gelijkwaardigheid’. Waarom zou het dit keer wel lukken?

Al lang voordat het eerste grote protest voor Black Lives Matter plaatsvond in Nederland, stond Sylvana Simons op de barricaden om te spreken over institutioneel racisme. De politiek, media, scholen en de belastingdienst behandelen zwarte Nederlanders anders dan witte landgenoten, betoogde ze in 2015 al. Simons legde de vinger op de zere plek: waarom werd Zwarte Piet bijvoorbeeld niet afgeschaft op scholen? Het leverde haar zoveel haat op dat er beveiliging aan te pas moest komen.

Inmiddels is ‘de tijdsgeest veranderd’, erkent Simons per videogesprek. De oppositie op links en rechts heeft het populaire racisme-thema overgenomen in de verkiezingsprogramma’s. Zelfs de VVD wil een ‘luisterend oor bieden aan iedereen die pijn ervaart’ door discriminatie en er ‘hard tegen optreden’. Discriminatie staat dus al op de agenda in de Haagse politiek.

Het is voor sommigen dan ook een raadsel waarom Simons toch een aparte partij - Bij1 - heeft opgericht om te strijden voor ‘radicale gelijkwaardigheid. ‘Omdat die er nog niet is’, zegt Simons. Klopt, maar de vorige poging om op eigen kracht in de Tweede Kamer te komen, mislukte in 2017. Waarom sluit ze zich daarom niet aan bij - bijvoorbeeld - GroenLinks om zo de kans te vergroten dat ze haar idealen landelijk kan verwezenlijken?

Alles over de verkiezingen

Op 17 maart kiezen we een nieuwe Tweede Kamer. Op deze pagina leest u onze lijsttrekkersinterviews, vindt u onze analyses van de partijprogramma’s en kunt u onze stemwijzer doen.

Links flirt met rechts

Simons schudt bij die suggestie resoluut haar hoofd. ‘Van de gevestigde partijen valt heel weinig te verwachten als het om antiracisme gaat, vindt ze. ‘Integendeel, veel linkse partijen laten zich toch verleiden tot rechtse ideeën. Ik vind het bijvoorbeeld bijzonder dat de PvdA verantwoordelijk is voor het boerkaverbod en ik vind het zonde dat een linkse leider als Klaver mensen binnen zijn partij berispt die openlijk het fascisme bestrijden.’

Simons doelt met dat laatste op een Nijmeegse GroenLinkser die vorige week door Klaver tot de orde werd geroepen toen hij een Forum voor Democratie-bijeenkomst vergeleek met een nazi-manifestatie.

Met dat soort linkse leiders ‘ga je de oorlog dus niet winnen’, vindt Simons. ‘De partij is geboren uit noodzaak. Je kunt nou eenmaal niet een beetje anti-racistisch zijn. Dus als andere partijen zeggen: wij zijn ook anti-racistisch, maar wij vinden wel dat je extreemrechts moet feliciteren als ze winnen, dat gaat voor mij gewoon niet.’

Moeder van de buitenbeentjes

Haar drijfveer om op te komen voor kwetsbaren komt deels voort uit haar persoonlijke leven. ‘Ja, natuurlijk.’ Als tiener liep ze weg van huis, de weg daarna was hobbelig. ‘Ik weet hoe het is om een alleenstaande moeder te zijn, om je onbeschermd te voelen als je in een gewelddadige relatie zit. En ik ben natuurlijk een zwarte vrouw en ik ben het zusje, de dochter en de moeder van een zwarte man. Dus ik heb wel enig zicht op hoe het is om een zwarte man te zijn in dit land.’

De ‘moeder van alle buitenbeentjes in de stad’, werd ze eind vorig jaar gedoopt in de Volkskrant toen ze de Amsterdamse gemeenteraad verliet. Velen konden bij haar terecht: de daklozen, de ongedocumenteerden, iedereen met een beperking en iedereen uit de lhbti-gemeenschap. En ze was natuurlijk een voorvechter van alle ‘Amsterdammers van kleur.’

Ze heeft ‘geen bezwaar’ tegen de geuzennaam, maar stelt wel vraagtekens bij de term buitenbeentjes. ‘We máken mensen tot minderheid. Terwijl je ook kunt zeggen: over de hele wereld zijn er meer zwarte dan witte mensen en meer moslims dan atheïsten, dus wie is hier eigenlijk de minderheid en wat doet het ertoe?’

Kiezers paaien

Opvallend is dat Simons de tijdgeest misschien meeheeft, maar de peilingen niet. Haar partij Bij1 krijgt vooralsnog geen zetel in de Peilingwijzer, het gewogen gemiddelde van de belangrijkste peilingen. Zorgen maakt ze zich niet. Haar achterban is volgens haar nou eenmaal niet goed vertegenwoordigd bij peilingbureaus. Maar behoefte aan de partij is er zeker, denkt ze. Juist nu. ‘We hebben het afgelopen jaar gezien dat steeds meer mensen zich solidair hebben verklaard met de anti-racistische strijd.’ Ze hoopt op twee of drie zetels.

Kritiek op haar partij vindt ze lastig, blijkt tijdens het video-interview. Soms wil ze niet eens ingaan op argumenten van de tegenpartij. De kritiek van rechtse partijen bijvoorbeeld dat de multiculturele samenleving is mislukt en dat migranten oververtegenwoordigd zijn in de criminaliteit, pareert ze met: ‘Die cijfers kloppen gewoon niet, ik ga dat niet eens adresseren. Het is een vals frame.’

Ook het verschil tussen migrantenpartij Denk - waar ze het eerst probeerde - en haar eigen partij Bij1 is een heikel onderwerp. ‘Mensen moeten zelf ontdekken wat het verschil is tussen mij en Denk’, zegt ze kribbig. Op de vraag waarom ze geïrriteerd raakt, antwoordt ze: ‘Irritatie? Ik voel geen irritatie. Het verbáást mij - en ik vind het wel grappig dat je dat als irritatie vertaalt - dat iedere journalist in elk interview die vraag stelt.’ Een toelichting waarom ze in 2016 vertrok bij Denk, wil ze niet meer geven.

Drie keer Sylvana Simons in het nieuws

Simons over haar kantelpunt:
Als presentator Martin Simek in mei 2015 tijdens een bekende talkshow bootvluchtelingen ‘zwartjes’ noemt, realiseert Simons zich naar eigen zeggen hoe groot het racismeprobleem is in Nederland. Ze vraagt live op televisie met welke intentie hij die term gebruikt, en dan antwoordt Simek: ‘Dat is nu niet belangrijk, dat komt wel weer met Sinterklaas.’ Na de uitzending wordt Simons online bedreigd, er komt een ‘uitzwaaipagina’ voor haar op Facebook en in een carnavalslied wordt gezongen dat ze het land uit moet. Kort erna wordt Simons politiek actief.

Simons over haar vertrek bij Denk:
‘Ik ben blij dat ze racisme op de politieke agenda hebben gezet, maar ik wil niet alleen maar tégen iets zijn. Denk appelleert aan boosheid en gedijt bij polarisatie’, geeft Simons in december 2016 als reden voor haar vertrek uit Denk. Ook vindt Simons dat Denk te veel ‘rekening houdt met een conservatief deel van de achterban’ als het gaat over het agenderen van vrouwen- en homo-emancipatie.

Simons over haar toon die soms weerstand oproept:
‘Ik krijg vaak dat soort kritiek. De boodschap is wel goed, maar ik breng het niet goed. ‘Je toon. Je tóóóóón.’ Hou toch op!’ (december 2016).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden