Swissair-vlucht 111 meldde wel moeilijkheden, maar geen levensgevaar Gezagvoerder van rampvliegtuig gaf geen noodsignaal

Waarom de MD-11 van Swissair donderdag verongelukte, is nog een raadsel. Maar zeker lijkt wel dat de gezagvoerder de ernst van de situatie aanvankelijk onderschatte....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Zeven minuten voor Swissair vlucht SR 111 ten zuidwesten van Halifax in zee stortte, zocht gezagvoerder Urs Zimmerman contact met de luchtverkeersleiding in Moncton, New Brunswick. 'Pan, Pan, Pan', riep hij, 'Wij verkeren in nood.' Korte tijd later ving een Canadese radioamateur in Peggy's Cove de Zimmermans laatste woorden op: 'Ik val, ik val.'

De onderzoekers staan voor een raadsel. Als een piloot 'Pan' roept, wil hij aangeven dat zijn toestel in moeilijkheden verkeert. Maar 'Pan' is een minder ernstige boodschap dan 'Mayday, Mayday', waarmee cockpitbemanningen waarschuwen dat hun vliegtuig in grote nood verkeert. Kennelijk ging gezagvoerder Zimmerman er op dat moment nog van uit dat hij zijn MD-11 met een noodlanding veilig aan de grond kon zetten.

'Het is vreemd. De piloot meldt dat er een noodsituatie is ontstaan, maar geeft met ''Pan'' aan dat hij de problemen onder controle heeft', meent David Learmont, redacteur van het Britse luchtvaartblad Flight Magazine. 'Als hij ''Mayday, Mayday'' had geroepen, had hij geweten dat zijn vliegtuig elk moment kon neerstorten.'

Een paar minuten na de laatste noodkreet, ergens boven de oceaan in de buurt van Blandford, moet de HB-IWF 'Vaud' door de rookontwikkeling in de cockpit onbestuurbaar zijn geworden, zodat de crash onvermijdelijk werd. De vraag is wat er mis ging.

Toen het vliegtuig twee uur eerder opsteeg van de luchthaven John F. Kennedy in New York, leek het een routinevlucht naar Genève te worden. Zimmerman (50) was een van de meest ervaren piloten van Swissair. Bovendien was hij MD-11-instructeur.

Vijf kwartier na het opstijgen - twintig minuten voor het neerstorten - dienden zich de eerste problemen aan. Gezagvoerder Zimmerman meldde over de boordradio dat er rook in de cockpit hing. De piloot benadrukte dat er geen onmiddellijk gevaar dreigde en vroeg toestemming om van koers te veranderen voor een noodlanding op het vliegveld van Boston. Kort daarop nam hij weer contact op met de verkeersleiding. Zimmerman zei dat de situatie was verergerd en kreeg te horen dat hij beter koers kon zetten naar de internationale luchthaven van Halifax.

De MD-11 verliet de kruishoogte (11 kilometer) en begon af te dalen. Toen hij laag genoeg vloog, dumpte het toestel honderden tonnen brandstof in de oceaan bij St. Margaret's Bay. De passagiers kregen opdracht hun reddingsvesten aan toe doen. Er was waarschijnlijk nog geen sprake van een echte crisissituatie aan boord. 'De gezagvoerder voerde in dit stadium de normale noodprocedures uit', verklaarde een woordvoerder van Swissair gisteren. Korte tijd later stortte het toestel neer en brak het in duizenden stukken, toen het het water raakte, op zeven minuten vliegen van Halifax.

Zolang de 'zwarte doos' nog ergens op de bodem van de oceaan ligt, blijft de toedracht van het ongeluk een mysterie. De MD-11 verkeerde volgens Swissair in perfecte staat. Nog geen maand geleden had het ramptoestel een zogeheten 'A-Check', een kleine onderhouds- en controlebeurt, ondergaan.

Sommige experts vragen zich af waarom de piloot aanvankelijk een noodlanding in Boston wilde maken, terwijl hij had moeten of kunnen weten dat Halifax dichterbij was. Volgens onbevestigde berichten zou hij kostbare tijd hebben verloren door eerst koers te zetten naar Boston. Het Swissair-toestel bevond zich op het moment van het noodsignaal op 67 kilometer van Halifax en 307 kilometer van Boston.

Ook over de oorzaak van de rook in de cockpit tasten de onderzoekers nog in het duister. In de Zwiterse krant Blick houdt de luchtvaartdeskundige Sepp Moser met alles rekening: 'Een passagier die stiekem op het toilet rookte, een aanslag met een brandbom, een onoordeelkundig verpakt onderdeel van de lading, een technisch mankement of kortsluiting.' Canadese kranten suggereerden gisteren dat er kortsluiting in de bedrading van de cockpit was ontstaan.

In juni 1997 had de fabrikant van de MD-11 gewaarschuwd dat de bedrading achterin de cockpit van M-11-toestellen moest worden veranderd, omdat er anders door wrijving tijdens trillingen brand kon uitbreken, zodat de bemanning de controle over het vliegtuig zou kunnen verliezen. De Swissair-leiding benadrukte gisteren dat alle veiligheidsadviezen van Boeing altijd stipt worden opgevolgd.

Swissair vliegt gewoon door met de overige vijftien MD-11's die de maatschappij bezit, maar er worden wel voor elke start extra controles uitgevoerd. De dagelijkse lijnvlucht uit New York arriveerde gisteren zonder problemen, een half uur eerder dan gepland, in Genève. Alleen het vluchtnummer was veranderd. SR 111 heet sinds het neerstorten van de 'Vaud' voortaan SR 115.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden