Op het tweede gezichtSvetlana Tichanovskaja

Svetlana Tichanovskaja heeft nu al meer bereikt dan bullebak Loekasjenko voor mogelijk hield

null Beeld Javier Muñoz
Beeld Javier Muñoz

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: Svetlana Tichanovskaja, ‘tegenpresident’ van Belarus, heeft nu al meer bereikt dan de zittende president van Belarus voor mogelijk hield.

In de late 14de eeuw had de katholieke kerk twee pausen. In de late 20ste eeuw had de Bulgaarse orthodoxe kerk twee patriarchen. Venezuela heeft sinds 2019 twee presidenten. Sinds 9 augustus claimen ook twee mensen het presidentschap van Belarus.

Als er twéé die functie claimen, kun je er donder op zeggen dat alleen degene zonder leger en politiemacht dat terecht doet. Dat is degene die media wel ‘de tegenpresident’ noemen. De Venezolaanse ‘tegenpresident’ Juan Guaidó beticht de zittende president Nicolás Maduro o zo terecht van gewelddadige en frauduleuze methoden. De Belarussische ‘tegenpresident’ Svetlana Tichanovskaja won de eerste verkiezingsronde op 9 augustus hoogstwaarschijnlijk met meer dan 60 procent van de stemmen. Na een gewelddadige interventie van de zittende president Aleksandr Loekasjenko, alleenheerser sinds 1994, meldde de staatstelevisie helaas andere resultaten: 80 procent voor hem, 10 procent voor haar.

Als er twéé een presidentschap claimen, trekt degene met een leger en een politiemacht vaak aan het langste eind. N. Maduro zit nog altijd in het presidentieel paleis in Caracas, A. Loekasjenko zetelt nog in Minsk. Om niet te worden opgesloten, moest Svetlana Tichanovskaja het land dat haar tot president koos meteen na de verkiezingen ontvluchten.

Er zijn meer contrasten. De zittende president van Belarus is een briesende bullebak die in de Sovjet-Unie een kolchoz bestierde, de tegenpresident een vrouw van 38 die een paar maanden terug nog thuis in de flat achter de computer Engelse vertalingen maakte én voor twee kinderen zorgde. Haar man, Belarus’ populairste videokunstenaar, zat toen nog niet in de gevangenis, die vervaardigde regimekritische vlogs. De kijkcijfers daarvan deden bij de zittende president zo veel alarmbellen afgaan dat diens kandidatuur voor de presidentsverkiezingen werd geweigerd. Omdat de inschrijfpapieren toch al in huis waren, vulde zijn vrouw ze in op haar naam. De bullebak in het presidentieel paleis brieste iets als ‘laat dat vrouwtje maar meedoen’: elke patriarchale ex-kolchozbaas met een stierennek weet dat je van ‘een vrouwtje’ niets te vrezen hebt.

Ze won de verkiezingen, opende een tegenpresidentieel kantoor in Litouwen, werd door Europese leiders ontvangen, kreeg met de Belarussische oppositie de Sacharovprijs en ijvert dag in dag uit voor sancties die de zittende president écht raken. Al vier maanden riskeren elke zondag tienduizenden demonstranten in Minsk rubberkogels in protesten tegen de meest groteske Europese verkiezingsfraude sinds 1989. ‘Het komt uit het hart, niet uit het hoofd’, zei Svetlana Tichanovskaja in een interview met de Volkskrant over zo veel moed.

Het móét wel uit het hart komen. Wie zijn hoofd gaat gebruiken, kan de moed verliezen. De laffe bullebak heeft zijn land verpand aan zijn machtige beschermheer in Moskou. Het laatste wat Poetin wil in zijn Belarussische voortuin, is dat daar een democratisch gekozen, progressieve vrouw aan het roer staat. De bullebak heeft nog steeds de controle over het staatsveiligheidsapparaat. Stakingen van Belarussische werknemers zijn niet massaal genoeg.

Svetlana Tichanovskaja is nog monter en strijdbaar. Vorige week stond in deze krant een treurig interview met de Venezolaanse tegenpresident Guaidó. Hij heeft anderhalf jaar meer tegenpresidentiële ervaring en kampt met een moedeloze bevolking. Ze noemen hem nu een David zonder slinger om Goliath te vloeren. Stel dat tienduizenden demonstranten in Minsk blijven uitlopen, dat stakingen Belarus straks toch lamleggen en er harde Europese sancties komen: dan wordt Loekasjenko vroeg of laat wél gevloerd. Hij verdient het. Svetlana Tichanovskaja verdient het.

Meer Op het tweede gezicht

Vorige week lag de Hongaarse premier Viktor Orbán op de sofa,  grootmeester in brinkmanship, die kunst verder te gaan dan al je tegenstanders dachten dat je zou durven gaan. Over vrijwel alles wat Orbán de afgelopen tien jaar heeft durven doen is vooraf gezegd: zover zal hij niet gaan. Antisemitische posters, antivluchtelingenhekken, annexatie van media: hij durfde het wel en kwam ermee weg. 

Twee weken geleden besteedde Op het Tweede Gezicht aandacht aan Rudy Giuliani, de ooit immens populaire burgemeester van New York die verwerd tot de bijwagen van Donald Trump. Samenzweringen zijn een specialità della casa geworden. Geen neergang kan zich meten met de zijne, zeggen mensen die Giuliani ooit een warm hart toedroegen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden