Suu Kyi: geen sprake van etnische zuivering Rohingya-minderheid

Nobelprijswinnares Suu Kyi loopt op eieren

Wat in de Myanmarese provincie Rakhine gebeurt mag je van Aung San Suu Kyi geen 'etnische zuivering' noemen. 'Dat is een te groot woord', zegt de Nobelprijswinnares in een interview met de Britse omroep BBC, 'Ik denk niet dat daar een etnische zuivering aan de gang is.' Wat er dan wel gebeurt laat Suu Kyi vervolgens behendig in het midden.

Aung San Suu Kyi tijdens het interview met de BBC.

Het zeldzame interview maakt vooral één ding duidelijk: als het om de Rohingya gaat doet zij er liever het zwijgen toe.

Etnische zuivering is misschien een te zware term, maar toch ook weer niet erg ver van de waarheid verwijderd. Het Myanmarese leger is een bloedig offensief tegen Rohingya begonnen en gaat in Rakhine tekeer als in de donkere dagen van de junta. Steeds meer berichten over moord, verkrachting en brandstichting bereiken de buitenwereld. Zo'n 70 duizend Rohingya zijn de grens met Bangla Desh over gevlucht. Buitenlandse journalisten en hulpverleners krijgen geen toegang tot het gebied, maar alles wijst erop dat de verhalen in grote lijnen kloppen. Aung San Suu Kyi lijkt niet bij machte daar iets tegen te ondernemen, als zij dat al wil.

Eigen schuld

Zij houdt zich groot in het interview, en wijst alle buitenlandse kritiek van de hand. Zij snapt niet waar mensen het over hebben die zeggen dat zij te weinig doet, zich te weinig uitspreekt. 'Hoezo moet ik me meer uitspreken over Rakhine? Ik zwijg niet. Mensen stellen vragen en ik antwoord.' Dat er gevochten wordt in het noorden van Rakhine is volgens haar niet de schuld van de militairen maar helemaal de eigen schuld van de gewapende moslims die in oktober totaal onverwachts politieposten overvielen en negen politieagenten doodden. Onbegrijpelijk, zegt Suu Kyi: 'Ik kan geen enkele reden bedenken om dat te doen.'

Over de jarenlange bloedige onderdrukking van Rohingya heeft zij het niet. De boeddhistische Birmezen die in Myanmar in de meerderheid zijn noemen ze 'Bengali' - mensen uit het buurland Bangladesh - en beschouwen ze als indringers. In 2012 was er een geweldsgolf waarin hele Rohingya-dorpen werden platgebrand. Tienduizenden Rohingya belandden in vluchtelingenkampen waar zij nog steeds zitten.

Rohingya wachten op eten in een vluchtelingenkamp in Sittwe, Rakhine. Beeld epa

Tienduizenden anderen vluchtten met wrakke bootjes de zee op. De recente schoonveegactie van het leger heeft opnieuw tienduizenden Rohingya op de vlucht gejaagd. Suu Kyi bagatelliseert de rol van het leger. Natuurlijk is geweld niet fijn, maar ook anderen doen het immers: 'Er worden ook moslims door moslims gedood, als zij verdacht worden van collaboratie met de regering.'

Zij slaagt er zelfs in om gedurende het hele interview het woord 'Rohingya' te ontwijken. Dat doet zij heel bewust. Alleen het uitspreken van dit 'R-woord' kan haar van haar voetstuk stoten. Dat woord houdt namelijk een erkenning in van het bestaan van Rohingya, en dat zou haar eigen partij en haar achterban haar nooit vergeven. En zijzelf misschien ook niet. Suu Kyi's houding van de afgelopen maanden heeft de vraag opgeroepen of zij, als telg van de Birmese elite, niet ook zelf stiekem racistische gevoelens koestert.

Diep verankerde haat

De haat jegens de Rohingya zit in ieder geval diep verankerd in de ziel van haar volgelingen. Radicale boeddhisten wachten maar op een gelegenheid om ze opnieuw aan te vallen. Suu Kyi moet haar achterban rustig houden, en dat niet alleen: zij moet ook rekening houden met de militairen. Aung San Suu Kyi leidt weliswaar de regering, maar militairen zijn nog niet weg. Zij gaan over de nationale veiligheid, en hebben nog altijd de macht om, als zij dat zouden willen, de hele democratisering weer terug te draaien.

Suu Kyi loopt dus op eieren. Haar positie wordt al vergeleken met de jaren dat zij huisarrest had. Ook toen moest zij voorzichtig zijn, omdat elk verkeerd woord represailles van de militairen tot gevolg zouden hebben. Zij zweeg toen, en zij zwijgt ook nu, maar dat zwijgen wordt dan weer kwalijk genomen door het buitenland.

Mensen demonstreren tegen het plan van de regering om burgerschap te verlenen aan sommige Rohingya. Beeld epa

Jarenlang was Suu Kyi voor de buitenwereld een kampioen van de democratie. Zij werd, zegt de BBC-interviewer, vergeleken met Gandhi en met moeder Theresa. Zij kreeg de Nobelprijs voor haar jarenlange verzet tegen de militaire junta.

Sinds ze werd vrijgelaten en haar oppositiepartij naar de overwinning leidde, is daarom de hoop van de wereld op haar gericht. Zij zou zich, suggereert de interviewer, kunnen opofferen, net als Mahatma Gandhi, die zijn verzet met de dood moest bekopen. Zij zou zich helder kunnen uitspreken, ongeacht de gevolgen.

Waarom doet ze dat niet?

Omdat zij geen Gandhi is, zegt ze.

'Ik denk niet dat het in de waagschaal stellen van je eigen leven een voorbeeld is dat ik graag zou volgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.