Susan Sontag

Strijdbaar, vermoeiend, hyperbewust, een genot: Sontags dagboeken.

Susan Sontag: Zoals de geest gebonden is aan het vlees

Dagboeken 1964-1980

Uit het Engels vertaald door Joris Vermeulen. De Bezige Bij; 543 pagina's; € 34,90.


Susan Sontag leeft als een wachter op een kantelend schip. Alles om haar heen stort in, ze zit tussen de scherven en met haar ellebogen in de soep, maar zij houdt het gesprek gaande en bewaakt het overzicht.


Op 20 augustus 1964 beschrijft Sontag haar 'lichaamstype': 'Lang/ Lage bloeddruk/ Heel veel slaap nodig/ Plotseling snakken naar pure suiker (maar hou niet van toetjes - te laag gehalte/ Niet tegen sterkedrank kunnen/ Zware roker/ Neiging naar bloedarmoede / Snakken naar eiwitten/ Astma/ Migraineaanvallen/ Zeer goede maag - geen zuur, constipatie etc./ Amper menstruatiekrampen/ Snel moe tijdens staan/ Hou van hoogtes/ Kijk graag naar misvormde mensen (voyeuristisch)/ Nagelbijten/ Knarsetanden/ Bijziend, a-stigmatisme/ Frileuse (erg gevoelig voor kou, net als voor hete zomers)/ Niet erg gevoelig voor lawaai (hoge mate van selectieve focus gehoor)'.


Zoals ze in deze geweldige lijst een persoonlijkheid onthult, strijden observaties en interpretaties in Sontags dagboeken (1964-1980) om voorrang. Ze heeft een dwangmatige belangstelling voor beeldende kunst, literatuur, film, politiek, popmuziek, aforismen en situaties die in hun gedetailleerde beschrijving bizar overkomen.


Zo noteert Sontag dat Lenin op zijn sterfbed een verhaal van Jack London voorgelezen kreeg. Wanneer ze in Tanger is, merkt ze op wie haar zijn voorgegaan: Pepys, Dumas, Loti, Rimski-Korsakov, Saint-Saëns, Delacroix, Gide, Stein, Barnes, Bowles enz. enz. Het 'enz. enz.' toont iets van haar dualisme: ze wil alles weten, maar beseft anderzijds ook dat veel schitterende details er niet werkelijk toe doen.


Ze is een strijdbaar, maar ook vermoeiend mens. Van alles moet ze iets vinden. Ze mag niet zoveel glimlachen van zichzelf. Moet meer films bekijken. Lange lijsten boeken lezen. Ze moet zich in beter gezelschap begeven. Naar China om de politieke situatie te analyseren. Een roman schrijven. Een betere roman schrijven.


Er is geen moment rust voor de schrijver, die voor een eeuwige vragensteller opvallend stellig formuleert: 'Als ik geen oordeel over de wereld kan vellen, moet ik het over mezelf vellen.' En na een witregel, een korte denkpauze: 'Ik ben aan het leren om een oordeel over de wereld te vellen.'


Sontag lijkt te bestaan uit taal. Het lichamelijke is iets waar ze zich wel over uitspreekt, maar alleen wanneer ze zichzelf van een afstand bekijkt. Ze heeft moeite 'zichzelf te geven' tijdens seks, een groot onderscheid met het schrijven: 'Als ik me wat seks betreft maar hetzelfde kon voelen als wat het schrijven betreft! Dat ik het voertuig, het medium, het instrument van een of andere kracht ben die me te boven gaat./ Ik ervaar het schrijven als een geschenk - soms bijna als een gebod. Ik laat het gebeuren, probeer niet tussenbeide te komen. Ik respecteer het omdat ik het ben en het tegelijkertijd meer is dan ik. Het is persoonlijk en tegelijkertijd bovenpersoonlijk.'


De behoefte van de rusteloze, hyperbewuste schrijver om haar leven - vol falende ambities en moeizame relaties - terug te brengen tot heldere inzichten en aforismen is ontroerend en levert de mooiste uitspraken op. Opmerkelijk is de generaliserende manier waarop ze haar eigen problemen bevecht: 'Men moet devoot zijn ten aanzien van seks. Dan zal men niet angstig dúrven zijn.'


Als iets de dagboekschrijver Sontag kenmerkt, is het de behoefte om uit te stijgen boven haar lichaam, boven zichzelf; in taal en door middel van de kracht van het denken. Het is van een puur genot om te ervaren hoe ze daar onvermoeibaar, dag na dag, in uitblinkt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden