'Susan, sleep je man aan zijn benen het land uit'

Voor het eerst in tientallen jaren kan de Egyptische bevolking zeggen wat ze wil. En dat doet ze dan ook.

CAÏRO -De muziek van de revolutie deed het ruggemerg trillen. Bij het Talaat Harb-plein, tweehonderd meter in de luwte van de compacte volksmassa op het Tahrirplein, is wat meer beenruimte voor feest. Hier zingen, dansen en klappen de vrouwen en mannen van Egypte voor vrijheid en het vertrek van de gehate heerser, de man wiens naam hier in de Egyptische hoofdstad te lezen is op tienduizenden vellen papier, spandoeken, spotprenten en stukken karton: Mubarak.


Speakerboxen op een balkon blèren de liederen uit waarvan iedereen de tekst blijkt te kennen. Waarom is de zee gelukkig? en Ik zweer bij de Hemel dat dit mijn land is. Een trosje jonge vrouwen staat zingend en handen klappend midden in een kring dansende jonge kerels. Steeds meer mensen komen af op het opzwepende ritme, allen zingen voluit mee. Muziek van zangers als Abdelkhalim Hafez en Mohammed Mounir, de koning van het Egyptische lied, wie kent het niet?


Van het propvolle balkon worden pamfletten geworpen, honderden armen reiken naar het manna van de vrije meningsuiting. Amr Oman, zomaar een demonstrant, wijst naar boven. 'Zie je dat?', zegt hij met glimmende ogen. 'Tien dagen geleden ging je hier nog naar de gevangenis als je zo'n papier in bezit had.'


Ook dat is de betekenis van deze historische dag - of dagen, de drie voorgaande etmalen van protest meegerekend: de burgers voelen zich bevrijd van de politiestaat, mensen kunnen voor het eerst in tientallen jaren zeggen wat ze willen, zonder vrees in een martelkamer van de geheime dienst te belanden.


Dat doen ze dan ook. Op en rond het Tahrirplein, waar ik de hele dag rondloop en soms geplet raak in de geduldige massa, word ik voortdurend aangesproken door mensen die eindelijk eens een opinie willen verkondigen, van een simpel maar krachtig 'Out! Mubarak! Fuck You!', tot een doordachte politieke analyse.


Het kan met deze aantallen niet anders of de meesten beleven de eerste politieke demonstratie van hun leven. Ze komen uit alle lagen van de bevolking. Er zijn veel vrouwen vandaag.


De 47-jarige Hanan Mustafa, een apotheker, is met haar vier tienerdochters gekomen, een kleine vrouw met een rode geruite sjaal over het haar. 'Ik ben hier voor het eerst. Ik was bang om te gaan, maar ik moest. Als ik thuis was gebleven, had ik me een lafaard gevoeld.' Haar man werkt in de Emiraten, haar ouders weten niet dat ze hier is. 'Ik ben bang, maar gelukkig. We kunnen deze revolutie winnen.'


Het zijn mensen als Hanan die de verrassing vormen van de Egyptische volksopstand. Niemand had dit zien aankomen. Voor de Kentucky Fried Chicken op het Tahrirplein kom ik Heba Morayef tegen. De Egyptische werkt als onderzoekster voor Human Rights Watch. Na de Tunesische omwenteling voorspelde zij, en vijf andere Egyptische experts in de Volkskrant: 'In Egypte zou zoiets voorlopig niet gebeuren.'


'Ja, ik had het mis, hè. Gelukkig', lacht ze. 'En wat ik ook niet wist: dat Egypte een middenklasse heeft.' Ook dat is een openbaring; Egypte heeft een burgerij die niet alleen economisch, maar net zo goed politiek de vleugels wenst uit te slaan. De nieuwe, slimme generatie maakte een eind aan een winterslaap van decennia.


Een chique dame - zonnebril, dure laarzen, zonnebankteint - stapt op de man met het opschrijfboekje af: 'Schrijf op: we waren bang, altijd. We hebben dit allemaal te danken aan de moedige jongeren van de internetgeneratie. Zij gaven het zetje.'


Correctie. De vrouw was haar verhaal begonnen met: 'Jullie zijn verbaasd, hè, dat wij zo beschaafd zijn.' Ook dat kenmerkt deze dag, althans in Caïro. Geen wanklank valt. Niet alleen grijpt het leger niet in, de beweging zonder leiders slaagt er spontaan ook in de zaak een beetje in goede banen te leiden.


Vrijwilligers controleren bij de toegangen tot het plein de ID-kaarten (een pinpas van de ING-bank blijkt te volstaan), jongens delen zoete repen uit van de merken Twinkies, Todo's en Elnono. 's Avonds laat, als tienduizenden betogers zich opmaken voor een nacht op het plein, worden zomaar dekens uitgedeeld. Vrijwilligers werpen zich ook op als sprekers, van soapsterren tot Ala Abd Sadeh, de bekende voetbalverslaggever.


Humor is er ook. Het plein lacht als van het dak van een belendend gebouw een spandoek wordt uitgerold: 'Susan Mubarak, sleep je man aan zijn benen het land uit.' Creativiteit wordt gebotvierd op ter plekke vol gekalkte vellen papier. '25-01-2011 Egypt divorced Mubarak and married Freedom.' En: 'Misschien begrijp je het zo', onder de oproep 'Ga weg!' in het Arabisch, Engels, en in hiërogliefen.


Hóe dit volksfeest van de vrijheid is georganiseerd, is onduidelijk. Of eigenlijk: het ís niet georganiseerd. Het begon als een anti-dictatoriale flashmob.


Wel is duidelijk dat de '6 April Beweging' - oppositionele jongeren die sinds april 2008 Facebook als uitvalsbasis hebben - het startsein gaf voor de eerste grote demonstratie, op dinsdag 25 januari. Dat was de klaroenstoot van de Egyptische revolte. Maandagavond verscheen een jonge vrouw op de televisie, Asmaa Hafez. Vermomd legde zij een verklaring af namens de 6 April Beweging.


Op het plein is nergens een stand van 'de organisatie' te zien. Alleen een geel vel met in hanepoten 'Press Centre', op een ruit naast de KFC. Het centrum blijkt te bestaan uit één man, de 52-jarigbe journalist Tarek Mahmoud. Hij is in dienst van het officiële persbureau MENA. 'Ik ben deel van het systeem waartegen ik demonstreer', geeft hij ruiterlijk toe.


Toch deugt hij. Toen het voorheen volgens hem 'objectieve' MENA in 2006 naar de knoppen werd geholpen door een nieuwe hoofdredacteur - een lakei van Mubarak - ging hij met onbetaald verlof.


'Onze generatie heeft het verknald. Wij hielden onze mond. Maar dit', zegt Mahmoud om zich heen wijzend, 'is een andere generatie. Er is een Egypte van vóór 25 januari en een Egypte van na 25 januari. Dit is het nieuwe Egypte.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden