REPORTAGE

Surveilleren in naam van Odin

Nee, ze zijn niet tegen moslims, zeggen de Soldiers van Odin. Wat deze zelfbenoemde burger wacht wel wil, is niet duidelijk. 'Ik heb 'soldaten' gesproken, velen van hen zijn in de war.'

Steffen Larsen met zijn vriendin Emelin Meyer en zijn beste vriend Per Iver (links) voor zijn huis iets buiten Tønsberg.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Aan de doorgaande weg tussen de slaperige dorpjes Stokke en Melsomvik woont de man wiens organisatie Noorwegen al een week of vijf bezighoudt. In het besneeuwde landschap, nog geen uur rijden onder Oslo, staat zijn witgeverfde handwerkhuis. Ernaast twee auto's, waarvan zijn vriendin er eentje total loss heeft gereden.

Hier huist Steffen Larsen (29), frontman van de Soldiers of Odin. De beweging waaide over uit Finland en vond haar weg naar Noorwegen. De naam Odin dook al op in Estland, Zweden (zie inzet) en dinsdagavond op een spandoek voor een vluchtelingenwoning in het Nederlandse Oss. Ook massamoordenaar Anders Breivik refereerde deze week bij de rechtbank aan Odin.

Ieder weekend, vaak rond middernacht, maken de 'soldaten' in groepjes van vijf tot tien hun opwachting in de straten van, zeg, Molde, Drammen en Stavanger. Ze zijn ongewapend, maar dragen identieke zwarte truien met martiale vikingsymbolen en gotische letters.

Tønsberg

Larsen ontvangt in baggy spijkerbroek, 20-centimeterbaard en een zwarte haaientand door de oorlel. Binnen geuren de plaids op de sofa naar ongewassen hond. Een van zijn twee potige bullmastiffs is ongesteld, klaagt Larsen. Hij was erbij toen op 13 februari de burgerwacht zich voor het eerst manifesteerde in Tønsberg. De toenmalige leider was Larsens buurman Ronny Alte, ex-Pegida, ex-Norwegian Defence League. Alte maakte er geen geheim van tegen moslims te zijn en bezorgde de Soldiers of Odin het imago van de zoveelste xenofobe loot aan de stam van extreem-rechts.

Zo zouden ze nooit geaccepteerd raken, zagen de leden en Alte werd eruit gezet. Larsen nam het van hem over. Sindsdien zegt de beweging leden via Facebook te screenen op hun verleden. Racisten en openlijke neonazi's worden geweerd, aldus Larsen. 'Thuis mag je van mij Heil Hitler roepen, maar bij ons houd je je aan de regels.' Volgens hem heeft Soldiers of Odin zo'n 150 leden, met een voet aan de grond in 20 à 25 steden in Noorwegen. Onder hen is ook een handvol moslims die zich niet bekend wil maken, uit angst voor represailles in de eigen gemeenschap.

'Wandelaars'

De Soldiers of Odin ontlenen hun naam aan de oppergod Odin uit de noordse mythologie. Van hem wordt gezegd dat hij een wandelaar was, wat hem tot een dankbaar symbool maakt. De beweging ontstond eind 2015 in het Finse stadje Kemi, als reactie op de komst van vluchtelingen. Half februari werd ook in Estland een Odin-groep opgericht, waarbij zo'n zestig mensen aanwezig waren. In Stockholm (Zweden) zijn de eerste 'wandelingen' geweest. Autoriteiten bezien de groei van de organisatie met zorg. 'De Soldiers of Odin hebben geen plek in de strijd voor veilige straten', twitterde de Noorse premier Solberg.

Maar wat willen ze dan wel, als het hen niet om immigranten begonnen is? Larsen houdt een onsamenhangend verhaal met veel fucks over 'verkrachters en pedofielen' die politiebescherming zouden genieten. Verkrachters zouden na een maand cel vrijkomen (in werkelijkheid is dat in Noorwegen 3 tot 6 jaar). De beweging wil er naar eigen zeggen zijn voor bezorgde winkeliers of jonge vrouwen op straat. 'Je kunt ons bellen. Dan komen we langs en zorgen met onze aanwezigheid voor rust. We maken foto's en filmpjes die we aan de politie geven.' Later zegt Larsen dat de beweging niets tegen moslims heeft, maar wel 'migratiekritisch' is.

Even verderop in het politiebureau van Tønsberg, kan politiechef Frank Gran (52) een grijns niet onderdrukken. 'Ze willen de baas spelen', zegt hij achter zijn imposante bureau. 'Word volwassen, denk ik dan.' In heel 2015 was er in Tønsberg welgeteld één verkrachting. Maar Gran maakt zich wel degelijk zorgen over wat hij de geheime agenda van de Soldiers of Odin noemt. 'Hun tekens en kleding zijn precies dezelfde als die van motorbendes. Die doen aan drugshandel. Dat willen we hier niet.' De Noorse wet geeft de politie ruimte om op te treden, zegt hij. Er is een paragraaf die geüniformeerde groepen met een veiligheidsoogmerk verbiedt. Vertonen de vigilantes zich opnieuw in Tønsberg, dan worden ze gearresteerd.

Tønsberger politiechef Frank Gran: 'Hun tekens en kleding zijn precies dezelfde als die van motorbendes. Die doen aan drugshandel.'Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Thrillerauteur

De vraag ontlokt socioloog en thrillerauteur Jan Mehlum (Koude handen) een zucht. Waarom de burgerwacht juist hier in Tønsberg ontstond? Toeval, concludeert Tønsbergs beroemdste inwoner, die onderzoek deed naar extreem-rechts in de regio. 'Je hebt maar drie mensen nodig en het begin van een beweging is er.' Noorwegen kent al sinds de jaren tachtig neonazistische clubjes die meestal na een jaar weer verdwijnen. Mehlum sprak eens een scholier zonder vrienden of aanzien. Een makkelijke prooi voor neonazi's in de buurt, die hem wonnen voor hun ideeën. 'Hij ging zich anders kleden. Op school werd hij iemand, terwijl hij geen idee had wat neonazisme inhield.'

Zo kijkt Mehlum ook naar de Soldiers of Odin: jonge mannen in de marge van de maatschappij, op zoek naar verbinding. 'Ik heb 'soldaten' gesproken, velen zijn echt in de war. Het zijn ex-delinquenten, bekend bij justitie. Geef ze therapie, in plaats van de harde hand van de politie.'

Politiechef Gran: 'Ik houd niet van medelijden. Het gaat er mij om te vertellen wat wel en niet mag. Dan houdt de groep vanzelf op te bestaan.'

Overval

Praat wat langer met leider Larsen, en je vinkt de analyse van de socioloog punt voor punt af. Hij kon moeilijk leren, had ruzie thuis. Moeder was 19 toen ze hem kreeg, vader vluchtte als 's lands meest gezochte moordenaar en drugssmokkelaar naar Spanje. Larsen hielp op zijn 18de een vriend bij een overval op een benzinepomp, zat 30 dagen vast en kreeg een gebiedsverbod van de politie.

Met zo weinig leden is de beweging nauwelijks een gevaar te noemen, maar van vigilantisme (eigenrichting) is het een kleine stap naar openlijke agressie. Waar de Soldiers verschijnen, worden ze ook regelmatig opgewacht door tegendemonstraties. Eind februari haalde de islamitische tegenbeweging Allah's soldiers de kranten, maar van hen is sindsdien weinig vernomen.

Steffen Larsen zakt achterover op de bank en neemt een lange haal van zijn elektronische sigaret die naar kauwgomballen ruikt. Een lach. 'Eenhoornbloed, heet deze smaak.' Ondertussen begrijpt hij niet waarom de politie hem als een bedreiging ziet. 'De neonazi's die de media van ons maken, dat zijn wij niet. We hadden ook roze truien kunnen kiezen, maar we houden gewoon van de kleur zwart.'

Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden